Khi đại lý muốn hãng chia sẻ phần hàng tồn chậm bán, việc đầu tiên là phân loại tồn theo nguyên nhân: tồn do hãng đổi mẫu, đổi giá giữa kỳ, tồn do chạy chỉ tiêu theo chính sách của hãng, hay tồn do đại lý tự đặt dư. Mỗi loại có một lý lẽ khác nhau và một phương án hợp lý khác nhau, từ đổi sang mã mới, hỗ trợ giảm giá xả đến trả lại một phần. Gom tất cả thành một yêu cầu "hãng nhận lại giúp em" thường không đi tới đâu.
Bài này dùng một thương vụ giả định của một đại lý đồ điện gia dụng, đi qua cách lập bảng tồn, cách trình bày từng loại, các phương án có thể đề nghị và câu nói mẫu. Mọi con số là giả định; chính sách hàng tồn thật của từng hãng khác nhau và cần hỏi trực tiếp.
Thương vụ giả định: kho quạt trần của chị Yến
Chị Yến có cửa hàng đồ điện gia dụng ở một thị xã, làm đại lý cho một hãng quạt. Cuối năm ngoái, để đạt bậc thưởng, chị nhập thêm một lô quạt trần lớn theo gợi ý của nhân viên vùng. Đầu năm nay, hãng ra mẫu quạt trần mới có điều khiển từ xa, mẫu cũ giảm giá bán lẻ đề xuất. Sau sáu tháng, chị còn tồn giả định khoảng 180 chiếc mẫu cũ và một số quạt đứng màu không ăn khách.
Chị Yến nhắn nhân viên vùng xin hãng nhận lại. Câu trả lời: hàng đã bán đứt, chính sách không nhận lại. Chị bực, vì lô đó nhập theo gợi ý của chính hãng để chạy chỉ tiêu. Nhưng lời bực không đổi được chính sách. Việc chị cần là tách đống tồn ra thành những phần có lý lẽ khác nhau, và với mỗi phần, đề nghị một phương án mà nhân viên vùng có thể trình lên được.
Chị cũng cần nhìn thẳng một điều: không phải toàn bộ số tồn là lỗi của hãng. Có phần do chị đặt theo cảm tính, đặt quá nhiều màu ít người chọn. Thừa nhận phần đó làm lời đề nghị về phần còn lại đáng tin hơn hẳn.
Phân loại tồn theo nguyên nhân
Chị Yến lập bảng tồn từ sổ nhập hàng và tin nhắn với nhân viên vùng. Mỗi dòng ghi nguyên nhân và căn cứ có trong tay.
| Nhóm tồn | Số lượng giả định | Nguyên nhân | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Quạt trần mẫu cũ, nhập đợt chạy bậc | Một trăm hai mươi chiếc | Nhập theo chính sách thưởng, sau đó hãng ra mẫu mới | Tin nhắn gợi ý nhập của nhân viên vùng, thời điểm ra mẫu mới |
| Quạt trần mẫu cũ, nhập thường | Sáu mươi chiếc | Mẫu mới ra, giá bán lẻ đề xuất mẫu cũ giảm | Thông báo giá mới của hãng |
| Quạt đứng màu ít người chọn | Bốn mươi chiếc | Đại lý tự chọn màu khi đặt | Không có, do chị đặt |
| Quạt lỗi nhẹ vỏ do vận chuyển | Mười hai chiếc | Trầy khi giao, chưa báo kịp | Một phần có ảnh khi nhận hàng |
Bảng cho thấy bốn nhóm cần bốn cách nói. Nhóm một có lý lẽ mạnh nhất: chị nhập theo chính sách của hãng, ngay trước khi hãng đổi mẫu. Nhóm hai có lý lẽ vừa phải: thay đổi giá là quyết định của hãng. Nhóm ba là phần của chị, chị tự xử lý. Nhóm bốn là chuyện bảo hành vận chuyển, đi theo quy trình đổi hàng lỗi, không nên trộn vào cuộc đàm phán hàng tồn.
Phương án cho từng nhóm
Nhóm nhập theo chính sách rồi đổi mẫu: xin đổi sang mã mới. Đề nghị hãng nhận lại mẫu cũ và đổi sang mẫu mới theo tỷ lệ giá trị, đại lý bù phần chênh. Hãng không mất doanh số, chỉ đưa hàng cũ về kênh khác như bán cho dự án hoặc chương trình riêng. Đây là phương án dễ trình nhất.
Nhóm nhập thường bị giảm giá: xin hỗ trợ chênh lệch. Đề nghị hãng bù một phần chênh lệch giữa giá nhập cũ và giá nhập tương ứng với giá bán lẻ mới, dưới dạng hàng hoặc trừ vào đơn sau. Nhiều hãng có ngân sách cho trường hợp này nhưng chỉ chi khi đại lý xin có số.
Nhóm đại lý tự đặt dư: tự xả, có thể xin hỗ trợ nhỏ. Chị Yến tự giảm giá hoặc làm quà tặng kèm. Có thể xin hãng một khoản hỗ trợ trưng bày cho đợt xả, nhưng không đặt nặng.
Nhóm lỗi vận chuyển: theo quy trình đổi hàng lỗi. Gửi ảnh, biên bản, theo quy trình bảo hành. Trộn vào đàm phán hàng tồn chỉ làm rối và làm yếu những lý lẽ khác.
So tiền ba cách xử lý nhóm một trăm hai mươi chiếc
Trước khi gặp anh Lâm, chị Yến tính xem với nhóm lớn nhất, mỗi phương án đem lại bao nhiêu. Giả định giá nhập mẫu cũ 1,2 triệu đồng một chiếc, mẫu mới 1,4 triệu, giá bán lẻ mẫu cũ sau khi hãng giảm còn 1,3 triệu.
| Phương án | Chị Yến chi thêm | Chị Yến thu về | Kết quả so với giá nhập |
|---|---|---|---|
| Tự xả mẫu cũ ở 1,1 triệu đồng | Chi phí trưng bày đợt xả khoảng 3 triệu đồng | Khoảng 132 triệu đồng nếu bán hết trong ba tháng | Lỗ khoảng 15 triệu đồng, chưa kể vốn nằm thêm ba tháng |
| Đổi sang mẫu mới, bù chênh lệch | Khoảng 24 triệu đồng tiền bù | Một trăm hai mươi chiếc mẫu mới bán ở giá đầy đủ | Có lãi bình thường của mẫu mới, vốn quay nhanh hơn |
| Đổi tám mươi, xả bốn mươi có hỗ trợ | Khoảng 16 triệu đồng tiền bù | Mẫu mới bán giá đầy đủ, bốn mươi chiếc xả có hãng góp | Lỗ nhỏ ở phần xả, phần còn lại có lãi |
Bảng cho chị Yến biết mình nên đẩy phương án nào và lùi tới đâu. Phương án đổi toàn bộ là tốt nhất, phương án lai vẫn chấp nhận được, còn tự xả không hỗ trợ là đường cuối cùng. Biết rõ ba mức này, chị không phải nhận lời ngay khi anh Lâm đưa ra một nửa, cũng không phải căng thẳng giữ phương án tốt nhất tới mức làm hỏng buổi nói chuyện.
Lượt đi lại trên bàn và câu nói mẫu
Giả định nhân viên phụ trách vùng là anh Lâm. Chị Yến gửi bảng trước, rồi gặp trực tiếp.
- Chị Yến mở: "Em đã chia số tồn thành bốn nhóm. Nhóm quạt đứng màu ít người chọn là do em đặt, em tự xả. Nhóm lỗi vỏ em đi theo bảo hành. Em chỉ xin anh xem hai nhóm quạt trần mẫu cũ."
- Anh Lâm: "Hàng bán đứt rồi chị, hãng không nhận lại." Chị Yến: "Em không xin trả lại lấy tiền. Một trăm hai mươi chiếc em nhập theo gợi ý chạy bậc của anh hồi tháng mười một, tháng hai hãng ra mẫu mới. Em xin đổi sang mẫu mới, em bù chênh lệch giá."
- Anh Lâm: "Đổi nhiều quá, bên anh khó trình." Chị Yến: "Vậy em xin đổi tám mươi chiếc trong quý này, bốn mươi chiếc còn lại em tự bán nếu hãng hỗ trợ chênh lệch giá như nhóm sáu mươi chiếc."
- Về nhóm sáu mươi chiếc: "Giá bán lẻ đề xuất giảm, em bán theo giá mới thì lỗ trên giá nhập cũ. Em xin hãng bù chênh lệch bằng hàng trong đơn quý tới, đổi lại em nhập đủ mẫu mới để trưng bày."
Chị Yến không đòi hãng chịu tất cả. Chị nhận phần của mình, tách phần bảo hành ra, và chỉ đàm phán phần có lý lẽ. Cách làm đó khiến anh Lâm có câu chuyện rõ ràng để trình: một đại lý hợp lý, nhập theo chính sách, bị ảnh hưởng bởi việc đổi mẫu.
Phòng hàng tồn ngay từ lúc nhận chính sách
Phần lớn hàng tồn sinh ra từ những quyết định nhập hàng dễ dãi trước đó. Chị Yến rút ra các bước cho lần sau.
- Khi nhân viên vùng gợi ý nhập thêm để đạt bậc, hỏi rõ trong vài tháng tới hãng có kế hoạch đổi mẫu, đổi giá không. Ghi lại câu trả lời bằng tin nhắn.
- Tính phần thưởng bậc trừ chi phí vốn của số hàng nhập thêm, trừ rủi ro hàng không bán được, trước khi quyết.
- Xin đưa vào chính sách năm một dòng: hàng nhập trong ba tháng trước khi hãng ra mẫu thay thế được đổi sang mẫu mới theo tỷ lệ.
- Nhập mẫu màu, kiểu mới với số lượng nhỏ, bổ sung theo sức bán thay vì đặt đủ màu ngay từ đầu.
- Kiểm tồn mỗi tháng, đánh dấu mã nào quá ba tháng không bán được, báo hãng sớm khi tồn còn nhỏ.
Bước thứ ba là chỗ dùng lợi thế lúc ký chính sách đầu năm: khi hãng cần đại lý ký chỉ tiêu, một dòng bảo vệ hàng tồn khi đổi mẫu là thứ dễ xin hơn nhiều so với lúc đã ôm hàng.
Cái sai hay gặp và khi nào nên dừng
Sai lầm hay gặp nhất là gom mọi thứ thành một lời đề nghị chung "hãng nhận lại hết". Nhân viên vùng không có quyền nhận như vậy và cấp trên của họ sẽ từ chối ngay, nên cả phần có lý lẽ cũng bị từ chối theo. Thứ hai là doạ ngừng bán sản phẩm của hãng. Lời doạ không đi kèm khả năng thực hiện chỉ làm quan hệ căng hơn. Nếu thật sự cân nhắc thôi làm đại lý, việc đó nên được bàn như một quyết định kinh doanh, không như một chiêu ép.
Thứ ba là tự xả giá mạnh mà không báo hãng. Xả dưới giá bán lẻ đề xuất có thể làm các đại lý khác trong vùng phản ứng, và hãng có thể coi là vi phạm chính sách giá của họ. Báo trước, xin hỗ trợ, thoả thuận mức xả, rồi mới làm.
Chị Yến nên dừng đàm phán và tự xử lý nếu hãng không đổi, không hỗ trợ ở bất kỳ nhóm nào. Khi đó, bài học được đưa vào lần ký chính sách sau. Chỗ nào liên quan đến điều khoản trả hàng, bù giá hay chấm dứt đại lý thì tra văn bản hiện hành và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn nếu chưa rõ.
Câu hỏi thường gặp
Hàng đã mua đứt thì đại lý có quyền đòi hãng nhận lại không?
Thường là không, trừ khi thoả thuận đại lý có điều khoản riêng. Điều đại lý có thể làm là đề nghị, dựa trên lý lẽ cụ thể như hàng nhập theo chính sách của hãng hay hãng đổi mẫu, đổi giá ngay sau đó.
Đổi sang mã mới có lợi gì cho hãng?
Hãng giữ được doanh số và giữ đại lý trưng bày đủ mẫu mới, trong khi hàng cũ có thể đưa về kênh khác như dự án hay chương trình riêng. Đại lý bù chênh lệch giá nên hãng không mất phần giá trị.
Nên đề nghị hãng hỗ trợ chênh lệch giá bằng tiền hay bằng hàng?
Hàng thường dễ được duyệt hơn, vì hãng tính theo giá vốn và gắn với đơn hàng sau. Với đại lý, hàng mới bán được cũng gần như tiền nếu là mẫu đang bán chạy. Điều cần chốt là thời điểm nhận và mẫu nào.
Có nên tự xả giá thấp để giải phóng hàng tồn không?
Nên báo hãng trước và thoả thuận mức xả. Xả mạnh mà không báo có thể làm các đại lý khác phản ứng và bị hãng coi là vi phạm chính sách giá. Báo trước còn giúp có thể xin được hỗ trợ cho đợt xả.
Làm sao chứng minh hàng nhập theo gợi ý của hãng?
Giữ lại tin nhắn, thư, thông báo chính sách và lịch sử đơn hàng. Ghi lại ngày nhân viên vùng gợi ý nhập, ngày hãng ra mẫu mới. Căn cứ bằng văn bản giúp nhân viên vùng trình lên cấp trên dễ hơn nhiều.
Hàng lỗi do vận chuyển có nên gộp vào đàm phán hàng tồn không?
Không nên. Hàng lỗi đi theo quy trình bảo hành, đổi trả của hãng, cần ảnh và biên bản. Gộp vào đàm phán hàng tồn làm rối câu chuyện và có thể làm cả hai việc cùng chậm.