LapTruong.comLập Trường
Đại lý, nhà phân phối và chuỗi bán lẻ

Đàm phán với nhà phân phối lần đầu: chừa bao nhiêu biên cho kênh mà xưởng vẫn sống

Xưởng nhỏ tìm nhà phân phối đầu tiên: tính ngược từ giá bán lẻ ra giá xuất xưởng, chia biên cho từng tầng kênh, và mặc cả hỗ trợ thay vì chỉ mặc cả chiết khấu.

A Vietnamese producer and a distributor walking side by side past shelves of bottled sauces in a spacious warehouse, camera behind them at eye level, soft overhead light

Khi đàm phán với nhà phân phối lần đầu, xưởng nhỏ nên tính ngược từ giá bán lẻ mong muốn xuống giá xuất xưởng, chia ra biên cho từng tầng kênh, rồi mới đặt mức chiết khấu. Chiết khấu chỉ là một phần; phần còn lại cần mặc cả là ai làm gì: ai chở hàng, ai trưng bày, ai chịu công nợ với điểm bán, ai lo hàng trả về.

Nhiều xưởng chỉ hỏi nhà phân phối "anh muốn chiết khấu bao nhiêu" rồi cố cắt bớt vài phần trăm. Cách đó bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: với mức chiết khấu đó, nhà phân phối làm được những việc gì cho sản phẩm. Bài dưới đây dùng một thương vụ giả định của một xưởng tương ớt, đi qua bảng tính ngược, danh sách việc cần chia, câu nói mẫu và lúc nên chọn tự bán thay vì qua nhà phân phối.

Thương vụ giả định: xưởng tương ớt của chị Nhung

Chị Nhung có xưởng tương ớt nhỏ, lâu nay tự bán cho quán ăn và tạp hoá trong vòng ba mươi cây số. Sản lượng đã vượt sức tự giao, chị muốn tìm một nhà phân phối để đưa hàng sang hai tỉnh lân cận. Một nhà phân phối thực phẩm cỡ vừa giả định, anh Tài, đồng ý gặp. Câu đầu tiên anh hỏi: "Chị cho anh chiết khấu bao nhiêu, giá bán lẻ đề xuất bao nhiêu?"

Chị Nhung trả lời theo cảm tính một con số, anh Tài lắc đầu bảo thấp quá, đại lý và tạp hoá dưới anh không đủ lời. Buổi gặp kết thúc mà không ai biết nên tiếp tục ở mức nào. Vấn đề không phải chị nói sai số, mà là chị chưa có bức tranh đầy đủ về chuỗi giá từ xưởng tới tay người mua cuối.

Lần sau, chị Nhung chuẩn bị một bảng tính ngược. Bảng đó cho thấy xưởng cần giữ bao nhiêu, kênh có bao nhiêu để chia, và mỗi tầng trong kênh nhận được gì. Mọi con số dưới đây là giả định để minh hoạ cách tính.

Tính ngược từ giá bán lẻ

Giả định giá bán lẻ một hũ tương mà chị muốn khách thấy trên kệ tạp hoá là 35.000 đồng. Chị tính ngược từng tầng.

TầngGiá mua vàoBiên của tầngGhi chú
Người mua cuối35 nghìn đồngGiá chị muốn giữ trên thị trường
Tạp hoá, quán bán lẻ28 nghìn đồng7 nghìn đồngĐủ để tạp hoá muốn bày
Nhà phân phối23 nghìn đồng5 nghìn đồngGồm chở hàng, công nợ với tạp hoá
Xưởnggiá vốn 15 nghìn đồng8 nghìn đồngPhần xưởng giữ
Nếu tự giao như hiện naybán thẳng cho tạp hoá 28 nghìn đồng13 nghìn trừ chi phí tự giao khoảng 4 nghìnXưởng còn khoảng 9 nghìn đồng

Bảng cho thấy một điều quan trọng: qua nhà phân phối, xưởng còn khoảng 8.000 đồng mỗi hũ, gần bằng mức 9.000 khi tự giao, vì chi phí tự giao ở xa rất lớn. Đi qua nhà phân phối không làm xưởng nghèo đi nếu chi phí tự giao được tính đúng. Bảng cũng cho chị Nhung một giới hạn rõ: nếu nhà phân phối đòi giá nhập dưới 21.000, phần xưởng còn dưới 6.000, thấp hơn mức tối thiểu chị cần để tái đầu tư.

Chia việc trước khi chia tiền

Ai chở hàng đến điểm bán. Nếu nhà phân phối chở và giao tận tạp hoá, khoản 5.000 đồng biên là hợp lý. Nếu xưởng phải chở đến tận kho của nhà phân phối ở tỉnh khác, chi phí đó cần được tính vào, và giá giao có thể nhích lên.

Ai chịu công nợ với điểm bán. Tạp hoá thường trả chậm. Nếu nhà phân phối thu tiền tạp hoá và trả xưởng theo lịch cố định, rủi ro công nợ nằm ở họ, biên cần cao hơn. Nếu xưởng chỉ được trả khi tạp hoá trả, biên nên thấp hơn.

Ai lo trưng bày và giới thiệu. Nhân viên của nhà phân phối có giới thiệu sản phẩm mới khi đi tuyến không, có đặt hũ ở vị trí dễ thấy không. Một nhà phân phối chỉ giao hàng khi tạp hoá gọi thì khác hẳn một nhà phân phối chủ động mở điểm.

Ai nhận hàng trả về, hàng vỡ. Hũ tương vỡ khi chở, hàng gần hạn ở tạp hoá ai đổi. Chia rõ ngay từ đầu, kèm trần nếu xưởng nhận.

Ai giữ giá bán lẻ. Nếu nhà phân phối hạ giá để đẩy hàng nhanh, giá chị dựng ở vùng tự bán sẽ bị ảnh hưởng. Thoả thuận về giá bán đề xuất và cách xử lý khi có chênh lớn giữa các vùng cần được nói rõ ở mức nguyên tắc, kèm lưu ý giới hạn pháp lý về ấn định giá bán lại.

Lượt đi lại trên bàn và câu nói mẫu

Buổi gặp thứ hai, chị Nhung mở bằng bảng tính chứ không mở bằng câu hỏi chiết khấu.

  • Chị Nhung: "Em muốn giữ giá trên kệ quanh 35.000. Em tính tạp hoá cần khoảng 7.000 mới muốn bày, phần còn lại để anh và em chia. Em đề nghị giá giao cho anh 23.000, anh giao tận tạp hoá, thu tiền tạp hoá và thanh toán em sau ba mươi ngày."
  • Anh Tài: "23.000 thì bên anh chỉ còn 5.000 mà phải chịu nợ tạp hoá, chở hàng xa, không đủ." Chị Nhung: "Em hiểu. Vậy nếu em giao hàng đến kho anh mỗi tuần, chịu phần vỡ trong lúc chở, anh xem 22.500 có đủ không?"
  • Anh Tài: "Sản phẩm mới, tạp hoá chưa biết, bên anh phải tốn công giới thiệu." Chị Nhung: "Ba tháng đầu em hỗ trợ hàng mẫu để anh tặng tạp hoá dùng thử, mỗi điểm hai hũ, em chịu."
  • Khi anh Tài đề nghị giá bán lẻ thấp hơn để dễ đẩy: "Em xin giữ 35.000 ở vùng anh, vì vùng em đang bán ở mức đó. Nếu tạp hoá chê giá, mình làm đợt tặng kèm thay vì hạ giá."

Chị Nhung nhượng 500 đồng giá và chịu phần chở đến kho, đổi lấy việc nhà phân phối nhận công nợ với tạp hoá và chủ động giới thiệu sản phẩm. Hàng mẫu tính theo giá vốn là chi phí nhỏ nhưng giúp nhà phân phối mở điểm dễ hơn.

Những thứ nên mặc cả ngoài chiết khấu

Chiết khấu là con số dễ thấy nhất nên ai cũng tập trung vào nó. Nhưng với xưởng nhỏ, mấy dòng khác đôi khi quan trọng hơn. Thứ nhất là thời hạn thanh toán: ba mươi ngày và sáu mươi ngày cho cùng một mức chiết khấu là hai thương vụ khác nhau. Thứ hai là đơn đặt tối thiểu mỗi lần và lịch đặt: nhà phân phối đặt đều mỗi tuần giúp xưởng lên kế hoạch sản xuất tốt hơn một đơn lớn rồi im lặng.

Thứ ba là thời gian thử: đề nghị ba tháng đầu là giai đoạn thử, cuối giai đoạn hai bên xem lại số điểm bán đã mở, số hàng bán ra, rồi mới chốt chính sách cả năm. Giai đoạn thử giúp cả hai không cam kết quá sớm. Thứ tư là thông tin: xin nhà phân phối báo số điểm bán đã có hàng mỗi tháng. Không có thông tin này, xưởng không biết hàng đang nằm ở kho của nhà phân phối hay đã ra tới tay khách.

Mỗi dòng trên đều có giá trị tiền, và có thể dùng để đổi qua đổi lại. Ví dụ, chị Nhung có thể chấp nhận thời hạn thanh toán bốn mươi lăm ngày nếu anh Tài cam kết đặt hàng mỗi tuần, vì đặt đều giúp xưởng giảm hàng tồn và giảm chi phí sản xuất.

Bảng xem lại sau giai đoạn thử

Cuối giai đoạn thử ba tháng, chị Nhung và anh Tài ngồi lại với một bảng chung. Các con số dưới đây là giả định; điều quan trọng là hai bên đã thống nhất từ đầu sẽ nhìn vào những chỉ số nào.

Chỉ sốMức kỳ vọng khi bắt đầuKết quả giả địnhHệ quả cho chính sách cả năm
Số điểm bán có hàngMột trăm điểmTám mươi điểmGần đạt, giữ giá giao, kéo dài hỗ trợ hàng mẫu thêm một tháng
Tỷ lệ điểm đặt lại lần haiHơn một nửaKhoảng sáu phần mườiSản phẩm có khách quay lại, đáng đầu tư tiếp
Hàng tồn ở kho nhà phân phốiDưới hai tuần bánBa tuần bánGiảm số mỗi lần đặt, tăng số lần giao
Giá bán lẻ thực tếQuanh 35 nghìn đồngTừ 33 tới 36 nghìn đồngỔn, chưa cần bàn thêm
Hàng vỡ, đổi trảDưới một phần trămKhoảng hai phần trămXem lại cách đóng thùng, xưởng chịu phần này

Bảng xem lại biến lần gia hạn từ một cuộc mặc cả chiết khấu thành một cuộc bàn công việc. Anh Tài thấy xưởng theo dõi sát và sẵn sàng sửa phần của mình, nên dễ chấp nhận phần của anh hơn. Nếu kết quả kém xa kỳ vọng, bảng cũng cho hai bên một lý do khách quan để dừng mà không ai mất mặt.

Khi nào nên tự bán thay vì qua nhà phân phối

Nhà phân phối không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt hơn. Nếu bảng tính cho thấy giá giao mà nhà phân phối cần làm phần xưởng còn lại thấp hơn mức tối thiểu, và vùng đó không quá xa, tự mở điểm bán với vài tạp hoá chủ lực có thể tốt hơn. Cũng nên cân nhắc nếu nhà phân phối không có tuyến đi tới loại điểm bán mà sản phẩm cần, chẳng hạn chỉ đi siêu thị mini trong khi tương ớt của chị bán tốt nhất ở quán ăn.

Điểm rời bàn của chị Nhung: giá giao dưới 21.000, hoặc nhà phân phối đòi độc quyền cả hai tỉnh mà không cam kết số điểm bán, hoặc đòi xưởng nhận lại toàn bộ hàng không bán được. Câu rời bàn mẫu: "Em cảm ơn anh. Ở mức này xưởng chưa đủ sức. Em xin thử tự giao ở vài điểm trong sáu tháng, khi có số bán thật em gặp lại anh với đề nghị khác."

Các điều khoản như độc quyền khu vực, giá bán đề xuất hay cam kết sản lượng có ranh giới pháp lý riêng. Bạn nên tra văn bản hiện hành, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký thoả thuận phân phối đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Nên đưa chiết khấu theo phần trăm hay theo giá giao cố định?

Với sản phẩm có một giá bán lẻ ổn định, giá giao cố định dễ hiểu và dễ đối chiếu hơn. Phần trăm hữu ích khi có nhiều mã giá khác nhau. Dù chọn cách nào, nên quy ra tiền mỗi đơn vị để so với bảng tính ngược.

Có nên nói cho nhà phân phối giá bán của xưởng cho tạp hoá ở vùng tự bán không?

Nên nói, vì nhà phân phối sẽ biết qua thị trường. Giấu giá dễ làm mất lòng tin. Cách trình bày tốt là giải thích tại sao giá giao cho nhà phân phối thấp hơn: vì họ nhận chở hàng, chịu công nợ và mở điểm.

Nhà phân phối đòi giá thấp hơn mức sàn thì làm gì?

Hỏi họ cần mức đó vì lý do gì, thường là vì chi phí chở hàng hoặc công nợ. Sau đó đề nghị nhận bớt việc như giao đến kho, chịu hàng vỡ, đổi lại giữ giá. Nếu vẫn dưới mức sàn, cảm ơn và rời bàn.

Giai đoạn thử nên kéo dài bao lâu?

Đủ dài để nhà phân phối mở được một số điểm bán và có một vòng đặt hàng lại, thường là vài tháng tuỳ sản phẩm. Quá ngắn thì chưa có số liệu, quá dài thì xưởng mất cơ hội điều chỉnh nếu không hiệu quả.

Có nên cho nhà phân phối đầu tiên độc quyền không?

Chỉ nên cân nhắc nếu độc quyền đi kèm cam kết cụ thể như số điểm bán, sản lượng tối thiểu và quyền xem lại khi không đạt. Độc quyền không kèm cam kết dễ khoá chặt sản phẩm của bạn trong một vùng mà không ai bán.

Làm sao biết hàng đã ra tới điểm bán hay còn nằm ở kho nhà phân phối?

Xin nhà phân phối báo số điểm bán đã có hàng và số đặt lại mỗi tháng. Thỉnh thoảng tự đi xem vài điểm. Nếu hàng xuất cho nhà phân phối nhiều mà số điểm bán ít, hàng đang tồn ở kho của họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138