Khi chuỗi bán lẻ rủ tham gia một đợt khuyến mãi chung, điều cần mặc cả không chỉ là mức giảm mà là ba câu hỏi: ai trả phần giảm giá, ai chịu hàng dư sau đợt, và giá có quay về đúng mức cũ khi đợt kết thúc không. Chia được ba phần đó rõ ràng thì khuyến mãi là cách bán thêm; chia mập mờ thì nhà cung cấp nhỏ thường gánh trọn cả ba.
Bài này dùng một thương vụ giả định của một xưởng bánh tráng làm việc với chuỗi cửa hàng tiện lợi, tính phần góp bằng bảng, chỉ ra các kiểu chia phổ biến về nguyên lý, đưa câu nói mẫu và những dấu hiệu cho thấy nên đề nghị hình thức khuyến mãi khác. Con số là giả định, không phản ánh chính sách của chuỗi nào.
Thương vụ giả định: đợt giảm giá cuối tháng của xưởng bánh tráng
Chị Diệu có xưởng bánh tráng phơi sương, bán vào một chuỗi cửa hàng tiện lợi giả định gồm sáu mươi điểm. Giá bán lẻ trên kệ của gói bánh là 30.000 đồng, chuỗi nhập của chị ở 21.000 đồng. Mỗi tháng chuỗi bán khoảng 4.000 gói. Người phụ trách ngành hàng nhắn: cuối tháng có đợt giảm giá hai tuần cho nhóm đồ ăn vặt, giá trên kệ hạ xuống 24.000 đồng, mời chị tham gia và góp phần giảm.
Chị Diệu hỏi góp bao nhiêu, được trả lời "thường nhà cung cấp góp phần lớn, chuỗi hỗ trợ trưng bày và tờ rơi". Chị không biết phần lớn là bao nhiêu, không biết sau đợt chuỗi sẽ đặt bao nhiêu, cũng không biết nếu đặt hàng cho đợt rồi bán không hết thì chuyện gì xảy ra. Ba điều chưa biết đó chính là ba thứ cần đưa lên bàn.
Trước khi trả lời, chị Diệu viết ra mục tiêu của mình cho đợt này: bán thêm được số gói đủ bù phần góp, có thêm khách mới thử sản phẩm, và giá về đúng 30.000 sau đợt. Viết ra mục tiêu giúp chị không chỉ chăm chăm vào mức góp mà quên hai thứ còn lại.
Tính phần góp và số gói cần bán thêm
Phần giảm trên kệ là 6.000 đồng mỗi gói. Chị Diệu lập ba phương án chia giả định để thấy mỗi cách chia đòi hỏi đợt khuyến mãi phải bán thêm bao nhiêu thì xưởng mới không thiệt.
| Cách chia 6.000 đồng giảm | Xưởng góp mỗi gói | Xưởng còn lãi mỗi gói | Gói bán trong đợt để không thiệt |
|---|---|---|---|
| Xưởng chịu toàn bộ | 6.000 | 1.000 | Khoảng 14.000 gói |
| Xưởng 4.000, chuỗi 2.000 | 4.000 | 3.000 | Khoảng 4.700 gói |
| Chia đôi, mỗi bên 3.000 | 3.000 | 4.000 | Khoảng 3.500 gói |
Giả định giá vốn mỗi gói là 14.000 đồng, nên khi bán ở giá nhập 21.000 xưởng lãi 7.000; trong hai tuần bình thường xưởng bán khoảng 2.000 gói, lãi khoảng 14 triệu. Cột cuối là số gói phải bán trong đợt để tổng lãi hai tuần không thấp hơn 14 triệu. Nếu xưởng chịu toàn bộ, đợt khuyến mãi phải bán gấp bảy lần bình thường, gần như không thể. Nếu chia đôi, chỉ cần tăng khoảng ba phần tư, một mức khả thi với giảm giá hai mươi phần trăm và trưng bày tốt. Bảng này là thứ chị mang lên bàn.
Bốn điều cần chốt ngoài mức góp
Số hàng chuỗi đặt cho đợt và ai chịu phần dư. Chuỗi thường đặt nhiều trước đợt để không hết hàng. Nếu sau đợt còn dư và chuỗi trả về hoặc yêu cầu tiếp tục giảm giá để xả, toàn bộ phép tính ở trên đổ vỡ. Chị Diệu cần chốt: hàng đặt cho đợt là mua đứt, hoặc tỷ lệ trả về tối đa, hoặc giá sau đợt quay về 21.000 cho cả hàng còn tồn.
Giá trên kệ sau đợt. Xin xác nhận giá bán lẻ quay về 30.000 khi đợt kết thúc. Nếu giá khuyến mãi kéo dài thêm vài tuần mà không ai báo, khách sẽ quen với mức 24.000 và đợt sau sẽ rất khó.
Cách tính phần góp. Góp trên số gói bán ra trong đợt, hay trên số gói chuỗi đặt? Hai cách cho kết quả rất khác nếu hàng dư. Cách tính trên số gói bán ra, đối chiếu bằng số liệu bán hàng của chuỗi, công bằng hơn cho bên nhỏ.
Trưng bày đi kèm. Nếu chuỗi hỗ trợ trưng bày, ghi rõ: đầu kệ ở bao nhiêu điểm, có xuất hiện trong tờ rơi không, trong bao lâu. Phần hỗ trợ này là lý do chính để khuyến mãi bán được, không nên để nó là lời hứa chung chung.
Lượt đi lại và câu nói mẫu
Giả định người phụ trách ngành hàng của chuỗi là anh Khoa. Chị Diệu trả lời qua một cuộc gặp ngắn sau khi đã gửi bảng tính.
- Mở lời: "Bên em muốn tham gia đợt này. Em tính nếu xưởng chịu cả 6.000, đợt phải bán gấp bảy lần ngày thường bên em mới không lỗ, điều đó khó với cả hai bên. Em đề nghị chia đôi phần giảm, mỗi bên 3.000."
- Khi anh Khoa nói chuỗi đã bỏ chi phí in tờ rơi và trưng bày: "Em hiểu phần đó có giá trị. Vậy em xin góp 3.500, chuỗi 2.500, và anh giúp em đầu kệ ở ít nhất hai mươi điểm đông khách."
- Về hàng dư: "Hàng đặt cho đợt em giao đủ, đúng lịch. Em chỉ xin phần còn lại sau đợt bán tiếp ở giá cũ, không trả về và không kéo dài giảm giá. Nếu chuỗi muốn xả thêm, mình bàn riêng."
- Về cách tính: "Phần góp em xin tính theo số gói bán ra trong đợt, anh gửi em số liệu bán hàng khi kết thúc, em đối chiếu rồi xuất chứng từ trong một tuần."
- Nếu anh Khoa đề nghị thay giảm giá bằng tặng thêm: "Mua hai tặng một thì bên em chịu được tốt hơn, vì phần tặng tính theo giá vốn. Em đề nghị đổi sang hình thức đó cho đợt này."
Lưu ý câu cuối: hàng tặng kèm được tính theo giá vốn của xưởng chứ không theo giá bán lẻ, nên với cùng mức hấp dẫn cho khách, chi phí của xưởng thường nhẹ hơn giảm thẳng giá. Đó là một quân bài tốt để có sẵn trong túi.
Khi nào nên đề nghị hình thức khác thay vì giảm giá
Giảm thẳng giá có một cái hại ngầm: khách nhớ con số thấp. Với sản phẩm như bánh tráng, nơi khách mua lặp lại thường xuyên, vài đợt giảm liên tiếp có thể kéo giá chấp nhận được trong đầu khách xuống, và lần tăng lại sau đó làm doanh số rơi. Vì vậy, nếu chuỗi mời tham gia khuyến mãi quá dày, chị Diệu nên đề nghị đổi hình thức thay vì từ chối.
Các hình thức thay thế có thể đưa lên bàn: tặng kèm một gói nhỏ khi mua hai gói, gói đôi có giá tốt hơn hai gói lẻ nhưng không đổi giá gói đơn, cho khách dùng thử tại vài điểm đông, hoặc tặng kèm một sản phẩm khác của xưởng đang muốn giới thiệu. Mỗi hình thức có chi phí khác nhau, và chị nên tính lại bảng góp cho từng cái trước khi đề nghị.
Câu nói mẫu khi đề nghị đổi: "Bên em thấy ba tháng gần đây có hai đợt giảm giá rồi, em lo khách quen với giá thấp. Đợt này em xin đổi sang gói đôi giá tốt, phần chênh bên em chịu, chuỗi chỉ cần hỗ trợ trưng bày. Doanh thu ngành hàng của anh vẫn tăng mà giá gói đơn giữ được."
Sau đợt: đối soát phần góp và giữ số liệu cho lần sau
Phần lớn tranh cãi về khuyến mãi không nằm ở lúc thương lượng mà ở lúc thanh toán phần góp. Chị Diệu làm theo các bước dưới đây trong tuần đầu sau khi đợt kết thúc.
- Xin số liệu bán theo ngày và theo điểm. Đề nghị chuỗi gửi số gói bán ra trong đúng khung thời gian của đợt, tách theo từng cửa hàng nếu được. Số tổng một dòng không đủ để đối chiếu.
- Đối chiếu với số hàng đã giao. Số giao trừ số bán ra trừ số còn trên kệ phải gần bằng không. Chênh lớn thì hỏi lại trước khi xác nhận phần góp.
- Tính phần góp theo đúng cách đã thống nhất. Nhân số gói bán trong đợt với mức góp mỗi gói. Nếu chuỗi gửi con số tính theo số gói đặt, gửi lại bảng của mình kèm tin nhắn xác nhận trước đợt.
- Kiểm giá trên kệ sau đợt. Đi xem hoặc nhờ người quen chụp ở vài cửa hàng, xác nhận giá đã về 30.000.
- Ghi lại bài học. Mức tăng thật so với dự kiến, số hàng dư, số ngày giao kịp. Ba dòng này là thứ đem lên bàn khi chuỗi mời đợt sau.
Sau đợt giả định này, chị Diệu thấy số gói bán tăng khoảng 80%, gần mức chị ước. Lần sau, chị nói chuyện với anh Khoa bằng số liệu của chính chuỗi, và mặc cả cách chia dễ hơn nhiều so với lần đầu.
Cái sai hay gặp, điểm rời bàn và phần pháp lý
Sai lầm hay gặp nhất là chỉ nhận lời bằng tin nhắn mà không ghi lại cách chia, cách tính phần góp và quy định với hàng dư. Hai tháng sau, khi chuỗi gửi đề nghị thanh toán phần góp, con số dựa trên số gói đặt chứ không phải số gói bán, và chị Diệu không có gì để đối chiếu. Mọi điều đã thống nhất nên được tóm tắt thành một tin nhắn hoặc thư xác nhận gửi ngay sau buổi nói chuyện, đề nghị bên kia trả lời đồng ý.
Sai lầm thứ hai là giao thiếu hàng trong đợt. Khi đã nhận tham gia, xưởng phải giữ đủ hàng; hết hàng giữa đợt không chỉ mất doanh số mà còn có thể bị phạt theo thoả thuận giao hàng của chuỗi. Trước khi nhận lời, hãy kiểm năng lực sản xuất hai tuần với số lượng gấp đôi bình thường.
Điểm rời bàn của chị Diệu: nếu chuỗi yêu cầu xưởng chịu toàn bộ phần giảm và nhận trả về không giới hạn, chị cảm ơn và xin tham gia đợt sau với điều kiện khác. Phần điều khoản về phạt giao thiếu, trả hàng hay cách xuất chứng từ cho khoản góp khuyến mãi, chị nên tra văn bản hiện hành, hỏi người làm kế toán, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn nếu chưa rõ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cung cấp nhỏ có bắt buộc phải tham gia khuyến mãi của chuỗi không?
Tuỳ thoả thuận ban đầu khi vào chuỗi. Nếu thoả thuận có ghi số đợt khuyến mãi tối thiểu thì bạn đã cam kết; nếu không, bạn có quyền chọn đợt phù hợp. Đọc lại thoả thuận trước khi trả lời là bước đầu tiên.
Chia đôi phần giảm giá có phải là cách chia chuẩn không?
Không có cách chia chuẩn. Chia đôi chỉ là một điểm khởi đầu dễ nói. Cách chia hợp lý tuỳ vào việc mỗi bên bỏ thêm gì: nếu chuỗi bỏ trưng bày đầu kệ và tờ rơi, phần góp của nhà cung cấp có thể nhiều hơn một chút để cân lại.
Làm sao biết đợt khuyến mãi bán thêm được bao nhiêu?
Không biết trước được. Bạn có thể hỏi chuỗi về mức tăng trung bình của nhóm hàng trong các đợt trước, rồi tự đặt một mức thận trọng hơn. Sau mỗi đợt, ghi lại số liệu thật để lần sau tính sát hơn.
Hàng tặng kèm có thật sự rẻ hơn giảm giá không?
Với nhà sản xuất thì thường là vậy, vì phần tặng tính theo giá vốn còn phần giảm tính theo giá bán. Tuy nhiên cần tính thêm chi phí đóng gói kèm, công gắn hàng tặng và cách ghi nhận trong chứng từ, hỏi người làm kế toán cho đúng.
Nếu sau đợt chuỗi không đưa giá về mức cũ thì làm gì?
Nhắn ngay cho người phụ trách ngành hàng, kèm thời gian đã thống nhất. Nếu giá khuyến mãi kéo dài do chuỗi chậm cập nhật, đề nghị không tính phần góp cho những ngày vượt thời hạn. Việc này dễ hơn nhiều nếu điều kiện đã được ghi lại trước đợt.
Có nên nhận khuyến mãi để giải phóng hàng cận hạn của chính mình không?
Có thể, nhưng nên nói rõ với chuỗi đó là đợt xả hàng cận hạn, với điều kiện riêng về giá và hạn dùng, chứ không gộp vào đợt khuyến mãi thường. Minh bạch giúp tránh tranh cãi khi khách phản ánh về hạn sử dụng.