Muốn nhà cung cấp giảm giá nhập, bạn cần mang tới bàn một lý do mà chính họ cũng thấy có lợi: sản lượng tăng, thanh toán đều, chi phí phục vụ thấp, hoặc một thay đổi có thật ở giá đầu vào. Lời than "dạo này khó quá" chỉ đổi được sự cảm thông, hiếm khi đổi được giá. Một buổi xin giảm giá tốt thường mở bằng con số, chốt bằng một mức cụ thể và có sẵn phương án thay thế khi bên kia chưa thể giảm thẳng vào đơn giá.
Bài đi theo một thương vụ giả định của một xưởng bánh nhỏ: gom căn cứ ra sao, tính giá trị mình mang lại cho nhà cung cấp, xin bao nhiêu, mở lời thế nào, bên kia thường đáp gì và mình đáp lại ra sao, căn cứ nào nên bỏ vì chỉ làm yếu thế mình. Mọi con số trong bài là giả định, làm tròn để dễ theo dõi.
Thương vụ giả định: xưởng bánh của chị Mai và mối bột mì quen
Chị Mai phụ trách mua hàng cho một xưởng bánh mì và bánh ngọt cung cấp cho khoảng bốn mươi quán cà phê. Xưởng lấy bột mì, đường và bơ của cùng một nhà phân phối đã ba năm. Giá bột mì xưởng đang nhập, theo ví dụ giả định, là 500.000 đồng một bao. Mỗi tháng xưởng lấy khoảng 120 bao, năm ngoái chỉ khoảng 80 bao.
Chủ xưởng giao việc cho chị Mai: "Đi xin bên đó bớt giá đi, bên mình lấy nhiều thế cơ mà." Câu giao việc này rất phổ biến, và cũng rất dễ dẫn tới một buổi gặp không ra gì. Nếu chị Mai tới chỉ với câu "lấy nhiều rồi, bớt cho em chút", nhân viên kinh doanh bên kia sẽ cười, hứa "để em hỏi sếp", rồi mọi thứ trôi đi. Lý do đơn giản: họ không có gì để trình lên cấp trên. Người duyệt giá bên nhà phân phối cần một lý lẽ để ký, và lý lẽ đó phải đến từ phía người mua.
Vì vậy việc đầu tiên của chị Mai không phải là gặp, mà là ngồi một buổi với sổ mua hàng mười hai tháng. Chị cần trả lời được ba câu: xưởng mua bao nhiêu, trả tiền thế nào, và xưởng tốn của nhà phân phối bao nhiêu công phục vụ. Ba câu đó biến lời xin thành một đề nghị có thể duyệt được.
Năm loại căn cứ nhà cung cấp thật sự nghe
Sản lượng tăng có số đếm. Không phải "lấy nhiều", mà là "mười hai tháng qua tăng từ 80 lên 120 bao mỗi tháng, tức thêm khoảng một nửa". Con số cụ thể giúp người bên kia tính được lợi nhuận họ đã có thêm từ mình.
Thanh toán đúng hạn, đều đặn. Nếu xưởng chưa trễ hạn lần nào trong năm, đó là giá trị thật: nhà phân phối đỡ vốn nằm ở công nợ, đỡ công đi nhắc. Mang bảng ngày nhận hàng và ngày trả tiền theo, đừng chỉ nói miệng.
Chi phí phục vụ thấp. Xưởng đặt đơn theo lịch cố định, nhận hàng tại cửa sau giờ cao điểm, ít đổi trả, không đòi giao gấp. Những thứ này giúp bên kia xếp xe và kho gọn hơn, nên đáng được tính vào giá.
Thay đổi ở đầu vào có nguồn công khai. Khi giá nguyên liệu gốc giảm rõ trong vài tháng và thông tin đó công khai, người mua có cơ sở hỏi vì sao giá bán ra chưa đổi. Chỉ dùng thông tin có thật, không suy đoán, không bịa.
Kế hoạch mua sắp tới. Xưởng dự định mở thêm dòng bánh mới, cần thêm loại bột khác. Một kế hoạch rõ ràng cho nhà cung cấp lý do giữ khách, nhưng chỉ nói điều xưởng thật sự định làm, không hứa suông để đổi giá.
Bảng tính giả định: bên mua mang lại gì cho nhà cung cấp
Trước buổi gặp, chị Mai lập một bảng nhỏ quy đổi những điều trên ra tiền, nhìn từ phía nhà phân phối. Các con số là giả định để minh hoạ cách nghĩ, không phải biên lợi nhuận thật của ngành nào.
| Khoản | Cách tính giả định | Giá trị mỗi năm với nhà cung cấp |
|---|---|---|
| Sản lượng tăng thêm | 40 bao mỗi tháng × 12 tháng × lãi gộp giả định 30.000 đồng một bao | khoảng 14,4 triệu đồng |
| Trả tiền đúng hạn | không có khoản nợ nào quá hạn, đỡ công nhắc và đỡ vốn nằm chờ | khó quy ra tiền chính xác, nhưng có thật |
| Đơn theo lịch cố định | bên kia xếp được chuyến giao ghép với khách khác cùng tuyến | tiết kiệm vài chuyến xe mỗi tháng |
| Mức xin giảm | 10.000 đồng một bao × 120 bao × 12 tháng | khoảng 14,4 triệu đồng |
Bảng cho thấy một điều quan trọng: mức xin giảm 10.000 đồng một bao, tính cả năm, xấp xỉ phần lãi gộp mà nhà cung cấp đã có thêm từ sản lượng tăng của xưởng. Nói cách khác, chị Mai đang xin chia lại một phần lợi ích hai bên cùng tạo ra, chứ không xin bên kia bù lỗ cho mình. Đặt vấn đề như vậy thì người duyệt giá dễ gật hơn.
Nếu tính ra mức xin lớn hơn hẳn phần lợi bên kia có thêm, đó là tín hiệu nên hạ mức xin, hoặc chuẩn bị thứ để đổi lại như tăng thêm sản lượng hay rút ngắn hạn thanh toán.
Xin bao nhiêu và mở lời thế nào
Mức xin nên có ba con số chuẩn bị trước. Mức mở là mức chị Mai nói ra đầu tiên, ví dụ giảm 15.000 đồng một bao. Mức mục tiêu là mức chị muốn đạt, ví dụ 10.000 đồng. Mức tối thiểu chấp nhận được, ví dụ 5.000 đồng hoặc một khoản tương đương bằng hình thức khác. Mức mở cao hơn mục tiêu để có chỗ lùi, nhưng không cao tới mức vô lý, vì một đề nghị quá xa làm người bên kia mất hứng nói chuyện ngay từ đầu.
Câu mở lời nên đi thẳng vào số liệu. Ví dụ: "Anh ơi, năm nay bên em lấy trung bình 120 bao một tháng, năm ngoái 80. Bên em trả tiền đúng hạn cả năm, đơn đặt cố định thứ Hai và thứ Năm. Bên em muốn đề nghị điều chỉnh giá bột xuống 485.000 đồng một bao từ tháng sau, anh xem trình lên giúp em được không." Câu này có số, có lý do, có mức cụ thể và có thời điểm.
Một chi tiết nhỏ nhưng có ích: đưa bảng số liệu bằng giấy hoặc gửi trước bằng tin nhắn, để người bên kia có thứ chuyển lên cấp trên. Nhân viên kinh doanh thường không có quyền duyệt giá, nên việc của bạn là giúp họ thắng trong buổi trình bày nội bộ của chính họ.
Lượt đi lại trên bàn: bên kia nói gì, mình đáp gì
Những câu đáp dưới đây xưng "em" và "bên em" theo cách nói quen của người mua hàng. Điều chỉnh cho hợp với mối quan hệ thật của bạn.
| Nhà cung cấp nói | Ý thật thường gặp | Cách đáp gợi ý |
|---|---|---|
| "Giá này đã sát lắm rồi em." | Họ chưa thấy lý do để giảm, hoặc đang thử xem bạn có lùi không. | "Em hiểu. Em không xin giảm vì giá cao, mà vì sản lượng bên em đã tăng một nửa. Anh xem phần đó bên anh chia lại được bao nhiêu." |
| "Để anh hỏi sếp." | Có thể thật, có thể là cách hoãn. | "Dạ, em gửi anh bảng số liệu để anh trình. Thứ Sáu này em gọi lại anh nhé." |
| "Giảm thì không được, nhưng tặng thêm hàng." | Họ muốn giữ đơn giá trên sổ sách, chấp nhận nhượng bằng hình thức khác. | "Bên em cân nhắc. Anh quy giúp em mỗi tháng tặng bao nhiêu bao để em so với mức giảm." |
| "Lấy 150 bao thì anh giảm." | Họ đổi giá lấy sản lượng, đề nghị hợp lý. | "Bên em tính lại xem tiêu thụ hết không, vì để bột tồn quá lâu thì bên em lỗ. Em báo anh trong tuần." |
| "Bên khác giá bao nhiêu mà em đòi?" | Họ muốn biết bạn có phương án khác không. | Chỉ nói điều có thật. Nếu chưa hỏi bên khác, đừng bịa. Có thể đáp: "Em chưa đi hỏi ai, vì bên em muốn làm lâu dài với anh." |
Điều quan trọng nhất trong bảng là cột thứ hai: đọc được ý thật giúp bạn không đáp nhầm. "Để anh hỏi sếp" không phải lời từ chối, nhưng nếu bạn không hẹn ngày gọi lại thì nó dễ thành lời từ chối.
Những căn cứ yếu nên bỏ khỏi buổi gặp
Có những lý do nghe rất tự nhiên với người mua nhưng lại làm yếu thế mình, vì bên kia không có lý do gì để trả giá cho chúng.
- "Bên em đang khó khăn." Khó khăn của bạn không phải lý do bên kia giảm lợi nhuận. Nói nhiều còn làm họ lo bạn sắp trễ hạn trả tiền.
- "Nghe nói chỗ khác rẻ hơn." Nếu không có báo giá thật thì đừng nói. Nhà cung cấp lâu năm biết thị trường, một câu mơ hồ làm mất uy tín của bạn.
- "Lâu rồi chưa được giảm." Thời gian tự nó không phải căn cứ. Chỉ có ý nghĩa khi đi kèm sản lượng, cách thanh toán, hay chi phí phục vụ đã thay đổi.
- Lời hứa sản lượng không chắc. Hứa "sắp tới lấy gấp đôi" để có giá, rồi không lấy được, là tự đốt mối quan hệ cho lần đàm phán sau.
- Đe doạ bỏ đi khi chưa có nguồn thay. Nếu bên kia nói "vậy em cứ thử chỗ khác", bạn sẽ phải tự rút lời, và từ đó lời nói của bạn nhẹ đi.
Một phép thử đơn giản: với mỗi lý do định nói, tự hỏi "nếu mình là nhà cung cấp, lý do này có làm mình thấy giảm giá là có lợi không". Lý do nào trả lời "không" thì bỏ, hoặc giữ cho câu chuyện xã giao chứ đừng đặt vào đề nghị.
Khi bên kia nói không: những thứ đổi được thay cho đơn giá
Không phải lần nào nhà cung cấp cũng giảm được đơn giá, vì giá trên sổ sách liên quan đến các khách khác. Khi đó chị Mai còn nhiều thứ để đề nghị, mỗi thứ có giá trị tiền thật với xưởng:
- Kéo dài hạn thanh toán thêm một tuần, giúp xưởng đỡ vốn lưu động.
- Thưởng cuối quý khi đạt một mức sản lượng đã thống nhất.
- Giữ giá hiện tại cố định sáu tháng, kể cả khi thị trường biến động.
- Giao miễn phí cho đơn nhỏ hơn mức tối thiểu hiện tại.
- Tặng kèm một loại hàng xưởng đang mua lẻ ở chỗ khác.
Mỗi phương án nên được quy ra tiền trước khi nhận, để so sánh công bằng với mức giảm ban đầu. Nhận "giữ giá sáu tháng" vào lúc giá có xu hướng tăng đôi khi có lợi hơn giảm 5.000 đồng ngay.
Còn rời bàn? Với mối hàng quen, không đạt được mức giảm chưa phải lý do rời bỏ. Chỉ nên tính đến chuyện đi tìm thêm nguồn khi bên kia từ chối mọi phương án và không đưa ra lý do nào, vì điều đó cho thấy họ không coi trọng sản lượng của bạn. Khi đó, việc bình tĩnh hỏi thêm báo giá ở nơi khác là bình thường và chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên xin nhà cung cấp xem lại giá nhập một lần?
Thường là khi có thay đổi đáng kể: sản lượng tăng rõ, cách thanh toán tốt lên, hoặc giá đầu vào biến động. Xin quá dày mà không có lý do mới sẽ làm lời đề nghị mất trọng lượng, nhiều nơi chọn xem lại mỗi năm một lần.
Có nên nói với nhà cung cấp là mình đang hỏi giá bên khác không?
Chỉ nói khi điều đó là thật, và nói nhẹ nhàng như một thông tin, không như lời đe doạ. Bịa ra báo giá hay bịa ra mối khác là cách làm không tử tế, và rất dễ bị lộ khi bên kia hỏi chi tiết.
Nhân viên kinh doanh nói không có quyền duyệt giá thì làm sao?
Giúp họ có tài liệu để trình: bảng sản lượng, lịch thanh toán, mức đề nghị cụ thể và thời điểm áp dụng. Hẹn ngày gọi lại rõ ràng. Nếu sau hai lần vẫn không có trả lời, xin gặp trực tiếp người phụ trách khu vực.
Nên xin giảm theo phần trăm hay theo số tiền mỗi đơn vị?
Theo số tiền mỗi đơn vị thường rõ hơn, vì cả hai bên tính ngay được tổng năm. Phần trăm nghe nhỏ nhưng đôi khi lại là khoản lớn, hoặc ngược lại, nên nếu dùng phần trăm thì quy ra tiền ngay trên giấy.
Nhà cung cấp đồng ý giảm nhưng chỉ nói miệng thì có ổn không?
Nên xin một tin nhắn hoặc báo giá mới ghi mức giá và thời điểm áp dụng. Lời hứa miệng dễ bị quên khi người phụ trách đổi, và hoá đơn tháng sau vẫn ra giá cũ là chuyện rất hay gặp.
Giảm được giá rồi có nên tiếp tục xin thêm điều kiện khác không?
Không nên vừa được giảm đã xin thêm ngay trong cùng buổi, vì bên kia sẽ thấy mình bị ép. Ghi nhận mức đã đạt, làm tốt phần mình như đã nói, và để những đề nghị khác cho lần xem lại sau.