Khi lần đầu đàm phán đưa hàng vào một chuỗi bán lẻ, con số cần giữ không phải giá ghi trên đơn đặt hàng mà là giá giao ròng: giá trên đơn trừ đi phí vào kệ, phần góp khuyến mãi, hàng bị trả về, tiền vốn nằm ở công nợ và chi phí chở hàng theo chuẩn của chuỗi. Giá giao ròng thấp hơn giá sàn thì dù chuỗi có lớn đến đâu, bạn cũng chưa nên gật đầu.
Nhiều cơ sở nhỏ chỉ cãi nhau quanh một con số trên đơn, thắng được vài nghìn đồng mỗi đơn vị rồi mất gấp mấy lần ở các khoản phụ không ai tính trước. Bài dưới đây đi qua một thương vụ giả định, lập bảng quy mọi khoản về tiền trên mỗi hộp, chỉ ra khoản nào nên mặc cả trước, câu nói mẫu cho từng lượt, và lúc nào nên lịch sự rời bàn.
Thương vụ giả định: cơ sở rang hạt của chị Loan và một chuỗi bốn mươi cửa hàng
Chị Loan có một cơ sở rang hạt điều và hạt bí, bán sỉ cho các tiệm tạp hoá và quán cà phê trong tỉnh đã sáu năm. Sản phẩm chính là hộp hạt điều rang muối loại vừa. Theo sổ sách giả định của chị, giá vốn mỗi hộp khoảng 70.000 đồng, giá bán sỉ cho tiệm quen khoảng 100.000 đồng. Một chuỗi bốn mươi cửa hàng thực phẩm sạch ngỏ ý muốn đưa sản phẩm của chị lên kệ.
Buổi gặp đầu, người phụ trách ngành hàng của chuỗi đưa ra đề nghị: giá giao 85.000 đồng một hộp, thanh toán sau sáu mươi ngày kể từ khi nhận hàng, một khoản phí mở mã hàng mới trả một lần, tham gia bốn đợt khuyến mãi trong năm, và nhận lại hàng cận hạn hoặc chậm bán. Chị Loan nghe con số 85.000 thì thấy vẫn còn lời 15.000 mỗi hộp, lại có tên trên kệ của một chuỗi, nên gần như muốn gật ngay.
Chỗ nguy hiểm nằm đúng ở cảm giác "vẫn còn lời". Con số 15.000 đó mới chỉ trừ giá vốn. Nó chưa trừ khoản nào trong bốn khoản phụ mà chính người phụ trách ngành hàng vừa nói ra. Mọi con số trong bài đều là giả định để minh hoạ cách tính, không phản ánh mức của bất kỳ chuỗi nào; mỗi chuỗi có chính sách riêng, và bạn chỉ biết đúng khi hỏi thẳng họ.
Bảng quy mọi khoản về tiền trên mỗi hộp
Cách làm đơn giản: lấy từng khoản chuỗi nêu ra, ước lượng tổng tiền trong năm đầu, rồi chia cho số hộp dự kiến bán được trong năm. Chị Loan giả định năm đầu bán vào chuỗi khoảng 8.000 hộp.
| Khoản | Cách tính giả định | Tiền trên mỗi hộp |
|---|---|---|
| Giá giao ghi trên đơn | Chuỗi đề nghị | 85.000 |
| Phí mở mã hàng mới | Trả một lần 20 triệu, chia cho 8.000 hộp | − 2.500 |
| Góp khuyến mãi | Bốn đợt, mỗi đợt góp 12.000 trên một phần tư số hộp | − 3.000 |
| Hàng trả về, cận hạn | Giả định 5% số hộp quay về, mất trọn giá vốn 70.000 | − 3.500 |
| Tiền vốn nằm ở công nợ | Sáu mươi ngày, giả định chi phí vốn của cơ sở khoảng 2% giá giao | − 1.700 |
| Đóng thùng, chở tới kho chuỗi | Thùng theo chuẩn của chuỗi, xe giao đúng khung giờ | − 2.000 |
| Giá giao ròng | 72.300 |
Sau khi trừ đủ, mỗi hộp chỉ còn khoảng 2.300 đồng trên giá vốn, chưa trả công người đi giao hàng, chưa tính thời gian chị Loan đi họp, đối soát, xử lý hàng trả. Con số 15.000 lúc đầu thực chất là 2.300. Bảng này không nhằm kết luận chuỗi đang ép, vì mỗi khoản đều có lý do của nó. Nó chỉ cho chị biết mình đang thật sự bán với giá nào, để từ đó quyết định mặc cả khoản nào và đặt điểm rời bàn ở đâu.
Đặt ba con số trước buổi gặp thứ hai
Giá sàn ròng. Là giá giao ròng thấp nhất chị chịu được. Chị Loan đặt 78.000, nghĩa là sau mọi khoản trừ, mỗi hộp phải còn ít nhất 8.000 đồng trên giá vốn để bù chi phí quản lý và rủi ro. Dưới mức này, bán vào chuỗi chỉ làm cơ sở bận hơn chứ không khá hơn.
Mục tiêu ròng. Là con số chị muốn đạt nếu mọi việc thuận lợi, giả định 82.000. Nó cho chị biết cần thay đổi bao nhiêu trong bảng: nếu giá trên đơn đứng yên, tổng các khoản trừ phải giảm từ 12.700 xuống khoảng 3.000, gần như không thể; nên muốn tới mục tiêu thì phải vừa bớt các khoản trừ vừa nhích giá trên đơn.
Điểm rời bàn. Là điều kiện mà nếu chuỗi không thay đổi thì chị cảm ơn và dừng. Với chị Loan, đó là tỷ lệ hàng trả về không có trần. Một khoản không có giới hạn trên thì không thể tính vào bảng, và mọi con số còn lại đều vô nghĩa nếu khoản đó phình ra gấp đôi.
Một phương án khác ngoài chuỗi. Trước khi gặp lại, chị Loan tính nếu không vào chuỗi thì dùng chính số hàng đó mở thêm hai mươi tiệm tạp hoá ở các xã lân cận được không. Có phương án này trong đầu, chị không phải nói ra, nhưng giọng của chị sẽ khác hẳn so với khi coi chuỗi là cửa duy nhất.
Mặc cả khoản nào trước: không phải lúc nào cũng là giá
Với người phụ trách ngành hàng của chuỗi, giá giao trên đơn thường là con số khó nhúc nhích nhất, vì nó nằm trong khung biên lợi nhuận mà cấp trên của họ đã duyệt cho cả ngành hàng. Các khoản phụ thì mềm hơn: số đợt khuyến mãi, cách chia phần giảm giá, trần hàng trả về, thời hạn thanh toán, cách tính phí mở mã. Mỗi khoản nhỏ, nhưng cộng lại chiếm hơn một nửa khoảng cách giữa 72.300 và 82.000.
Thứ tự hợp lý là mặc cả khoản có rủi ro không giới hạn trước, khoản có giá trị tiền lớn sau, giá trên đơn để cuối. Với chị Loan, thứ tự đó là: trần hàng trả về, rồi số đợt khuyến mãi và phần góp, rồi thời hạn thanh toán, cuối cùng mới đến giá giao. Làm theo thứ tự này, khi đến lượt bàn giá thì khoảng cách còn lại đã nhỏ, và chị có lý do cụ thể để xin thêm hoặc chấp nhận.
Một cách nhìn giúp chị đỡ căng thẳng: chuỗi không cần chị nhượng ở mọi dòng, họ cần tổng chi phí cho ngành hàng nằm trong khung. Nếu chị đưa ra một gói, chẳng hạn chấp nhận giá trên đơn 85.000 nhưng đổi lấy trần trả hàng 2%, hai đợt khuyến mãi thay vì bốn, và thanh toán bốn mươi lăm ngày, người phụ trách có thể trình gói đó lên cấp trên dễ hơn là một đề nghị tăng giá đơn thuần.
Lượt đi lại trên bàn và câu nói mẫu
Dưới đây là cách chị Loan mở lại buổi gặp thứ hai, giả định người phụ trách ngành hàng là anh Quân. Câu nói giữ giọng hợp tác, đưa ra con số chứ không than thở.
- Mở bằng bảng tính. "Bên em rất muốn vào chuỗi của anh. Em đã cộng hết các khoản anh nêu thành tiền trên mỗi hộp, ra giá giao thực còn khoảng 72.000. Ở mức đó bên em không giữ được chất lượng rang như hiện nay, nên em muốn cùng anh xem lại vài khoản."
- Xin trần trả hàng. "Hàng hạt của bên em có hạn dùng chín tháng. Em xin chốt hàng trả về không quá 2% số giao mỗi quý, phần vượt thì hai bên cùng xem nguyên nhân. Bù lại em cam kết đổi hàng cận hạn sớm hơn một tháng."
- Đổi số đợt khuyến mãi. "Năm đầu em xin tham gia hai đợt, mỗi đợt góp đủ như chuỗi yêu cầu. Nếu doanh số đạt mức anh đặt, năm sau em tham gia đủ bốn đợt."
- Khi anh Quân nói giá đã là khung chung. "Em hiểu giá trên đơn khó đổi. Vậy em giữ 85.000, chỉ xin anh xem giúp phần trả hàng và thời hạn thanh toán bốn mươi lăm ngày. Hai dòng đó với bên em quan trọng hơn vài nghìn trên giá."
- Khi bị hỏi "chị bán cho tiệm 100.000 sao vào chuỗi lại không chịu 85.000". "Bán cho tiệm thì tiệm trả tiền ngay, không trả hàng, không góp khuyến mãi. Hai kênh khác chi phí, nên em so bằng giá ròng chứ không so giá ghi trên đơn."
Sau buổi gặp, chị Loan cập nhật bảng ngay trong ngày. Nếu chuỗi đồng ý trần trả hàng 2%, hai đợt khuyến mãi và bốn mươi lăm ngày, giá giao ròng lên khoảng 76.300: hàng trả về nhẹ đi 2.100 mỗi hộp, khuyến mãi nhẹ đi 1.500, công nợ nhẹ đi khoảng 400. Vẫn thiếu chừng 1.700 so với giá sàn. Phần còn thiếu chị định xin ở phí mở mã: nếu chuỗi giảm một nửa hoặc cho trừ dần trong hai năm, mỗi hộp nhẹ thêm khoảng 1.250, cộng một bước nhỏ ở chi phí chở hàng, ví dụ giao theo lịch gộp thay vì giao lẻ, là chạm giá sàn. Muốn tới vùng mục tiêu thì còn phải bàn tiếp sau một năm có số bán thật.
Năm cái sai hay gặp khi lần đầu bán vào chuỗi
So giá trên đơn với giá bán sỉ hiện tại. Hai kênh có cấu trúc chi phí khác nhau. So sai gốc thì hoặc gật quá dễ, hoặc từ chối một thương vụ thật ra có lời.
Bỏ qua tiền vốn nằm ở công nợ. Một cơ sở nhỏ giao 8.000 hộp, mỗi lần chờ sáu mươi ngày, có thể phải vay thêm để mua nguyên liệu cho mẻ sau. Khoản này không hiện trên đơn nhưng hiện trên tài khoản ngân hàng.
Hứa sản lượng vượt sức xưởng. Chuỗi hỏi "chị giao được bao nhiêu một tuần", cơ sở nhỏ hay nói con số to để được chọn. Giao thiếu thì chuỗi có quyền phạt theo hợp đồng, và lần sau khó mặc cả.
Không hỏi điều kiện trả hàng bằng văn bản. Lời hứa "ít khi trả lắm" của người phụ trách không đi theo khi người đó chuyển việc. Điều gì ảnh hưởng đến bảng tính thì phải nằm trong thoả thuận.
Nhận hết vì sợ mất cơ hội. Một chuỗi bốn mươi cửa hàng nghe rất lớn, nhưng nếu giá ròng dưới giá sàn, càng bán nhiều càng mệt. Cơ hội thật là cơ hội có lời, không phải cơ hội có mặt trên kệ.
Khi nào nên lịch sự rời bàn, và rời thế nào để còn quay lại
Nếu sau hai buổi gặp, chuỗi vẫn giữ tỷ lệ hàng trả về không giới hạn, hoặc giá giao ròng sau mọi điều chỉnh vẫn thấp hơn giá sàn 78.000, chị Loan nên dừng. Rời bàn không có nghĩa là cắt đứt. Câu nói mẫu: "Em cảm ơn anh đã dành thời gian. Ở các điều kiện hiện tại bên em chưa làm được mà vẫn giữ chất lượng. Khi nào chuỗi có chính sách khác cho nhà cung cấp nhỏ, anh nhắn em, em sẵn sàng gặp lại."
Rời bàn đúng cách giữ được hai thứ: hình ảnh một nhà cung cấp hiểu con số của mình, và cánh cửa cho lần sau. Người phụ trách ngành hàng gặp rất nhiều cơ sở chỉ biết nói "giá thấp quá", ít khi gặp người mang bảng tính đến và nói rõ dòng nào không làm được. Khi chuỗi cần lấp chỗ trống trên kệ, họ thường nhớ đến người thứ hai trước.
Phần ghi nhận điều đã thống nhất, các điều khoản trong hợp đồng mua bán với chuỗi, cách soạn và đọc chúng thuộc về việc khác. Chỗ nào chạm phạt giao trễ, phạt thiếu hàng hay trách nhiệm với hàng lỗi, bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký, vì bài này chỉ bàn phần mặc cả.
Câu hỏi thường gặp
Giá giao ròng khác giá giao trên đơn ở chỗ nào?
Giá trên đơn là con số chuỗi trả cho mỗi đơn vị hàng. Giá giao ròng là con số đó trừ đi mọi khoản bạn phải chịu để có đơn: phí mở mã, góp khuyến mãi, hàng trả về, tiền vốn nằm ở công nợ, chi phí đóng thùng và chở hàng. Mặc cả và quyết định nên dựa trên giá ròng.
Có nên hỏi thẳng chuỗi về tất cả các khoản phí ngay buổi đầu không?
Nên hỏi, và hỏi bằng giọng chuẩn bị chứ không bằng giọng nghi ngờ. Câu mẫu: "Để em tính cho đúng, anh cho em xin danh sách các khoản nhà cung cấp mới thường tham gia trong năm đầu." Người phụ trách ngành hàng quen với câu hỏi này, và trả lời được nghĩa là bạn có đủ dữ liệu để lập bảng.
Nếu chuỗi không nhượng dòng nào thì có nên vào để lấy tên tuổi không?
Chỉ nên vào nếu bạn xác định rõ đó là chi phí quảng bá có giới hạn, chẳng hạn chịu lỗ trong sáu tháng với một số lượng nhất định, và có điểm dừng nếu không đạt doanh số. Vào mà không có giới hạn thì khoản lỗ kéo dài theo từng đợt khuyến mãi.
Giá sàn ròng nên đặt cao hơn giá vốn bao nhiêu?
Không có tỷ lệ chung. Bạn cộng các chi phí chưa nằm trong giá vốn như công người giao hàng, thời gian quản lý, đối soát, rủi ro hàng hỏng ngoài tỷ lệ, rồi cộng thêm phần lãi tối thiểu bạn cần để kênh này đáng làm. Con số trong bài chỉ là giả định để minh hoạ cách tính.
Có nên nói cho chuỗi biết giá vốn của mình không?
Không cần nói con số giá vốn. Bạn chỉ cần nêu giá giao ròng sau các khoản trừ và mức bạn cần, vì đó là thông tin đủ để người phụ trách hiểu vì sao bạn xin điều chỉnh. Lộ giá vốn thường khiến cuộc nói chuyện chuyển sang mặc cả phần lãi của bạn thay vì các khoản phí.
Đi gặp chuỗi một mình hay nên đi hai người?
Nếu có thể, nên đi hai người: một người nói chuyện, một người ghi lại từng con số và từng lời hứa. Sau buổi gặp, hai người đối chiếu ghi chép và gửi tin nhắn tóm tắt cho người phụ trách ngành hàng ngay trong ngày để tránh mỗi bên nhớ một kiểu.