Một buổi họp mua bán nên có chương trình viết sẵn: mục tiêu của buổi, thứ tự các nội dung từ yêu cầu hàng hoá, điều kiện giao nhận, tới giá và hạn trả tiền, và mười phút cuối để tóm tắt điều đã thống nhất. Bên nào soạn chương trình thì bên đó dẫn nhịp, và nhịp đúng thường giúp cả hai bên đi tới thoả thuận nhanh hơn, ít trôi về cãi giá ngay từ phút đầu.
Ví dụ đi theo anh Hưng, trưởng nhóm bán hàng của một xưởng sản xuất đồ inox bếp, chuẩn bị buổi họp đầu tiên với ban mua hàng của một công ty cung cấp suất ăn cho các khu công nghiệp. Bài có khung thời gian mẫu, cách gửi chương trình trước, lý do đặt giá ở giữa chứ không ở đầu, và cách xử lý khi bên kia muốn đổi thứ tự. Thời lượng và mọi con số đều là giả định.
Buổi họp không có chương trình hay đi về đâu
Lần trước, anh Hưng đến gặp một khách tương tự với cặp hàng mẫu và bảng giá. Khách vừa ngồi xuống đã hỏi: "Giá xe đẩy inox ba tầng bao nhiêu?" Anh báo giá. Khách nói cao. Bốn mươi phút sau đó là cuộc giằng co về giá, rồi gần hết giờ hai bên mới phát hiện khách cần loại bánh xe chịu nhiệt, cần giao chia làm ba đợt cho ba bếp, cần bảo hành thay bánh xe tại chỗ. Mỗi yêu cầu ấy đều làm thay đổi giá. Nhưng giá đã nói rồi, khách đã nghe con số thấp nhất anh đưa ra trong lúc giằng co.
Không có chương trình, buổi họp đi theo thứ tự mà người nóng ruột nhất muốn. Thường đó là giá, vì giá là thứ dễ hỏi nhất. Mà giá bàn trước khi rõ yêu cầu thì cả hai bên đều bàn trên một món hàng tưởng tượng.
Một chương trình đơn giản, ba bốn dòng, gửi trước một ngày, có thể thay đổi cả buổi họp. Nó không ép khách phải theo, nhưng nó cho mọi người một bản đồ chung, và cho anh Hưng lý do lịch sự để nói "phần giá mình bàn ở mục ba, sau khi em nắm rõ yêu cầu bên anh".
Khung chương trình 60 phút cho một buổi họp mua bán (giả định)
Khung dưới là cho buổi họp đầu tiên của một đơn hàng sỉ hoặc đơn dự án. Buổi họp đàm phán lại với khách quen có thể rút gọn mục một và mục hai.
| Thời lượng | Nội dung | Mục tiêu của mục | Ai dẫn |
|---|---|---|---|
| 5 phút | Giới thiệu người dự, thống nhất mục tiêu buổi họp | Hai bên đồng ý hôm nay muốn đạt tới đâu | Bên soạn chương trình |
| 15 phút | Yêu cầu hàng hoá: quy cách, số lượng, chất lượng, mẫu | Hiểu đúng món hàng đang bàn | Bên mua nói, bên bán hỏi |
| 10 phút | Giao nhận: lịch giao, nơi giao, đóng gói, giao gấp | Biết điều kiện ảnh hưởng tới chi phí | Hai bên |
| 15 phút | Giá, hạn trả tiền, bảo hành, đổi trả | Đưa đề nghị và trao đổi | Bên bán đưa đề nghị |
| 10 phút | Tóm tắt điều đã thống nhất, điều còn mở, việc tiếp theo | Không ai ra về với cách hiểu khác nhau | Bên soạn chương trình |
| 5 phút | Dự phòng | Cho phần nào lố giờ | Không ai |
Điểm đáng chú ý là giá nằm ở mục thứ tư, sau khi hai bên đã nói rõ hàng và giao nhận. Khi tới phần giá, anh Hưng đã biết khách cần bánh xe chịu nhiệt, giao ba đợt, bảo hành tại chỗ, nên đề nghị giá đầu tiên của anh đã gồm đủ, và mọi điều chỉnh sau đó đều đi kèm một thay đổi điều kiện cụ thể.
Gửi chương trình trước: gửi gì và gửi thế nào
Anh Hưng gửi chương trình cho trưởng ban mua hàng bên khách vào chiều hôm trước, bằng một tin nhắn ngắn, không đính kèm tệp dài. Nội dung gồm bốn dòng: mục tiêu buổi họp, ba nhóm nội dung theo thứ tự, một dòng xin bên khách mang theo bản vẽ hoặc ảnh khu bếp nếu có, và một câu mở: "Nếu bên anh muốn thêm nội dung nào, anh nhắn em để em chuẩn bị."
Mục tiêu buổi họp nên viết khiêm tốn và cụ thể. Không viết "chốt hợp đồng", vì buổi đầu hiếm khi chốt được, và viết vậy dễ làm bên kia cảnh giác. Anh viết "hiểu rõ yêu cầu xe đẩy và kệ inox cho ba bếp, và đưa đề nghị giá sơ bộ". Mục tiêu ấy đạt được, và nếu buổi họp tốt, có thể đi xa hơn.
Không gửi giá trong chương trình. Chương trình là thứ tự nội dung, không phải báo giá. Nếu khách đã có báo giá từ trước, chương trình chỉ ghi "trao đổi về báo giá đã gửi", để buổi họp có chỗ bàn mà không lặp lại con số. Cũng không gửi quá sớm: gửi trước một tuần thì người nhận quên, gửi trước một giờ thì không kịp đọc.
Vì sao giá đặt ở giữa, không ở đầu, cũng không ở cuối
Đặt ở đầu thì bàn giá cho món hàng chưa rõ. Như lần trước của anh Hưng: báo giá xong mới biết yêu cầu, giá đã thành mốc. Mọi chi phí phát sinh sau đó đều bị coi là "tăng giá".
Đặt ở cuối thì không còn thời gian. Buổi họp hay lố giờ ở hai mục đầu. Nếu giá ở cuối, nó dễ bị bàn vội trong năm phút, ai cũng muốn xong, và người vội hơn sẽ nhượng nhiều hơn.
Ở giữa thì có đủ thông tin và đủ thời gian. Hai mục trước cho bên bán biết khách cần gì, coi trọng gì. Phần sau còn chỗ để tóm tắt. Mười lăm phút cho giá thường đủ cho đề nghị đầu và vài lượt đi lại.
Giá đi chung với hạn trả tiền, bảo hành, đổi trả. Gom những điều kiện tiền bạc vào cùng một mục để bàn thành gói. Tách ra từng mục thì mỗi mục lại thành một cuộc mặc cả riêng.
Khách muốn hỏi giá sớm thì cho một khoảng, không cho con số. Câu đáp mẫu: "Xe ba tầng bên em dao động tuỳ loại bánh xe và độ dày inox, anh cho em hỏi vài điều về bếp trước, tới phần giá em báo đúng con số cho đúng loại." Khách hiếm khi phản đối câu này.
Mười phút cuối: tóm tắt và ghi nhận
Đây là mục hay bị cắt nhất và lại đáng giá nhất. Khi đồng hồ còn mười phút, anh Hưng nói: "Để em đọc lại những gì mình đã thống nhất nhé." Rồi anh đọc từng dòng: quy cách xe và kệ, số lượng cho ba bếp, giao ba đợt vào ba tuần liên tiếp, giá đề nghị sơ bộ đã gồm bánh xe chịu nhiệt, hạn trả tiền đang bàn giữa 30 và 45 ngày, bảo hành thay bánh xe tại chỗ trong một năm.
Anh chia làm ba nhóm: điều đã thống nhất, điều còn mở, và việc tiếp theo kèm người làm và hạn. Điều còn mở là hạn trả tiền. Việc tiếp theo là anh gửi báo giá chính thức trong hai ngày, bên khách gửi bản vẽ khu bếp thứ ba. Mỗi việc có tên người và ngày.
Chiều hôm đó, anh gửi lại đúng ba nhóm ấy bằng tin nhắn hoặc thư, xin bên khách xác nhận. Nếu có chỗ khách hiểu khác, nó lộ ra ngay lúc này, khi mọi người còn nhớ, chứ không phải lúc giao hàng. Phần tóm tắt này chưa phải hợp đồng; các điều khoản ràng buộc về sau nên được soạn đúng quy định, tra văn bản hiện hành, và có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi đơn lớn.
Chuẩn bị vật dụng, chỗ ngồi và giờ giấc
Hàng mẫu đúng loại đang bàn. Anh Hưng mang một bánh xe chịu nhiệt và một mẩu inox hai độ dày, không mang cả xe đẩy. Mẫu nhỏ đặt lên bàn được, khách cầm được, và đủ để bàn chuyện chất liệu ở mục hai mà không làm phòng họp thành phòng trưng bày.
Tờ chuẩn bị riêng, không để lẫn với giấy đưa khách. Một kẹp giấy cho tài liệu đưa khách, một cuốn sổ riêng cho ba con số và ghi chép. Lẫn hai thứ là cách nhanh nhất để lộ giá sàn khi lật giấy tìm bảng quy cách.
Bản in khung chương trình cho mỗi người. Một trang, chỉ có các mục và thời lượng. Đặt trước mỗi chỗ ngồi giúp mọi người tự theo nhịp, người dẫn không phải nhắc nhiều.
Chỗ ngồi không đối đầu. Nếu được chọn, ngồi chéo góc bàn hoặc cùng một phía nhìn vào mẫu hàng thay vì ngồi đối diện thẳng hai dãy. Cách ngồi ấy hợp với buổi họp bàn chuyện làm ăn chung hơn là một cuộc đấu.
Đến sớm mười lăm phút, tắt chuông điện thoại. Sớm để chỉnh mẫu hàng, kiểm tài liệu, không vào họp trong trạng thái vội. Tắt chuông để không ai phải ra ngoài đúng lúc đang ở mục giá, phần dễ bị đứt nhịp nhất.
Khi bên kia muốn đổi chương trình
Chương trình là đề nghị, không phải luật. Khách lớn thường có chương trình riêng, hoặc muốn nhảy thẳng vào giá. Một vài cách xử lý mà không gây căng thẳng:
- Khách gửi chương trình riêng trước: đọc kỹ, xem giá đặt ở đâu. Nếu ở đầu, nhắn lại xin thêm năm phút đầu để "em hỏi lại yêu cầu cho báo giá sát hơn". Hiếm ai từ chối lời xin nghe hợp lý ấy.
- Khách nhảy vào giá ngay phút đầu: đưa một khoảng giá kèm lý do, rồi hỏi điều kiện. Không đưa con số cuối cùng.
- Khách đưa thêm nội dung không có trong chương trình: ghi lại, hỏi có cần bàn hôm nay không. Nếu cần chuẩn bị số liệu mới, hẹn trả lời sau, đừng ứng biến con số.
- Có người mới vào giữa buổi: tóm tắt nhanh hai câu những gì đã bàn, tránh để người mới mở lại từ đầu những gì đã thống nhất.
- Buổi họp lố giờ ở hai mục đầu: đề nghị hẹn buổi thứ hai cho phần giá, thay vì ép vào năm phút cuối. Thà chậm một buổi còn hơn chốt vội.
Điều quan trọng không phải là giữ đúng chương trình, mà là giữ được hai nguyên tắc: không bàn giá trước khi rõ yêu cầu, và không kết thúc buổi họp mà không tóm tắt.
Câu hỏi thường gặp
Buổi họp ngắn ba mươi phút thì chương trình thế nào?
Giữ đủ các mục nhưng rút thời lượng: năm phút mục tiêu, mười phút yêu cầu và giao nhận, mười phút giá và điều kiện, năm phút tóm tắt. Nếu không đủ, nên hẹn buổi thứ hai cho phần giá thay vì bỏ phần tóm tắt.
Có cần gửi chương trình khi gặp khách quen không?
Nên gửi, dù ngắn hơn. Khách quen dễ trôi vào chuyện phiếm rồi bàn giá vội ở cuối. Một tin nhắn ba dòng giúp cả hai giữ buổi họp gọn và có kết quả.
Ai nên giữ đồng hồ trong buổi họp?
Người soạn chương trình hoặc người đi cùng giữ vai ghi chép. Nhắc giờ nhẹ nhàng ở chuyển mục, như "mình sang phần giao nhận nhé", giúp buổi họp không lố mà không ai thấy bị thúc.
Nếu khách là bên soạn chương trình thì bên bán có bị yếu thế không?
Không hẳn. Bên bán vẫn có thể đề nghị thêm một mục hỏi yêu cầu, và vẫn chủ động phần tóm tắt cuối. Ai tóm tắt cuối buổi thường là người có ảnh hưởng lớn tới cách hai bên nhớ về buổi họp.
Tóm tắt cuối buổi có nên ghi thành biên bản ký tên không?
Với buổi họp sơ bộ, tin nhắn hoặc thư xác nhận là đủ. Với buổi chốt đơn lớn, biên bản có chữ ký hai bên rõ ràng hơn. Giá trị pháp lý của từng loại giấy tờ nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Có nên đưa ba con số đã tính vào chương trình không?
Không. Chương trình là thứ gửi cho bên kia, nên chỉ ghi nội dung và thứ tự. Mức mở, giá mục tiêu, điểm rời bàn nằm trên tờ chuẩn bị riêng, không bao giờ nằm trong tài liệu gửi đi.