Khi hãng đưa chính sách đại lý năm mới, đại lý nên quy mọi dòng ra tiền thật trên doanh số dự kiến của chính mình, rồi mang số bán, độ phủ điểm bán và chi phí phục vụ vùng lên bàn để xin những điều chỉnh có căn cứ: bậc chỉ tiêu sát sức, thưởng tính đúng, hỗ trợ đúng thứ vùng mình cần. Xin giá nhập thấp hơn mà không có số đi kèm thường chỉ nhận về câu "chính sách chung".
Bài này đứng ở chiều ngược lại so với các bài về xưởng bán cho nhà phân phối: ở đây đại lý là bên mua, hãng là bên bán. Thương vụ giả định là một đại lý vật liệu điện nước nhận chính sách năm mới. Mọi con số là giả định, không phản ánh chính sách của hãng nào.
Thương vụ giả định: đại lý điện nước của anh Toàn nhận chính sách mới
Anh Toàn có cửa hàng vật liệu điện nước ở một thị trấn, làm đại lý cấp một cho một hãng ống nhựa và phụ kiện được năm năm. Năm vừa rồi doanh số nhập của anh giả định khoảng 4 tỷ đồng. Đầu năm, nhân viên phụ trách vùng của hãng gửi chính sách mới: chỉ tiêu năm tăng lên 5 tỷ, chiết khấu trên hoá đơn giữ nguyên, thưởng bậc cuối năm đổi cách tính, hỗ trợ trưng bày thay bằng hỗ trợ hội nghị khách hàng.
Đọc qua, anh Toàn thấy chỉ tiêu tăng một phần tư mà phần được hưởng không rõ tăng hay giảm. Năm vừa rồi thị trấn chậm xây dựng, anh phải bán chịu nhiều hơn cho thợ và nhà thầu nhỏ. Câu hỏi của anh: nên ký nguyên văn, xin giảm chỉ tiêu, hay xin thêm điều kiện, và lấy gì để xin.
Phía hãng cũng có áp lực: chỉ tiêu vùng do cấp trên giao, nhân viên vùng cần đủ đại lý ký mới hoàn thành. Hiểu điều này giúp anh Toàn thấy mình có thứ để trao đổi, chứ không chỉ là bên nhận chính sách.
Quy chính sách cũ và mới ra tiền thật
Anh Toàn lập bảng so hai chính sách trên cùng giả định doanh số, rồi trên giả định doanh số mới. Mọi mức là giả định để minh hoạ cách tính.
| Dòng | Chính sách cũ, doanh số 4 tỷ | Chính sách mới, doanh số 4 tỷ | Chính sách mới, doanh số 5 tỷ |
|---|---|---|---|
| Chiết khấu trên hoá đơn | giữ nguyên | giữ nguyên | giữ nguyên |
| Thưởng bậc cuối năm | khoảng 80 triệu đồng | không đạt bậc, bằng không | khoảng 120 triệu đồng |
| Hỗ trợ trưng bày | khoảng 20 triệu đồng | bỏ | bỏ |
| Hội nghị khách hàng | không có | một suất, khó quy ra tiền | một suất |
| Tiền vốn tăng thêm ở công nợ thợ | khoảng 30 triệu đồng chi phí vốn |
Nếu doanh số giữ ở mức cũ, chính sách mới làm anh mất khoảng 100 triệu đồng so với năm ngoái. Nếu cố đạt 5 tỷ, anh nhận thêm khoảng 120 triệu thưởng, nhưng phải bán chịu nhiều hơn, chi phí vốn tăng, và nguy cơ ôm hàng tồn cuối năm để chạy bậc. Phần lợi thật khi đạt chỉ còn khoảng 90 triệu, cho một mức tăng doanh số khó đạt trong vùng đang chậm.
Bảng này còn làm lộ một chỗ dễ bị bỏ sót: dòng hội nghị khách hàng. Với nhân viên vùng, đó là một khoản hỗ trợ có chi phí thật. Với anh Toàn, một suất đi hội nghị ở xa không giúp bán thêm ống nào cho thợ trong thị trấn. Khi một dòng có giá trị khác nhau với hai bên như vậy, đó chính là chỗ dễ đổi chác nhất: bên hãng không mất thêm ngân sách, bên đại lý nhận thứ dùng được. Anh ghi dòng này vào danh sách những thứ sẽ xin đổi.
Chuẩn bị số liệu trước buổi gặp nhân viên vùng
Nhân viên vùng cần mang về thứ có thể trình lên cấp trên. Anh Toàn chuẩn bị theo các bước sau.
- Số bán ra theo tháng và theo nhóm sản phẩm. Cho thấy nhóm nào tăng, nhóm nào giảm. Năm vừa rồi ống cỡ nhỏ tăng nhờ sửa chữa nhà ở, ống cỡ lớn giảm vì ít công trình mới.
- Số điểm bán, số thợ, nhà thầu đang lấy hàng qua mình. Đại lý phủ được bao nhiêu khách nhỏ trong vùng là thứ hãng không tự làm được.
- Tình hình xây dựng ở vùng. Không cần số liệu chính thức; ghi những gì quan sát được: số công trình đang làm, khách nói gì. Mục đích là giải thích vì sao chỉ tiêu tăng một phần tư là khó.
- Chi phí phục vụ vùng. Xe giao, công nợ thợ, hàng đổi trả. Cho thấy đại lý đang gánh những việc mà nếu không có đại lý, hãng phải tự làm.
- Đề xuất cụ thể. Không chỉ xin giảm, mà đưa ra một phương án hai bên cùng được: chỉ tiêu bao nhiêu, thưởng thế nào, đổi lại đại lý cam kết gì.
Bước cuối là bước hay thiếu. Đại lý thường mang tới lời phàn nàn, nhân viên vùng chỉ biết trả lời "em sẽ trình", rồi không có gì thay đổi. Một phương án cụ thể có số giúp họ trình dễ hơn nhiều.
Ước sức bán thật của vùng trước khi nhận một con số
Trước khi trả lời chỉ tiêu, anh Toàn chia doanh số năm vừa rồi theo nhóm khách và ước năm tới cho từng nhóm. Con số tổng sinh ra từ đây mới là con số anh dám ký. Mọi số là giả định.
| Nhóm khách | Doanh số năm vừa rồi | Ước năm tới | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Thợ sửa chữa nhà ở | 1,6 tỷ đồng | 1,9 tỷ đồng | Nhà cũ cần sửa nhiều, thợ quen tăng thêm |
| Nhà thầu nhỏ xây mới | 1,5 tỷ đồng | 1,4 tỷ đồng | Ít công trình mới khởi công |
| Khách tự mua lẻ tại cửa hàng | 0,5 tỷ đồng | 0,5 tỷ đồng | Ổn định |
| Cửa hàng nhỏ ở các xã lân cận | 0,4 tỷ đồng | 0,8 tỷ đồng | Nếu mở thêm được sáu điểm |
Tổng ước năm tới khoảng 4,6 tỷ đồng, trong đó 0,4 tỷ tăng thêm phụ thuộc hoàn toàn vào việc mở được điểm mới. Đó là lý do anh Toàn đề nghị 4,6 tỷ kèm bậc trung gian 4,4: bậc trên đòi anh phải mở điểm, bậc dưới phản ánh sức bán khi không mở được. Bảng này cũng cho thấy chỗ hãng có thể giúp: hỗ trợ hàng mẫu và chính sách cho các cửa hàng nhỏ ở xã, nơi tăng trưởng thật nằm.
Những thứ đại lý có thể xin và có thể đổi lại
Xin bậc thưởng trung gian. Thay vì chỉ một bậc ở 5 tỷ, xin thêm bậc ở 4,4 tỷ với mức thưởng thấp hơn. Như vậy tăng trưởng vừa phải vẫn được ghi nhận. Đổi lại, đại lý cam kết tăng trưởng tối thiểu so với năm trước.
Xin giữ một phần hỗ trợ trưng bày. Nếu hội nghị khách hàng không có ích với vùng mình, xin quy một phần ngân sách đó thành hỗ trợ trưng bày hoặc hàng mẫu cho thợ. Đổi lại, đại lý bày đủ mẫu mới của hãng ở vị trí dễ thấy.
Xin tính thưởng theo quý. Thưởng cuối năm khuyến khích nhập dồn tháng cuối. Thưởng theo quý giúp đại lý nhập đều, ít tồn kho hơn, và hãng cũng có doanh số đều hơn.
Xin hỗ trợ khi chương trình giá thay đổi giữa năm. Nếu hãng giảm giá giữa năm, hàng tồn của đại lý nhập giá cũ bị lỗ. Xin cơ chế bù chênh lệch cho hàng tồn trong một mức.
Đổi lại có thể cam kết. Nhập đều theo tháng, không bán phá giá vào vùng đại lý khác, mở thêm số điểm bán nhỏ, báo số bán ra hằng tháng cho hãng. Những thứ này có giá trị thật với hãng.
Lượt đi lại trên bàn và câu nói mẫu
Giả định nhân viên phụ trách vùng của hãng là anh Bình.
- Anh Toàn: "Em đã quy chính sách mới ra tiền. Nếu doanh số bên em giữ như năm ngoái, em mất khoảng một trăm triệu so với chính sách cũ. Em không xin giữ nguyên chính sách cũ, em xin cùng anh tìm mức hai bên đều được."
- Anh Bình: "Chỉ tiêu vùng tăng, bên anh cũng phải tăng cho đại lý." Anh Toàn: "Em hiểu. Em xin chỉ tiêu 4,6 tỷ, có thêm bậc trung gian ở 4,4. Đổi lại em cam kết nhập đều mỗi tháng và gửi anh số bán ra để anh có báo cáo vùng."
- Anh Bình: "Hỗ trợ trưng bày đã bỏ toàn quốc." Anh Toàn: "Vậy suất hội nghị em xin đổi thành hàng mẫu cho thợ. Thợ ở vùng em quyết định phần lớn việc chọn hãng nào cho công trình nhà ở."
- Khi anh Bình nói đại lý khác đã ký: "Mỗi đại lý một vùng, một sức. Em không so với ai, em chỉ đưa số của em để anh xem mức nào em làm được thật. Ký một chỉ tiêu không đạt thì cuối năm cả em và anh đều khó."
Câu cuối giữ được thể diện cho cả hai: anh Toàn không hỏi đại lý khác được gì, cũng không hứa một con số mình biết không làm được.
Cái sai hay gặp và lúc nên cân nhắc lại quan hệ
Sai lầm phổ biến nhất là ký chỉ tiêu cao để giữ danh hiệu đại lý cấp một, rồi cuối năm nhập dồn hàng để chạy bậc thưởng. Hàng nhập dồn nằm kho, vốn nằm ở hàng, và năm sau bắt đầu với tồn kho lớn. Tiền thưởng nhận được nhiều khi không bù được chi phí vốn và hàng chậm bán. Thứ hai là chỉ xin giảm giá nhập mà không có số. Giá nhập thường là dòng hãng giữ chặt nhất, vì một đại lý được giảm thì cả vùng biết.
Thứ ba là đem chuyện đại lý khác ra so. Ngoài việc thông tin không chắc chắn, việc này làm nhân viên vùng khó xử và thường khiến họ phòng thủ. Đem số của chính mình ra là cách thuyết phục hơn.
Nếu hãng không thay đổi gì và chính sách mới làm đại lý lỗ ở mức doanh số thực tế, anh Toàn có thể ký ở mức phân phối thấp hơn thay vì cấp một, hoặc giữ cấp một nhưng không chạy bậc, chấp nhận mất thưởng. Quan trọng là quyết định dựa trên bảng tính, không dựa trên danh hiệu. Các điều khoản về chỉ tiêu, thưởng và hàng tồn khi chấm dứt nên được đọc kỹ; chỗ nào chưa rõ thì tra văn bản hiện hành và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Đại lý có thể xin giảm chỉ tiêu năm không?
Có thể xin, nhưng nên kèm số liệu bán thật, tình hình vùng và một đề xuất cụ thể. Xin giảm kèm cam kết khác như nhập đều, báo số bán ra, mở thêm điểm bán thường được xem xét hơn là xin giảm đơn thuần.
Có nên nhập dồn cuối năm để đạt bậc thưởng không?
Chỉ nên khi phần thưởng lớn hơn rõ ràng chi phí vốn nằm ở hàng và rủi ro hàng chậm bán. Hãy tính cả việc năm sau phải bán hết lượng hàng đó trước khi nhập mới. Nhiều khi bỏ bậc thưởng lại có lợi hơn.
Hãng bỏ hỗ trợ trưng bày thì đại lý nên làm gì?
Xin quy một phần ngân sách khác sang thứ vùng mình cần, như hàng mẫu cho thợ hay hỗ trợ chở hàng. Nhân viên vùng thường có ít quyền đổi chính sách nhưng có thể có quyền phân bổ một phần ngân sách vùng.
Có nên hỏi nhân viên vùng chính sách của đại lý khác không?
Không nên. Thông tin đó họ không được phép tiết lộ, và hỏi như vậy làm cuộc nói chuyện khó hơn. Nói bằng số của chính mình và đề xuất mức phù hợp với vùng mình.
Khi hãng giảm giá giữa năm, hàng tồn của đại lý xử lý thế nào?
Tuỳ chính sách của hãng. Nên xin trước, ngay khi ký chính sách năm, một cơ chế bù chênh lệch cho hàng tồn trong một mức nhất định. Nếu đã không có, khi hãng giảm giá thì gửi số hàng tồn kèm đề nghị hỗ trợ ngay.
Đại lý cấp một có luôn lợi hơn cấp hai không?
Không luôn. Cấp một có chiết khấu và thưởng cao hơn nhưng chỉ tiêu cao hơn, phải ôm hàng và công nợ nhiều hơn. Nếu vùng đang chậm, cấp hai với chỉ tiêu vừa sức đôi khi cho lãi thật cao hơn.