Khi nhà cung cấp báo tăng giá, bên mua không nên trả lời ngay "được" hay "không được", mà nên xin căn cứ, tách phần tăng có lý ra khỏi phần tăng thêm, rồi mặc cả bốn thứ: mức tăng, ngày áp dụng, giá cho các đơn đã đặt và cam kết giảm lại khi chi phí đầu vào hạ. Phần lớn thông báo tăng giá đều còn khoảng để thương lượng, nhất là về thời điểm.
Bài đi theo một thương vụ giả định của một nhà hàng nhận thông báo tăng giá chai lọ đựng nước sốt: cách hỏi, bảng tách cấu phần chi phí, những thứ mặc cả được ngoài mức tăng, lượt đi lại trên bàn, cái sai hay gặp và lúc nên chấp nhận. Bài nhìn từ phía người mua; cách báo tăng giá cho khách của chính bạn là một đề khác. Số liệu là giả định.
Thương vụ giả định: thông báo tăng tám phần trăm gửi qua tin nhắn
Anh Phúc phụ trách mua hàng cho một nhà hàng có bán kèm nước sốt đóng chai mang về. Nhà hàng mua chai thuỷ tinh của một cơ sở quen, giá giả định 5.000 đồng một chai, khoảng 4.000 chai mỗi tháng. Một buổi sáng, anh nhận tin nhắn: "Từ đầu tháng sau giá chai điều chỉnh lên 5.400 đồng do nguyên liệu và vận chuyển tăng, mong anh thông cảm."
Phản xạ đầu tiên của nhiều người là gọi lại ngay, giọng không vui, hoặc nhắn "sao tăng nhiều vậy". Phản xạ thứ hai là im lặng chấp nhận vì nghĩ không làm gì được. Cả hai đều bỏ phí cơ hội. Mức tăng tám phần trăm, tính ra mỗi tháng thêm 1,6 triệu đồng, mỗi năm gần 20 triệu đồng. Đáng bỏ ra một buổi để thương lượng.
Anh Phúc làm khác: trả lời lịch sự rằng đã nhận thông tin, xin hẹn gặp trong tuần để trao đổi, và trong lúc chờ thì chuẩn bị ba thứ: lịch sử mua, đơn đang đặt chưa giao, và một ước tính thô xem chi phí làm ra chiếc chai gồm những phần nào.
Ba câu hỏi đầu tiên trước khi bàn mức tăng
Tăng vì phần chi phí nào, tăng bao nhiêu? Xin bên kia nói rõ cấu phần: nguyên liệu tăng bao nhiêu phần trăm, vận chuyển tăng bao nhiêu. Không cần họ đưa sổ sách, chỉ cần con số đủ để hai bên cùng nhìn. Câu hỏi này lịch sự và chính đáng, nhà cung cấp tử tế thường sẵn lòng trả lời.
Áp dụng từ khi nào, cho những đơn nào? Hỏi rõ đơn đã đặt nhưng chưa giao tính giá cũ hay giá mới. Đây là chỗ hay bị bỏ qua, và nhiều khi chính là phần tiền dễ giữ nhất.
Mức tăng này áp cho mọi khách hay riêng mình? Không cần đòi biết giá của khách khác, nhưng có thể hỏi đây là điều chỉnh chung hay theo nhóm khách. Nếu áp chung, khó xin ngoại lệ lớn; nếu theo nhóm, bạn có lý do đề nghị được xếp vào nhóm khác nhờ sản lượng hay cách thanh toán.
Câu mở lời gợi ý. "Em đã nhận thông báo của anh. Bên em hiểu chi phí có biến động. Để bên em trình lên chủ, anh cho em biết phần nguyên liệu và vận chuyển mỗi bên tăng khoảng bao nhiêu, và các đơn bên em đã đặt sẽ tính thế nào."
Bảng giả định: tách phần tăng có lý
Giả định nhà cung cấp cho biết nguyên liệu chiếm khoảng 60 phần trăm giá chai và đã tăng 10 phần trăm; vận chuyển chiếm khoảng 10 phần trăm giá và tăng 10 phần trăm. Các phần còn lại không đổi.
| Cấu phần | Tỷ trọng trong giá | Mức tăng của cấu phần | Tác động lên giá chai |
|---|---|---|---|
| Nguyên liệu | 60% | 10% | tăng 6%, tức 300 đồng |
| Vận chuyển | 10% | 10% | tăng 1%, tức 50 đồng |
| Nhân công, khấu hao, lãi | 30% | không đổi theo thông tin bên bán | 0 đồng |
| Tổng phần tăng có căn cứ | khoảng 350 đồng, lên 5.350 đồng |
Theo chính số liệu bên kia đưa, phần tăng có căn cứ là khoảng 350 đồng, trong khi mức báo là 400 đồng. Khoảng 50 đồng chênh đó là chỗ để mặc cả một cách hợp lý, vì bạn không phủ nhận chi phí của họ, chỉ đề nghị tăng đúng phần đã tăng.
Phép tính này không nhằm bắt lỗi nhà cung cấp. Có thể họ còn chi phí khác chưa nói, và họ có quyền đưa thêm. Nhưng nó giúp cuộc nói chuyện đi bằng con số thay vì bằng cảm giác "tăng nhiều quá".
Bốn thứ mặc cả được ngoài mức tăng
Ngay cả khi mức tăng cuối cùng không đổi nhiều, những điều khoản đi kèm có thể giữ lại một khoản tiền đáng kể cho bên mua:
- Lùi ngày áp dụng. Xin áp dụng từ tháng sau nữa thay vì tháng sau. Với 4.000 chai mỗi tháng, mỗi tháng lùi giữ lại 1,6 triệu đồng theo mức báo ban đầu.
- Giữ giá cũ cho đơn đã đặt. Đơn đã chốt số lượng trước thông báo nên tính giá cũ, đó là nguyên tắc công bằng mà ít nhà cung cấp phản đối khi được nêu rõ.
- Tăng theo hai bậc. Tăng một nửa ngay, một nửa sau ba tháng nếu chi phí đầu vào vẫn giữ ở mức cao. Bên mua có thời gian điều chỉnh giá bán của mình.
- Cam kết điều chỉnh ngược. Ghi nhận rằng khi nguyên liệu hạ về mức cũ, giá chai sẽ được xem lại. Không có dòng này thì giá chỉ đi một chiều.
Thứ tự đưa ra hợp lý: giữ giá cho đơn đã đặt trước, vì đó là đề nghị khó từ chối nhất; sau đó là ngày áp dụng; rồi mới tới mức tăng; cam kết điều chỉnh ngược để cuối, như một dòng ghi nhận chung cho quan hệ lâu dài. Mỗi thứ bên kia đồng ý, ghi lại ngay trong buổi gặp.
Chuẩn bị gì trước buổi gặp
Anh Phúc dành một buổi chiều chuẩn bị, mang theo một tờ giấy ghi đủ những thứ sau để không bị cuốn theo nhịp của bên bán:
- Lịch sử mua mười hai tháng: số chai mỗi tháng, số lần trễ hạn thanh toán (nếu không có lần nào thì càng nên nói), số lần đổi trả.
- Danh sách đơn đã đặt chưa giao: ngày đặt, số lượng, giá ghi trên đơn, để đề nghị giữ giá cũ có căn cứ rõ.
- Tác động lên giá vốn của nhà hàng: mỗi chai nước sốt tăng bao nhiêu nếu chấp nhận mức báo, nhà hàng có tăng giá bán được không, nếu không thì phải cắt chỗ nào.
- Ba con số của mình: mức đề nghị mở (tăng 300 đồng), mức mục tiêu (tăng 350 đồng, áp từ tháng sau nữa), mức chấp nhận được (tăng 400 đồng nhưng giữ giá cũ cho đơn đã đặt và lùi một tháng).
- Một hai câu hỏi mở để hiểu tình hình bên bán: họ có đang thiếu nguyên liệu không, có kế hoạch đổi loại thuỷ tinh không, có điều gì bên mua làm được để giúp họ giảm chi phí không.
Câu hỏi cuối thường bị bỏ qua nhưng hay mở ra lối đi bất ngờ: có khi nhà cung cấp sẽ nói nếu nhà hàng nhận chai đóng theo kiện lớn hơn, hoặc gom hai đơn một chuyến, họ tiết kiệm được đủ để giữ giá thêm vài tháng. Đó là nhượng bộ đổi lấy nhượng bộ, có lợi cho cả hai.
Lượt đi lại trên bàn
Một số câu nói có thể gặp khi anh Phúc ngồi với chủ cơ sở làm chai, cùng cách đáp giữ được không khí hợp tác.
| Bên bán nói | Cách đáp gợi ý |
|---|---|
| "Giá nguyên liệu lên cả chục phần trăm, anh không tăng thì lỗ." | "Em hiểu, và bên em đồng ý phần tăng theo nguyên liệu. Theo số anh nói, phần đó khoảng 350 đồng. Bên em đề nghị mình áp mức 5.350 đồng." |
| "Khách khác đều đồng ý rồi." | "Dạ, mỗi bên có tình hình riêng. Bên em lấy đều bốn nghìn chai, trả tiền đúng hạn, nên mong anh xem xét riêng phần thời điểm áp dụng." |
| "Đơn đã đặt cũng phải tính giá mới, vì anh nhập nguyên liệu giá mới." | "Đơn đó chốt từ trước khi anh báo, bên em đã tính giá bán theo giá cũ. Nếu anh tính giá mới thì bên em lỗ phần đó, mong anh giữ giá cũ cho đơn này." |
| "Thôi được, anh giữ 5.400 nhưng lùi một tháng." | "Bên em cảm ơn anh. Mình ghi thêm giúp em một dòng: khi nguyên liệu về lại mức cũ, hai bên xem lại giá chai nhé." |
Để ý cách đáp không phủ nhận khó khăn của bên kia ở bất kỳ lượt nào. Người bán chịu nhượng khi họ thấy người mua hiểu họ, và chỉ đang xin phần hợp lý.
Cái sai hay gặp và lúc nên chấp nhận
Phản ứng cảm xúc qua tin nhắn. Một tin nhắn gắt trong lúc bực khiến bên kia phòng thủ, sau đó mọi đề nghị đều khó hơn. Trả lời ngắn, xin hẹn gặp, rồi mới bàn.
Đồng ý ngay để giữ quan hệ. Gật đầu ngay khiến nhà cung cấp hiểu rằng mức tăng của họ còn thấp. Lần sau họ sẽ báo mạnh tay hơn. Ít nhất hãy hỏi căn cứ và thời điểm.
Đe doạ đổi nguồn khi chưa hỏi ai. Nếu bên kia đáp "anh cứ đổi", bạn mất thế. Việc tìm nguồn khác là một quyết định riêng, nên làm lặng lẽ và có tính toán, không dùng làm câu doạ.
Chấp nhận khi phần tăng có căn cứ rõ. Nếu nhà cung cấp đưa đủ số liệu, mức tăng sát với chi phí, đơn đã đặt giữ giá cũ và có lịch áp dụng hợp lý, chấp nhận là cách giữ một mối hàng tốt. Khi đó việc của bạn là tính lại giá vốn món ăn, chứ không phải kéo dài cuộc mặc cả. Chỉ khi bên kia từ chối đưa căn cứ và từ chối mọi điều khoản đi kèm thì mới nên bắt đầu hỏi thêm báo giá nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cung cấp báo tăng giá có cần đưa ra lý do không?
Không có gì buộc họ phải đưa sổ sách, nhưng hỏi lý do và cấu phần tăng là việc chính đáng của bên mua. Nhà cung cấp muốn giữ khách lâu dài thường sẵn sàng nói con số ở mức đủ để hai bên cùng tính.
Đơn đã đặt trước khi có thông báo tăng giá thì tính giá nào?
Tuỳ thoả thuận và hợp đồng giữa hai bên. Về nguyên tắc, đơn đã chốt số lượng và giá thì nên giữ giá cũ. Nếu hợp đồng có điều khoản điều chỉnh giá, hãy đọc kỹ và tra văn bản hiện hành, cần thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Có nên đề nghị tăng thấp hơn mức nhà cung cấp báo không?
Nên, nếu bạn có căn cứ. Cách tốt nhất là dùng chính số liệu bên kia đưa để tính phần tăng có lý, rồi đề nghị đúng mức đó. Đề nghị không có căn cứ chỉ là mặc cả cảm tính và dễ bị gạt đi.
Xin lùi ngày áp dụng giá mới có làm mất lòng nhà cung cấp không?
Thường không, vì đây là đề nghị phổ biến và hợp lý: bên mua cần thời gian điều chỉnh giá bán của mình. Nói rõ lý do và đề nghị một mốc cụ thể giúp bên kia dễ đồng ý.
Khi nào nên chấp nhận mức tăng mà không mặc cả thêm?
Khi mức tăng sát với chi phí có căn cứ, đơn đã đặt được giữ giá cũ và lịch áp dụng hợp lý. Kéo dài mặc cả lúc đó chỉ làm mệt cả hai bên và có thể làm giảm thiện chí của một mối hàng tốt.
Làm sao để giá được giảm lại khi chi phí đầu vào hạ?
Ghi một dòng thoả thuận rằng giá sẽ được xem lại khi chi phí đầu vào về lại mức cũ, kèm cách xác định mức đó. Không có ghi nhận này, giá đã tăng hiếm khi tự giảm.