Tờ chuẩn bị đàm phán một trang gom mọi thứ cần nhớ cho một thương vụ hàng hoá vào một tờ giấy: mục tiêu của buổi họp, ba con số, các biến số chia nhóm, điều đoán về bên kia, câu mở, câu hỏi, thứ muốn xin lại và việc làm khi không chốt. Một trang đủ để liếc nhanh trên bàn, đủ ngắn để chuẩn bị trong một giờ, và đủ gọn để sau buổi họp ghi kết quả ngay bên cạnh.
Bài đưa ra khung tám ô, một tờ đã điền bằng ví dụ giả định của anh Tín, phụ trách mua hàng cho ba cửa hàng vật liệu điện, chuẩn bị đàm phán lại giá dây cáp với nhà phân phối quen, cùng cách ghi ký hiệu để con số không lộ, cách dùng tờ giấy trong lúc nói chuyện và cách biến nó thành sổ kinh nghiệm. Mọi con số là giả định.
Vì sao một trang, không phải một tập
Anh Tín từng chuẩn bị rất kỹ: năm trang bảng tính, hai trang ghi chú về nhà phân phối, một trang câu hỏi. Lên bàn, anh không tìm được thứ cần tìm. Khi bên kia đưa một con số, anh phải lật ba trang mới thấy giá trần, và trong lúc lật, người đối diện đã kịp nói thêm hai điều kiện mới. Chuẩn bị nhiều mà không dùng được thì cũng như không chuẩn bị.
Một trang buộc người chuẩn bị phải chọn. Bảng tính chi tiết vẫn làm, nhưng để ở nhà. Lên tờ một trang chỉ có kết quả của bảng tính: ba con số, không có cách tính. Ghi chú về đối tác vẫn đọc, nhưng lên tờ chỉ còn ba điều quan trọng nhất. Việc chọn ấy chính là một phần của chuẩn bị, vì nó buộc bạn quyết định điều gì thật sự quan trọng trong thương vụ này.
Một trang còn có lợi khác: dễ đưa cho người đi cùng đọc trong năm phút trước khi vào phòng, dễ đặt cạnh sổ ghi mà không ai để ý, và dễ cất vào một tập hồ sơ theo thương vụ để năm sau đọc lại.
Khung tám ô của tờ chuẩn bị
Chia tờ giấy khổ thông thường làm tám ô. Thứ tự các ô đi từ điều mình muốn, tới điều mình đoán về bên kia, tới điều mình sẽ nói. Mỗi ô ghi ngắn, cụm từ, không viết câu dài.
| Ô | Nội dung | Câu hỏi để điền |
|---|---|---|
| 1. Mục tiêu buổi họp | Điều muốn đạt khi ra về | Hôm nay ra về với gì thì coi là được? |
| 2. Ba con số | Mức mở, mục tiêu, điểm rời bàn, theo gói điều kiện | Từng con số dựa trên căn cứ nào? |
| 3. Biến số chia nhóm | Cho dễ, cho có điều kiện, không cho | Mỗi thứ tốn mình bao nhiêu, bên kia được gì? |
| 4. Thứ muốn xin lại | Điều đề nghị bên kia đổi lại | Mỗi lần nhượng thì xin gì? |
| 5. Đoán về bên kia | Họ cần gì, lo gì, ai quyết | Lịch sử đơn và trao đổi trước nói gì? |
| 6. Câu mở và câu hỏi | Câu nói đầu tiên, ba câu hỏi phải hỏi | Điều gì chưa biết mà phải biết hôm nay? |
| 7. Khi không chốt | Việc làm tiếp nếu không thoả thuận được | Đứng dậy thì mất gì, làm gì tiếp? |
| 8. Kết quả | Để trống, điền sau buổi họp | Thống nhất gì, còn mở gì, bài học gì? |
Ô tám để trống là cố ý. Tờ chuẩn bị chỉ hoàn chỉnh khi đã có kết quả bên cạnh kế hoạch. Đó là chỗ để so: mình định thế này, thực tế ra thế kia, vì sao.
Tờ của anh Tín đã điền (số giả định)
Anh Tín đàm phán lại giá dây cáp điện cho quý tới. Nhà phân phối báo sẽ tăng giá vì đồng tăng. Ba cửa hàng của anh lấy hàng của họ hai năm nay. Mọi con số là giả định, đơn vị nghìn đồng mỗi cuộn.
| Ô | Anh Tín ghi |
|---|---|
| 1. Mục tiêu | Giữ mức tăng dưới mức báo; giữ giá cả quý; không mất hạn trả 30 ngày |
| 2. Ba con số | Mở: giữ giá cũ. Mục tiêu: tăng một nửa mức báo. Rời bàn: chấp nhận toàn bộ mức báo nếu có giữ giá cả quý; hơn thế thì hỏi thêm nguồn khác |
| 3. Biến số | Cho dễ: báo trước lịch đặt hai tuần, gom đơn ba cửa hàng về một lần giao. Có điều kiện: trả sớm 15 ngày. Không cho: bỏ hạn trả 30 ngày cho mọi đơn |
| 4. Xin lại | Giữ giá cả quý; ưu tiên hàng khi khan; đổi cuộn móp |
| 5. Đoán về bên kia | Họ cũng bị tăng giá đầu vào thật; họ muốn đơn đều; người quyết là trưởng kinh doanh, không phải nhân viên phụ trách |
| 6. Câu mở, câu hỏi | Mở: hai năm hợp tác, muốn tiếp tục, cần hiểu mức tăng. Hỏi: tăng áp dụng từ lô nào; có giữ giá nếu cam kết số lượng; đồng giảm thì giá có xuống |
| 7. Khi không chốt | Đặt một lô nhỏ ở giá cũ còn hiệu lực; hỏi giá một nguồn khác trong tuần |
| 8. Kết quả | (để trống) |
Mỗi ô chỉ vài dòng. Anh Tín viết bằng tay, vì viết tay buộc phải ngắn. Nhìn tờ giấy, anh thấy ngay phần lớn quân bài của mình không nằm ở giá, mà ở việc gom đơn và báo trước lịch đặt, thứ mà nhà phân phối đang cần trong lúc chi phí của chính họ cũng tăng.
Ghi ký hiệu để con số không lộ
Tờ chuẩn bị nằm trên bàn, cạnh sổ ghi. Người ngồi đối diện đọc ngược được nhiều hơn bạn nghĩ, nhất là con số in đậm. Vì vậy ô hai và ô bảy nên ghi bằng ký hiệu riêng mà chỉ người chuẩn bị hiểu.
Anh Tín dùng cách đơn giản: tính theo nghìn đồng, viết ngược thứ tự chữ số, và gọi ba con số bằng ba chữ cái không liên quan. Ví dụ giá trần 1.250 nghìn một cuộn ghi thành "K 0521". Đọc lướt chỉ thấy một mã gì đó giống mã hàng. Ô bảy, phần khi không chốt, viết thành vài từ khoá như "lô nhỏ, hỏi nguồn B", không viết câu "nếu không giữ được thì đi mua chỗ khác".
Các ô khác ít nhạy cảm hơn, có thể viết bình thường. Câu hỏi, câu mở, biến số cho dễ để lộ cũng không hại gì. Nhưng nếu ô năm có ghi chú về người bên kia như "nhân viên phụ trách không có quyền quyết", thì nên viết tắt hoặc ghi ở mặt sau. Đọc thấy mình bị nhận xét trên giấy của bên kia không làm ai vui.
Ký hiệu nên cố định, dùng giống nhau cho mọi thương vụ, để chính mình không bị rối giữa buổi họp. Anh Tín ghi cách đọc ký hiệu ở trang đầu cuốn sổ để ở nhà, không mang theo. Người đi cùng nếu cần biết ba con số thì được nghe trực tiếp trước buổi họp, không phải học cách giải mã trên giấy.
Dùng tờ giấy trong lúc nói chuyện
Đặt úp hoặc kẹp dưới sổ ghi khi chưa cần. Lật lên khi tới phần giá, liếc ô hai và ô ba, rồi đặt lại. Không cầm tờ giấy lên đọc như đọc kịch bản.
Đánh dấu ngay khi đã dùng một biến số. Anh Tín gạch nhẹ "gom đơn" khi đã đưa ra. Nhờ vậy không lặp lại một nhượng bộ hai lần, và biết mình còn lại những gì.
Đánh dấu câu hỏi đã có câu trả lời. Ba câu hỏi ở ô sáu là thứ phải hỏi trong buổi này. Trước khi tóm tắt cuối buổi, nhìn lại: câu nào chưa hỏi thì hỏi ngay.
Nhìn ô bảy khi thấy mình bắt đầu sốt ruột. Ô khi không chốt nhắc rằng mình có đường đi tiếp. Liếc một cái thường đủ để không nhận một điều kiện vượt ô hai.
Không sửa ô hai trên bàn. Nếu nhà phân phối đưa thông tin mới làm thay đổi phép tính, ghi thông tin đó vào lề, xin thời gian, về tính lại. Sửa con số rời bàn ngay trong buổi họp là cách tự xoá đi phần chuẩn bị.
Sau buổi họp: điền ô tám và lưu lại
Ngay khi ra khỏi phòng, anh Tín điền ô tám, trước khi gọi điện cho ai hay làm việc khác. Ba dòng: điều đã thống nhất, điều còn mở và hạn trả lời, một bài học. Lần này kết quả là tăng khoảng hai phần ba mức báo, giữ giá cả quý, giữ hạn trả 30 ngày, đổi lại anh gom đơn ba cửa hàng về một lần giao mỗi tuần. Bài học: nhà phân phối coi trọng việc gom đơn hơn anh nghĩ, lần sau nên đưa nó ra sớm hơn và đổi lấy nhiều hơn.
Tờ giấy cất vào tập hồ sơ của nhà phân phối này, theo thứ tự thời gian. Sau vài thương vụ, tập ấy trở thành lịch sử đàm phán: mỗi lần đã mở bằng gì, nhượng gì, đổi lại gì, ai quyết. Lần đàm phán năm sau, việc đầu tiên anh Tín làm là đọc lại tờ năm nay. Nhiều điều mình tưởng sẽ nhớ thì sau một năm đã quên sạch, chỉ tờ giấy còn giữ.
Nếu có người khác trong công ty sẽ tiếp quản việc mua hàng, tập tờ một trang ấy là thứ bàn giao quý nhất: ngắn, cụ thể, có kế hoạch lẫn kết quả, đọc trong một buổi là nắm được cả quan hệ với nhà phân phối.
Những cái sai hay gặp khi làm tờ một trang
Chép bảng tính lên tờ. Tờ một trang không phải nơi trình bày cách tính. Chỉ ghi kết quả. Bảng tính để ở nhà, mang theo trong cặp nếu cần giải thích chi tiết.
Ô năm toàn suy đoán không căn cứ. Viết "họ đang khó khăn" mà không biết vì sao. Mỗi dòng đoán nên có căn cứ ngắn bên cạnh, như "trả chậm dần hai quý" hoặc "nhân viên nói kho đang đầy".
Không có ô xin lại. Người chuẩn bị chỉ nghĩ điều mình giữ và điều mình cho, quên điều mình xin. Ô bốn tách riêng để không quên.
Làm tờ mới mà không đọc tờ cũ. Với đối tác quen, tờ của lần trước là nguồn chuẩn bị tốt nhất. Bỏ qua nó là lặp lại sai lầm cũ.
Để trống ô tám. Kế hoạch không có kết quả bên cạnh thì không học được gì. Ba dòng, năm phút, ngay sau buổi họp.
Câu hỏi thường gặp
Tờ chuẩn bị nên viết tay hay đánh máy?
Viết tay giúp ngắn và dễ nhớ hơn, cũng tự nhiên hơn khi đặt trên bàn họp. Đánh máy tiện lưu trữ và gửi cho người đi cùng. Có thể đánh máy khung tám ô rồi in ra, điền tay phần nội dung.
Thương vụ nhỏ có cần làm tờ một trang không?
Với đơn nhỏ lặp lại, một tờ dùng chung cho cả năm là đủ, chỉ cập nhật ba con số khi chi phí đổi. Với đơn lớn hoặc đối tác mới, nên làm tờ riêng cho từng lần.
Có nên đưa tờ chuẩn bị cho nhân viên đi đàm phán thay mình không?
Nên, và nên ngồi với nhân viên mười lăm phút đi qua từng ô. Ô điểm rời bàn có thể giữ lại hoặc ghi rõ đó là mức phải gọi về hỏi trước khi chấp nhận, tuỳ mức tin tưởng và kinh nghiệm của nhân viên.
Tờ chuẩn bị khác gì với chương trình buổi họp?
Chương trình gửi cho bên kia, chỉ có nội dung và thứ tự. Tờ chuẩn bị là của riêng mình, có con số, có đoán về bên kia, có đường lui. Hai thứ dùng song song và không bao giờ trộn lẫn.
Nếu buổi họp đi lệch hẳn khỏi những gì đã chuẩn bị thì sao?
Ghi lại điều mới vào lề, không quyết những gì vượt ô hai, và đề nghị hẹn lại sau khi đã tính. Tờ chuẩn bị không bắt bạn phải chốt; nó giúp bạn biết khi nào chưa nên chốt.
Lưu tờ chuẩn bị bao lâu?
Ít nhất trong suốt thời gian còn quan hệ mua bán với đối tác đó. Với đối tác lớn, nên lưu thành tập theo năm. Đó là lịch sử đàm phán mà không phần mềm nào tự ghi giúp được.