Khi một quán cà phê lớn đòi nhà phân phối cho mượn tủ mát, chiết khấu thẳng, thưởng sản lượng, trả hàng cận hạn và giao hai lần mỗi tuần, nhà phân phối nên quy mỗi thứ ra tiền trên một thùng hàng, đặt chúng cạnh sản lượng quán thật sự bán được, rồi chọn gói hỗ trợ đổi lấy cam kết của quán: sản lượng tối thiểu, chỗ đặt tủ, chỉ dùng tủ cho hàng của mình. Cho tất cả mà không đổi lấy gì là mua một điểm bán bằng tiền lời của nhiều tháng.
Dưới đây là một thương vụ giả định giữa anh Khoa, chủ một nhà phân phối nước giải khát nhỏ, và chị Vy, chủ một quán cà phê sân vườn mới mở. Có bảng quy đổi hỗ trợ ra tiền, ba lượt thương lượng, cách ghi độc quyền cho tử tế và lúc nên thôi. Mọi con số giả định, số tròn.
Thương vụ giả định: quán mới, tủ trống và một danh sách đề nghị
Chị Vy mở quán cà phê sân vườn, ngoài cà phê pha chế còn bán nước đóng chai và lon. Ba nhà phân phối đã ghé chào hàng. Chị gửi cho anh Khoa đúng một tin nhắn: "Bên anh cho quán mượn hai tủ mát, chiết khấu thẳng trên hoá đơn, cuối tháng thưởng sản lượng, hàng cận hạn đổi lại, tuần giao hai lần. Bên nào cho nhiều hơn quán lấy bên đó."
Anh Khoa thấy quán có vị trí tốt, sân rộng, khách trẻ. Nhưng anh cũng biết một quán mới chưa có số liệu bán, và một chiếc tủ mát đặt sai chỗ, góc khuất, sẽ đứng đó một năm mà bán chẳng bao nhiêu. Nếu anh chạy theo danh sách của chị Vy để thắng hai bên kia, anh có thể giành được quán nhưng thua về tiền.
Anh chọn cách khác: không trả lời bằng tin nhắn so kè từng dòng, mà xin hẹn tới quán xem chỗ đặt tủ, hỏi chị Vy dự tính bán bao nhiêu mỗi ngày, rồi mới gửi đề nghị. Chị Vy cũng có lý của chị: quán mới tốn nhiều tiền đầu tư, chị muốn tận dụng hỗ trợ của nhà phân phối để giảm vốn ban đầu. Cả hai cần một gói vừa với sản lượng thật.
Quy mỗi khoản hỗ trợ ra tiền trên một thùng
Anh Khoa ước sản lượng quán khoảng năm mươi thùng mỗi tháng sau ba tháng đầu. Các khoản dưới đây là ước tính giả định của riêng nhà phân phối anh.
| Khoản hỗ trợ quán đòi | Chi phí của nhà phân phối mỗi tháng | Quy ra mỗi thùng (50 thùng) |
|---|---|---|
| Cho mượn hai tủ mát | khấu hao và điện bảo trì khoảng 600 nghìn | 12 nghìn |
| Chiết khấu thẳng trên giá bán | khoảng 500 nghìn | 10 nghìn |
| Thưởng sản lượng cuối tháng | khoảng 300 nghìn nếu đạt bậc | 6 nghìn |
| Đổi hàng cận hạn | khoảng 200 nghìn | 4 nghìn |
| Giao hai lần mỗi tuần thay vì một | khoảng 400 nghìn tiền xe và công | 8 nghìn |
| Tổng nếu cho tất cả | khoảng 2 triệu | 40 nghìn |
Giả định lời gộp của anh Khoa khoảng 35 nghìn mỗi thùng. Cho tất cả, mỗi thùng lỗ khoảng 5 nghìn. Danh sách của chị Vy không vô lý từng dòng, nhưng cộng lại thì vượt quá phần lời một điểm bán năm mươi thùng mang lại.
Bảng này cũng cho thấy đâu là khoản hỗ trợ có giá trị nhất với quán mà rẻ nhất với nhà phân phối. Tủ mát là thứ chị Vy cần ngay vì tiết kiệm vốn đầu tư; giao hai lần mỗi tuần thì quán có kho nhỏ, có thể đổi bằng giao một lần với lượng lớn hơn.
Ba lượt thương lượng tại quán
Lượt một. Anh Khoa đề nghị: cho mượn một tủ mát ngay, đặt ở quầy gần lối vào; tủ thứ hai cho mượn sau ba tháng nếu quán đạt bốn mươi thùng mỗi tháng. Thưởng sản lượng theo bậc, không chiết khấu thẳng. Giao một lần mỗi tuần. Chị Vy phản ứng: "Bên kia cho hai tủ ngay." Anh Khoa không hỏi bên kia là ai, cũng không chê. Anh nói: "Hai tủ ngay thì bên em phải xin quán cam kết sản lượng từ tháng đầu. Quán mới mình chưa biết bán bao nhiêu, em nghĩ đi từng bước thì chị đỡ áp lực hơn."
Lượt hai. Chị Vy xin chiết khấu thẳng thay vì thưởng cuối tháng, vì chị muốn tính giá bán ngay. Anh Khoa đồng ý một mức chiết khấu thẳng nhỏ, bỏ phần thưởng bậc thấp nhất, giữ phần thưởng bậc cao để quán có động lực. Đổi lại, chị Vy đồng ý chỉ trưng hàng của nhà phân phối trong tủ anh cho mượn.
Lượt ba. Chuyện hàng cận hạn. Anh Khoa nhận đổi hàng còn trên một hạn nhất định trước ngày hết hạn, quán báo trước khi giao lần sau; hàng quá cận hoặc đã hết hạn thì không đổi, vì đó là chuyện quản lý kho của quán. Chị Vy chấp nhận, xin thêm nhân viên giao hàng xếp hàng cũ ra trước. Một yêu cầu nhỏ, gần như không tốn gì, mà giải quyết luôn phần lớn hàng cận hạn.
Độc quyền trong quán: ghi thế nào cho tử tế
Độc quyền tủ, không độc quyền quán. Điều anh Khoa xin là tủ mát của nhà phân phối chỉ chứa hàng của nhà phân phối. Đây là điều hợp lý vì tủ là tài sản của anh. Còn quán bán thêm hàng khác ở tủ riêng của quán là quyền của quán, không nên ép.
Nếu muốn độc quyền cả quán thì phải trả giá tương xứng. Một số nhà phân phối đề nghị quán chỉ bán hàng của mình, đổi lại hỗ trợ nhiều hơn. Điều này cần thoả thuận rõ, có thời hạn, có điều kiện chấm dứt, và không được ép bằng cách doạ rút tủ đột ngột. Chỗ chạm pháp lý về cạnh tranh, bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Không trả tiền ngầm cho nhân viên quán. Một chiêu xấu hay gặp là đưa tiền riêng cho nhân viên pha chế để họ giới thiệu hàng của mình. Đó là việc không minh bạch với chủ quán. Mọi hỗ trợ đi qua chủ quán, ghi trong thoả thuận.
Ghi điều kiện thu hồi tủ. Quán dưới một mức sản lượng tối thiểu trong ba tháng liên tiếp thì nhà phân phối được thu hồi tủ, báo trước một khoảng thời gian. Có điều này rõ ràng từ đầu thì sau này rút tủ không thành chuyện mất lòng.
Gói đề nghị cuối cùng: nhượng gì, đổi lấy gì
Sau ba lượt, anh Khoa ghi lại toàn bộ gói vào một tin nhắn cho chị Vy, kèm bảng dưới đây. Mỗi dòng là một nhượng bộ và thứ đổi lại, số giả định.
| Nhà phân phối nhượng | Quán đổi lại | Ghi chú |
|---|---|---|
| Một tủ mát ngay, đặt ở quầy gần lối vào | tủ chỉ chứa hàng của nhà phân phối | tủ thứ hai sau ba tháng nếu đạt bốn mươi thùng mỗi tháng |
| Chiết khấu thẳng một mức nhỏ trên giá bán | bỏ thưởng bậc thấp, giữ thưởng bậc cao | thưởng tính theo tháng, trả bằng hàng hoặc trừ tiền |
| Đổi hàng còn hạn xa | quán báo trước khi giao lần sau | hàng quá cận do quán quản lý |
| Xếp hàng cũ ra trước mỗi lần giao | quán để nhân viên giao vào kho | gần như không tốn chi phí |
| Giao một lần mỗi tuần, lượng lớn hơn | quán dành một góc kho nhỏ | giao gấp thì gọi, tính theo chuyến |
| Nợ gối một chuyến | trả đủ chuyến trước khi nhận chuyến sau | xem lại sau ba tháng |
Quy lại ra tiền, gói này tốn của anh Khoa khoảng 22 nghìn mỗi thùng trong ba tháng đầu, vẫn còn lời, và tăng dần lên khi quán đạt bậc cao, lúc đó sản lượng cũng đã lớn hơn. Chị Vy nhận được thứ chị cần nhất là tủ mát và giá bán tính được ngay. Bảng hai cột "nhượng – đổi lại" cũng là tờ ghi nhận tốt nhất: ba tháng sau khi xem lại, hai bên mở tin nhắn ra là thấy mình đã hứa gì.
Câu nói mẫu khi quán đòi hỗ trợ nhiều
Mấy câu dưới đây giữ được quán mà không lao vào cuộc đua ai cho nhiều hơn.
- "Bên em tính hỗ trợ theo sản lượng thật của quán, để mình hợp tác lâu, không phải vài tháng đầu cho nhiều rồi sau cắt."
- "Tủ thứ hai em để sẵn cho chị, quán đạt mức này ba tháng là em mang tới, không cần xin lại."
- "Chiết khấu thẳng em làm được một phần, phần còn lại em để thành thưởng khi quán bán tốt, chị có thêm động lực mà em cũng yên tâm."
- "Hàng còn hạn xa em đổi, hàng quá cận thì em không đổi được. Nhưng mỗi lần giao em cho người xếp hàng cũ ra trước giúp chị."
- "Tủ của em thì em xin để hàng bên em. Quán bán thêm gì ở tủ riêng là quyền của chị."
Không câu nào trong số này nói xấu nhà phân phối khác. Khi khách đem đề nghị của bên khác ra so, cách tốt nhất là nói về cách mình làm, vì chủ quán đủ khôn để hiểu bên nào cho nhiều tháng đầu rồi cắt dần, bên nào đi đường dài.
Khi nào nhà phân phối nên thôi
Anh Khoa có ba điểm dừng. Thứ nhất, khi quán đòi gói hỗ trợ mà quy ra tiền trên mỗi thùng vượt phần lời gộp, và không chịu cam kết sản lượng nào để bù. Lúc đó dù giành được quán, mỗi thùng bán ra là một thùng lỗ.
Thứ hai, khi quán đòi nợ dài trong lúc chưa có lịch sử thanh toán. Với quán mới, anh Khoa chỉ cho nợ một chuyến hàng, trả trước khi giao chuyến sau. Quán chạy ổn ba tháng thì mới tính tới việc nợ dài hơn.
Thứ ba, khi quán muốn nhà phân phối chi tiền cho những việc ngoài hàng hoá mà không minh bạch, như trả tiền riêng cho một người trong quán. Anh Khoa từ chối thẳng, nói rõ mọi hỗ trợ phải ghi giấy trắng mực đen với chủ quán. Mất một điểm bán vì giữ nguyên tắc không đáng tiếc bằng giữ một điểm bán bằng cách làm khuất tất. Khi thôi, anh vẫn để lại lời: quán cần hàng gấp lúc nào thì gọi, bên anh vẫn giao theo giá bán thường.
Câu hỏi thường gặp
Quán đòi cho mượn tủ mát ngay từ đầu thì có nên cho không?
Có thể cho một tủ ngay để quán bắt đầu bán, tủ thứ hai cho sau khi quán đạt một mức sản lượng trong vài tháng. Tủ là chi phí thật của nhà phân phối, nên gắn với sản lượng thật của quán thay vì cho theo lời hứa.
Chiết khấu thẳng hay thưởng sản lượng cuối tháng thì tốt hơn?
Chiết khấu thẳng giúp quán tính giá ngay nhưng không tạo động lực bán thêm. Thưởng sản lượng gắn hỗ trợ với kết quả. Cách cân bằng là một phần chiết khấu thẳng nhỏ và một phần thưởng ở bậc sản lượng cao.
Có nên yêu cầu quán chỉ bán hàng của mình không?
Xin độc quyền trong tủ mình cho mượn là hợp lý. Độc quyền cả quán thì phải có hỗ trợ tương xứng, có thời hạn và điều kiện rõ, không ép bằng cách doạ rút tủ. Chỗ chạm pháp lý về cạnh tranh, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Quán mới có nên được nợ tiền hàng không?
Với quán chưa có lịch sử, chỉ nên cho nợ gối một chuyến: chuyến trước trả khi giao chuyến sau. Sau vài tháng thanh toán đều đặn mới xem xét nợ dài hơn. Tiền nằm ở công nợ của nhiều quán nhỏ cộng lại là gánh nặng lớn cho nhà phân phối nhỏ.
Quán đem đề nghị của nhà phân phối khác ra so thì đáp sao?
Không chê bên kia, không hỏi dò. Nói rõ cách mình tính hỗ trợ theo sản lượng thật và cam kết lâu dài. Nếu đề nghị bên kia thật sự tốt hơn mà mình không thể bằng mà vẫn có lời, để quán chọn và giữ quan hệ tốt.
Hàng cận hạn ở quán thì ai chịu?
Nên thoả thuận một mốc: hàng còn trên một khoảng thời gian trước hạn thì nhà phân phối đổi, quá mốc đó thì quán chịu vì là chuyện quản lý kho. Nhân viên giao hàng xếp hàng cũ ra trước mỗi lần giao giúp giảm rất nhiều hàng cận hạn.