Trước một thương vụ hàng hoá nên có ba con số viết sẵn: điểm rời bàn là mức mà dưới đó bạn đứng dậy, giá mục tiêu là mức bạn thật sự muốn đạt, và mức mở là con số bạn nói ra đầu tiên, cao nhất mà vẫn giải thích được bằng lý do. Thứ tự đặt là từ dưới lên: rời bàn trước, mục tiêu sau, mức mở cuối cùng.
Bài này đi bằng một đơn giả định của chị Mai, chủ cơ sở làm bánh tráng, chuẩn bị gặp một nhà phân phối thực phẩm khô muốn nhận hàng đều mỗi tháng. Bạn sẽ thấy từng con số được đặt từ căn cứ nào, ghi ra sao, và dùng thế nào trong vài lượt đi lại đầu tiên. Các con số đều là giả định, số tròn.
Ba con số khác nhau ở đâu trong một đơn hàng sỉ
Nhiều người bán chỉ chuẩn bị một con số là giá báo, rồi để cuộc nói chuyện tự quyết phần còn lại. Khi khách ép, họ lùi từng bước mà không biết nên dừng ở đâu, và thường dừng ở chỗ khách mệt, chứ không ở chỗ mình đã tính. Ba con số tách ra để mỗi con làm một việc riêng.
Điểm rời bàn trả lời câu hỏi: dưới mức nào thì không nhận đơn này nữa. Nó là quyết định đã làm sẵn khi đầu óc còn tỉnh, để lúc trên bàn không phải quyết lại dưới sức ép. Giá mục tiêu trả lời câu hỏi: mức nào thì về nhà thấy đơn này đáng. Nó giữ cho bạn không vui mừng quá sớm khi khách nhận một mức chỉ hơn sàn một chút. Mức mở trả lời câu hỏi: nên nói con số nào đầu tiên để còn khoảng lùi tới mục tiêu mà khách không thấy vô lý.
Với chị Mai, ba con số này không chỉ là giá một ký bánh tráng. Mỗi con số đi kèm một gói điều kiện: số lượng mỗi tháng, ai chở hàng, trả tiền sau bao lâu, có nhận đổi hàng sắp hết hạn hay không. Cùng một giá nhưng khác điều kiện là hai thương vụ khác nhau.
Điểm rời bàn: đặt đầu tiên, đi từ giá sàn và từ lựa chọn khác
Chị Mai đã có giá sàn cho đơn này là 50.000 đồng một ký (giả định), gồm nguyên liệu, công, bao bì, chở hàng tới kho nhà phân phối và tiền vốn nằm trong công nợ 30 ngày. Điểm rời bàn không nhất thiết bằng giá sàn. Nó còn phụ thuộc vào việc nếu không nhận đơn này thì công suất của cơ sở sẽ làm gì.
Hiện cơ sở bán lẻ cho các tiệm tạp hoá quanh vùng, bán hết hàng ở giá trung bình 62.000 đồng một ký (giả định), nhưng chỉ dùng khoảng bảy phần mười công suất. Phần ba còn lại đang trống. Nếu đơn nhà phân phối chỉ lấp phần trống, điểm rời bàn có thể gần giá sàn. Nếu đơn lớn tới mức phải bớt hàng cho tiệm tạp hoá, thì phần đó phải đạt ít nhất mức chị đang bán cho tiệm, trừ đi phần chi phí chào bán lẻ tiết kiệm được.
Chị Mai đặt điểm rời bàn là 53.000 đồng cho phần lấp công suất trống, và không nhận phần vượt quá công suất trống nếu dưới 58.000. Hai mức rời bàn cho hai phần của đơn nghe phức tạp, nhưng trên bàn nó lại rất gọn: chị biết mình nhận tối đa bao nhiêu ký ở mức nào. Điểm rời bàn viết ra rồi thì không sửa trong buổi họp. Muốn sửa thì xin hẹn lại, về tính lại.
Giá mục tiêu: căn cứ vào đâu để không đặt bừa
Giá trị đơn hàng với khách. Nhà phân phối lấy bánh tráng của chị để bán lại cho các cửa hàng. Họ quan tâm hàng có đều không, có đủ hạn dùng khi tới tay cửa hàng không, đóng gói có chịu được đường xa không. Chị Mai làm được ba điều ấy tốt hơn nguồn hiện tại của họ thì giá mục tiêu có quyền cao hơn.
Lịch sử giá chính mình đã bán. Chị đang bán lẻ cho tiệm ở 62.000. Nhà phân phối lấy số lượng lớn, tự lo bán lại, nên mức thấp hơn là hợp lý. Một mục tiêu nằm khoảng giữa giá sàn và giá bán lẻ thường có lý lẽ dễ nói.
Mức đủ để cơ sở phát triển. Đơn đều mỗi tháng là thứ quý, nhưng nếu nó chỉ hoà vốn thì cơ sở bận rộn hơn mà không khá hơn. Hỏi mình: ở mức nào thì một năm sau có tiền thay máy sấy.
Những gì khách đã nói ra. Trong buổi gặp sơ bộ, nhà phân phối nói họ cần bán lại cho cửa hàng ở một mức nhất định để còn lãi. Không cần biết con số đó, chỉ cần biết họ có khoảng để chịu được một giá không quá thấp.
Mức mở: cao nhất mà vẫn nói được lý do
Mức mở là con số dễ làm hỏng nhất. Mở quá thấp thì mất khoảng lùi, mở quá cao mà không có lý do thì khách nghĩ bạn không nghiêm túc, hoặc đi tìm người khác ngay từ buổi đầu. Phép thử đơn giản: với con số định mở, bạn có nói được ít nhất hai lý do cụ thể vì sao giá ở mức đó không. Nói được thì mở được.
Chị Mai định mở ở 64.000 đồng một ký (giả định), cao hơn giá bán lẻ cho tiệm, với hai lý do: giá này gồm đóng thùng chịu được đường xa theo yêu cầu riêng của nhà phân phối, và cơ sở cam kết hạn dùng còn ít nhất hai phần ba khi giao. Cả hai đều là thứ có thật, có tốn thêm chi phí, và nhà phân phối có giá trị khi nhận.
Mức mở nên kèm điều kiện rõ ràng. Thay vì nói "64.000 một ký", chị nói "64.000 một ký cho đơn 2 tấn mỗi tháng, giao tới kho bên anh, trả sau 30 ngày". Nói đủ điều kiện ngay từ đầu giúp mỗi lần lùi giá sau này có thể đi kèm một điều kiện đổi lại, thay vì lùi trơn.
Bảng ba con số cho đơn của chị Mai (số giả định)
Chị ghi bảng này vào tờ chuẩn bị, mỗi dòng là một gói điều kiện. Đơn vị: đồng mỗi ký. Mọi con số là giả định để minh hoạ.
| Gói điều kiện | Điểm rời bàn | Giá mục tiêu | Mức mở |
|---|---|---|---|
| 2 tấn mỗi tháng, giao tới kho, trả sau 30 ngày | 53.000 | 58.000 | 64.000 |
| 2 tấn mỗi tháng, bên mua tự đến lấy, trả sau 30 ngày | 51.000 | 56.000 | 61.000 |
| 2 tấn mỗi tháng, giao tới kho, trả khi nhận hàng | 52.000 | 57.000 | 63.000 |
| 4 tấn mỗi tháng, phần vượt 2 tấn | 58.000 | 61.000 | 64.000 |
| Đơn thử 500 ký một lần | 56.000 | 60.000 | 64.000 |
Đọc bảng theo hàng ngang: cùng một gói, ba con số cách nhau đủ để có chỗ đi lại. Đọc theo cột dọc: điểm rời bàn thay đổi theo điều kiện, nên khi khách đổi điều kiện, chị biết ngay sàn mới. Dòng phần vượt 2 tấn cho thấy vì sao không phải cứ đơn lớn hơn là giá thấp hơn: phần vượt chiếm vào hàng đang bán lẻ, nên rời bàn của nó cao hơn.
Ghi ba con số ra giấy và kiểm lại trong mười phút
Chị Mai làm phần này vào tối hôm trước buổi gặp, khi đã có giá sàn và đã nói chuyện sơ bộ với nhà phân phối. Thứ tự dưới đây giữ cho con số không bị cảm xúc kéo lệch.
- Viết điểm rời bàn trước, bằng mực. Ghi kèm một dòng lý do, chẳng hạn "dưới mức này thì công suất trống làm hàng lẻ còn lời hơn". Có lý do viết sẵn thì lúc bị ép khó tự thuyết phục mình hạ xuống.
- Viết giá mục tiêu, kèm câu "vì sao đơn này đáng mức đó". Nếu không viết nổi câu ấy, mục tiêu đang đặt theo cảm giác; quay lại phần căn cứ ở trên.
- Viết mức mở và hai lý do nói ra được. Đọc to hai lý do. Nghe gượng thì hạ mức mở xuống tới chỗ nói tự nhiên được.
- Làm lại ba bước cho từng gói điều kiện. Mỗi gói một dòng, như bảng ở trên. Gói nào chưa tính được sàn thì gạch, không đem ra đề nghị trên bàn.
- Đưa cho người thứ hai đọc. Một người trong cơ sở, hoặc người thân hiểu việc buôn bán, hỏi lại từng con số: "sao không cao hơn, sao không thấp hơn". Con số nào chị trả lời ấp úng là con số cần sửa trước khi đi.
Mười phút này thay cho cả tiếng đồng hồ phân vân trên bàn. Khi khách đưa một con số, chị chỉ cần nhìn xuống tờ giấy và biết ngay nó nằm ở đâu giữa ba mức.
Ba lượt đi lại đầu tiên với ba con số trong tay
Lượt một. Chị Mai: "Với 2 tấn mỗi tháng giao tận kho, trả sau 30 ngày, bên em báo 64.000 một ký. Giá này gồm đóng thùng chịu đường xa và hạn dùng còn hai phần ba khi giao." Nhà phân phối: "Cao quá chị. Bên anh nghĩ tầm 50.000 thôi."
Lượt hai. Chị không vội lùi. "50.000 thì bên em không làm được với điều kiện này. Anh cho em hỏi, bên anh cần hạn dùng còn bao nhiêu khi về kho, và có tự chở được không?" Nhà phân phối nói họ có xe đi qua vùng của chị mỗi tuần. Chị chuyển sang dòng thứ hai của bảng: "Bên anh tự lấy thì em tính 61.000." Chị lùi 3.000 nhưng đổi lại được phần chở hàng.
Lượt ba. Nhà phân phối: "Anh trả 54.000 thì chốt luôn." Đây là mức trên điểm rời bàn của gói tự lấy (51.000) nhưng dưới giá mục tiêu (56.000). Chị biết mình còn khoảng, nhưng cũng biết chưa tới mục tiêu. "Em lùi về 58.000 nếu bên anh trả trong 15 ngày đầu cho ba tháng đầu, để em có vốn chạy thêm ca." Mỗi bước lùi đều có điều kiện, và chị không bao giờ phải đoán còn được lùi nữa hay không, vì con số đã nằm sẵn trên giấy.
Những cái sai khi đặt ba con số
Đặt mức mở trước rồi suy ngược ra sàn. Thấy khách hay ép ba mươi phần trăm nên mở cao ba mươi phần trăm, rồi lấy đó làm mốc. Mức mở không có căn cứ nên nói ra thiếu tự tin, và lùi rất nhanh.
Giá mục tiêu bằng giá sàn cộng một chút. Mục tiêu đặt quá sát sàn thì mọi kết quả đều trông như thành công. Mục tiêu nên đặt theo giá trị đơn hàng với khách, không theo nỗi sợ mất đơn.
Sửa điểm rời bàn ngay trên bàn. Khi khách nói "chỉ thêm chút nữa là chốt", người bán thường tự thuyết phục rằng sàn cũ tính hơi chặt. Nếu thật sự tính sai, hẹn lại để tính, đừng sửa trong lúc bị nhìn.
Một bộ con số cho mọi điều kiện. Khách đổi hạn trả tiền, đổi nơi giao, đổi số lượng, nhưng người bán vẫn bám một bộ số cũ. Kết quả là nhượng điều kiện mà không đổi giá, hoặc ngược lại.
Nói ra giá mục tiêu như một lời hứa. Câu "em mong khoảng 58.000" ở lượt đầu biến mục tiêu thành trần. Mục tiêu để trong đầu, ra miệng chỉ có mức mở và các bước lùi có điều kiện.
Câu hỏi thường gặp
Khoảng cách giữa mức mở và giá mục tiêu nên rộng bao nhiêu?
Không có tỷ lệ chuẩn. Khoảng cách đủ khi bạn có từ hai tới ba bước lùi có điều kiện để đi, và mức mở vẫn giải thích được bằng lý do thật. Hàng có nhiều biến số để đổi thì có thể mở rộng hơn hàng chỉ có giá.
Nếu khách nói một con số ngay dưới điểm rời bàn thì sao?
Hỏi xem có điều kiện nào đổi được để kéo sàn xuống, như tự chở, trả nhanh, gom đơn. Nếu không có, nói rõ mức đó bên mình không làm được và để ngỏ khi điều kiện khác đi. Đừng nhận vì tiếc công đã họp.
Có nên để khách ra giá trước không?
Trong đơn hàng sỉ có bảng giá công khai, bên bán thường báo trước. Điều quan trọng không phải ai nói trước mà là con số đầu tiên có điều kiện đi kèm và có lý do. Nếu khách ra giá trước, đối chiếu ngay với bảng ba con số của gói tương ứng.
Ba con số này có cần cho người đi cùng biết không?
Người cùng đàm phán nên biết mức mở và giá mục tiêu. Điểm rời bàn chỉ người có quyền quyết cần biết, để tránh trường hợp người đi cùng lỡ lời hoặc nhượng quá tay khi bạn ra ngoài nghe điện thoại.
Đàm phán phía người mua có dùng ba con số này không?
Có, chỉ đảo chiều: điểm rời bàn là giá cao nhất bạn chịu được, mục tiêu là mức bạn muốn mua, mức mở là đề nghị thấp nhất còn có lý do. Căn cứ là chi phí thật khi dùng hàng và lựa chọn mua ở nơi khác.
Sau buổi họp đầu, có được điều chỉnh ba con số không?
Được, và nên làm khi có thông tin mới thật sự, như khách tiết lộ họ cần hàng gấp hay số lượng lớn hơn dự kiến. Điều chỉnh ở nhà, với bảng tính, không điều chỉnh vì khách tỏ ra không vui.