Đơn chạy thử nên được đàm phán như một thương vụ riêng gồm bốn phần: giá cho lượng nhỏ, giá đơn lớn chốt sẵn nếu thử đạt, cách hoàn lại phần chênh của đơn thử khi lên đơn lớn, và tiêu chí thế nào là đạt. Thiếu một trong bốn phần, đơn thử dễ thành một lần mua đắt mà không mở ra được gì.
Bài đi theo một xưởng nội thất giả định thử một nhà cung cấp phụ kiện mới: mặc cả giá đơn nhỏ, cơ chế hoàn chênh lệch, cách viết tiêu chí đạt trước, lượt đi lại, cái sai hay gặp và khi nào nên dừng. Bài không bàn chuyện tìm nguồn hay số lượng tối thiểu, chỉ bàn phần thương lượng quanh đơn thử. Mọi con số là giả định.
Thương vụ giả định: 200 bộ bản lề thay vì 2.000
Anh Vinh phụ trách mua hàng cho một xưởng nội thất làm tủ bếp và tủ áo theo đơn. Xưởng dùng khoảng 2.000 bộ bản lề mỗi quý. Nhà cung cấp hiện tại giao chậm, nên anh muốn thử một nhà cung cấp mới. Bên mới báo giá giả định 50.000 đồng một bộ cho đơn từ 2.000 bộ, nhưng với đơn thử 200 bộ thì giá 60.000 đồng.
Mức chênh 10.000 đồng có lý do: đơn nhỏ tốn công soạn hàng, chở riêng, và bên bán chưa biết anh Vinh có quay lại hay không. Anh Vinh không phản đối việc đơn thử đắt hơn. Điều anh lo là ba chuyện khác: nếu thử đạt, liệu giá đơn lớn có còn 50.000 đồng hay bên kia nâng lên; phần 2 triệu đồng trả thêm cho đơn thử có được tính lại không; và nếu hàng thử có lỗi, ai chịu phần tủ đã lắp phải tháo ra.
Ba chuyện đó đều là những thứ phải nói trước khi đặt đơn thử. Đặt xong, thế đàm phán của anh Vinh yếu đi nhiều, vì bên kia biết anh đã bỏ công lắp thử và cần kết quả.
Bốn câu hỏi phải có câu trả lời trước khi đặt đơn thử
Giá đơn thử là bao nhiêu và vì sao? Chấp nhận đơn thử đắt hơn là hợp lý, nhưng nên hỏi rõ phần chênh đến từ đâu. Nếu chủ yếu do chở hàng lẻ, có thể đề nghị tự lấy hàng để giảm.
Nếu đạt, đơn lớn giá bao nhiêu, áp dụng bao lâu? Đây là câu quan trọng nhất. Giá đơn lớn phải được ghi ngay từ lúc đặt đơn thử, kèm thời hạn hiệu lực đủ dài để bạn kịp đánh giá và đặt.
Phần chênh của đơn thử có được hoàn lại không? Nhiều nhà cung cấp chấp nhận trừ phần chênh vào đơn lớn đầu tiên, vì với họ đó là chi phí để có khách mới. Nếu không hỏi, họ sẽ không tự đề nghị.
Thế nào là đạt, hàng lỗi thì xử lý ra sao? Tiêu chí đạt viết ra trước, ai chịu chi phí khi hàng thử lỗi cũng nói trước. Bàn những chuyện này khi chưa có lỗi thì dễ hơn nhiều so với khi đã có.
Câu mở cuộc gọi gợi ý. "Anh ơi, bên em quan tâm bản lề bên anh và muốn thử một đơn nhỏ trước khi chuyển dần đơn quý. Bên em hiểu đơn thử sẽ có giá riêng. Trước khi đặt, em muốn thống nhất với anh bốn chuyện: giá đơn thử, giá đơn lớn nếu đạt, phần chênh của đơn thử tính thế nào, và tiêu chí đạt. Anh sắp xếp giúp em một buổi trao đổi trong tuần này được không." Câu mở này cho bên kia thấy bạn nghiêm túc, có kế hoạch, và tránh việc bị kéo vào chuyện giá ngay qua điện thoại.
Bảng giả định: giá đơn thử, giá đơn lớn và hoàn chênh lệch
Anh Vinh đưa ra cơ chế dưới đây để bên kia xem xét. Con số giả định, mục đích là thấy cách tính.
| Khoản | Cách tính | Số tiền giả định |
|---|---|---|
| Đơn thử 200 bộ | 200 × 60.000 đồng | 12 triệu đồng |
| Phần chênh so với giá đơn lớn | 200 × 10.000 đồng | 2 triệu đồng |
| Đơn lớn đầu tiên 2.000 bộ nếu thử đạt | 2.000 × 50.000 đồng | 100 triệu đồng |
| Trừ lại phần chênh của đơn thử | trừ vào hoá đơn đơn lớn đầu tiên | còn 98 triệu đồng |
| Nếu thử không đạt | không có đơn lớn, phần chênh không hoàn | bên mua chịu 2 triệu đồng |
Cơ chế này công bằng với cả hai: nhà cung cấp được bù chi phí đơn nhỏ nếu không có đơn lớn, còn bên mua không bị phạt vì đã thử nếu mọi thứ suôn sẻ. Nhà cung cấp tự tin vào hàng của mình thường đồng ý nhanh, vì họ tin sẽ có đơn lớn.
Có thể thay việc hoàn tiền bằng cách khác: tặng thêm một lượng hàng tương đương trong đơn lớn, hoặc giảm thêm một chút giá đơn lớn đầu tiên. Quan trọng là phần chênh được ghi nhận rõ.
Chuẩn bị trước cuộc gọi: đơn thử đáng bao nhiêu với xưởng mình
Trước khi nói chuyện với nhà cung cấp mới, anh Vinh tính xem việc có nguồn thứ hai đáng giá bao nhiêu, để biết mình chịu được mức chênh nào cho đơn thử và nên giữ điều gì:
- Tính thiệt hại hiện tại. Nhà cung cấp cũ giao chậm, mỗi quý có vài đơn tủ bị trễ, giả định xưởng mất khoảng 5 triệu đồng tiền phạt chậm và công thợ chờ.
- Tính chi phí thử. Phần chênh đơn thử 2 triệu đồng, cộng công lắp thử và theo dõi khoảng 1 triệu đồng. Tổng khoảng 3 triệu đồng.
- So hai con số. Nếu nguồn mới giao đúng hạn, xưởng đỡ được phần thiệt hại kia ngay trong quý đầu, nên chi phí thử là đáng.
- Đặt giới hạn. Anh Vinh quyết không chịu giá đơn thử quá 65.000 đồng, và không đặt đơn thử nếu bên kia không chịu ghi giá đơn lớn.
- Chọn đơn hàng thật để lắp thử. Ưu tiên hai ba đơn tủ có thời gian giao rộng, để nếu bản lề thử có vấn đề thì vẫn kịp thay mà không trễ với khách.
Bước cuối cùng hay bị quên: đơn thử phải đi vào sản phẩm thật, nhưng không đặt nó vào đơn gấp nhất hay khách khó tính nhất. Chọn đúng chỗ thử giúp bên mua đánh giá công bằng mà không đánh cược uy tín với khách của mình.
Viết tiêu chí đạt trước, và thương lượng nó
Tiêu chí đạt cũng là một phần của thương vụ, vì nó quyết định bên mua có nghĩa vụ đặt đơn lớn với giá đã chốt hay không. Anh Vinh đề nghị một danh sách ngắn, đo được:
- Độ khớp kích thước với mẫu đã gửi, sai số trong mức hai bên thống nhất.
- Tỷ lệ bộ lỗi trong đơn thử không vượt một mức nhỏ đã thống nhất, phần lỗi được đổi mới.
- Thời gian giao đơn thử đúng ngày đã hẹn, không trễ quá vài ngày.
- Sau khi lắp vào tủ thật và đóng mở thử một số lần nhất định, không có hiện tượng lỏng hay kêu.
- Màu và lớp hoàn thiện đồng đều trong cùng lô.
Nhà cung cấp có thể xin nới một vài tiêu chí, và đó là chỗ thương lượng bình thường. Điều anh Vinh giữ chặt là tiêu chí phải đo được, không để những câu như "chất lượng tốt" hay "khách hài lòng", vì chúng dễ thành tranh cãi. Ngược lại, anh cũng không đặt tiêu chí cao hơn hàng hiện đang dùng, vì như vậy là không công bằng với bên mới.
Lượt đi lại trên bàn
Anh Vinh mở lời: "Bên em muốn thử 200 bộ trước. Giá 60.000 đồng cho đơn thử bên em chấp nhận. Bên em chỉ xin hai điều: anh ghi giúp giá đơn từ 2.000 bộ là 50.000 đồng, giữ trong sáu tháng; và nếu đơn thử đạt, phần chênh 2 triệu đồng được trừ vào đơn lớn đầu tiên."
Đại diện nhà cung cấp đáp: "Giá đơn lớn anh giữ được ba tháng thôi, sáu tháng dài quá." Anh Vinh tính nhanh: ba tháng đủ để lắp thử, theo dõi vài tuần và đặt đơn lớn. Anh nói: "Ba tháng cũng được, nhưng tính từ ngày bên em nhận đơn thử, không tính từ hôm nay." Bên kia đồng ý.
Về hoàn chênh lệch, bên kia đề nghị thay bằng tặng thêm 50 bộ trong đơn lớn đầu tiên. Anh Vinh quy đổi: 50 bộ nhân 50.000 đồng là 2,5 triệu đồng, xưởng lại dùng hết bản lề trong quý, nên nhận ngay.
Cuối cùng là tiêu chí đạt. Nhà cung cấp xin nới mức trễ hạn từ ba ngày lên năm ngày cho đơn thử vì phải xếp chuyến. Anh Vinh đồng ý cho đơn thử, nhưng ghi rõ đơn lớn vẫn là ba ngày. Mọi điểm được anh nhắn lại trong ngày, bên kia trả lời xác nhận.
Cái sai hay gặp và khi nào nên dừng
Đặt đơn thử mà không chốt giá đơn lớn. Thử xong, bên bán biết bạn hài lòng và đã đầu tư công lắp thử, giá đơn lớn bị báo cao hơn lời nói ban đầu. Lúc đó bạn hoặc chấp nhận, hoặc bỏ phí đơn thử.
Đánh giá bằng cảm giác. Không có tiêu chí viết sẵn, mỗi người trong xưởng nhận xét một kiểu, quyết định lên đơn lớn bị kéo dài, bên kia sốt ruột và quan hệ bắt đầu căng.
Thử quá nhỏ để kết luận. Đơn thử vài chục bộ có thể không phản ánh chất lượng của lô lớn. Lượng thử nên đủ để lắp vào vài đơn hàng thật.
Dùng đơn thử để lấy giá rồi mang đi ép nhà cung cấp cũ. Đó là cách làm không tử tế, và người trong nghề nhận ra rất nhanh. Đơn thử phải là ý định thật về việc mua tiếp nếu đạt.
Khi nào dừng. Nếu bên mới từ chối chốt giá đơn lớn, hoặc đơn thử trượt nhiều tiêu chí quan trọng mà không giải thích được, nên dừng ở đơn thử, chịu phần chênh như đã thoả thuận, và cảm ơn họ. Kết thúc gọn gàng giữ cửa cho một lần hợp tác khác khi họ cải thiện.
Câu hỏi thường gặp
Đơn chạy thử có nên được giá bằng đơn lớn không?
Thường là không, vì đơn nhỏ tốn chi phí phục vụ hơn. Thay vì đòi giá bằng đơn lớn, nên đề nghị phần chênh được hoàn lại hoặc trừ vào đơn lớn đầu tiên nếu thử đạt, như vậy công bằng cho cả hai.
Có cần chốt giá đơn lớn trước khi đặt đơn thử không?
Rất nên, kèm thời hạn hiệu lực. Nếu không chốt trước, sau khi thử xong bên bán có thể báo giá cao hơn, trong khi bạn đã bỏ công lắp thử và khó quay lại từ đầu.
Tiêu chí đạt của đơn thử nên do ai đặt?
Bên mua đề xuất, hai bên thương lượng và thống nhất trước khi đặt hàng. Tiêu chí nên đo được, không cao hơn hàng đang dùng, và có cách xử lý rõ khi một tiêu chí không đạt.
Hàng thử bị lỗi sau khi đã lắp vào sản phẩm thì ai chịu chi phí?
Tuỳ thoả thuận trước. Nên bàn ngay từ đầu phần đổi hàng lỗi và chi phí tháo lắp, vì bàn khi chưa có lỗi dễ hơn nhiều. Nếu ghi vào hợp đồng, tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Nhà cung cấp không đồng ý hoàn chênh lệch đơn thử thì sao?
Có thể đề nghị hình thức khác như tặng thêm hàng trong đơn lớn, giảm thêm một chút giá đơn lớn đầu tiên, hoặc miễn phí chở hàng. Quy mỗi phương án ra tiền để so cho công bằng.
Đơn thử đạt nhưng bên mua chưa cần đơn lớn ngay thì làm thế nào?
Báo sớm cho nhà cung cấp, xin gia hạn giá đơn lớn hoặc chia đơn lớn thành vài đợt nhỏ hơn với giá gần đơn lớn. Giữ thông tin minh bạch giúp bên kia sẵn lòng chờ.