Khi đi đàm phán mua bán hai người, nên chia rõ trước: một người nói chính, một người tính và ghi, và hai người thống nhất ai có quyền quyết ở mức nào, tín hiệu nào để xin ra ngoài trao đổi riêng. Đi hai người mà không phân vai thường tệ hơn đi một mình, vì hai người dễ nói ngược nhau và để lộ khoảng cách giữa họ cho bên kia thấy.
Ví dụ đi theo chị Ngọc, chủ một xưởng may túi vải, và em Tuấn, nhân viên bán hàng của xưởng, cùng đi gặp ban mua hàng của một công ty muốn đặt túi đựng quà tặng cho hội nghị khách hàng. Bài có bảng phân việc trước, trong và sau buổi họp, câu nói mẫu khi cần xin nghỉ, và những lỗi hay gặp. Ví dụ và con số là giả định.
Vì sao đi hai người dễ lộ bài
Lần trước chị Ngọc dẫn Tuấn đi gặp một khách, không bàn trước. Tuấn hăng hái, giới thiệu sản phẩm rất tốt. Đến lúc khách hỏi "giá này có bớt được không", Tuấn nhìn chị, chị nói "để chị tính", Tuấn lại nói tiếp "chắc bớt được chút chị ạ". Khách nghe rõ cả hai câu. Từ phút đó, khách biết mức giá vừa báo không phải mức cuối, và biết người dễ nhượng hơn là ai.
Bên kia bàn quan sát rất kỹ hai người đi cùng nhau. Họ để ý ai nhìn ai trước khi trả lời, ai im lặng khi nghe một con số, ai tỏ ra muốn chốt nhanh. Mỗi cái liếc mắt, mỗi câu chen ngang đều là thông tin. Một người đi một mình chỉ có một khuôn mặt để giữ. Hai người là hai khuôn mặt, gấp đôi chỗ hở.
Nhưng đi hai người cũng có lợi lớn: một người nói thì người kia có thời gian quan sát, tính toán, ghi lại. Người nói không phải vừa nghĩ câu trả lời vừa nhẩm con số. Lợi thế ấy chỉ có khi hai người đã chia việc rõ ràng trước khi bước vào phòng.
Ba vai và ai nhận vai nào
Người nói chính. Dẫn câu chuyện, đưa đề nghị, trả lời câu hỏi về giá và điều kiện. Chỉ một người giữ vai này cho phần giá. Với chị Ngọc, chị nói chính phần giá và điều kiện vì chị là người có quyền quyết.
Người tính và ghi. Ghi lại mọi con số và yêu cầu bên kia nói, nhẩm nhanh xem đề nghị mới so với giá sàn thế nào, ghi điều đã thống nhất. Tuấn giữ vai này trong phần giá, và nói chính trong phần giới thiệu sản phẩm, mẫu túi, quy cách in.
Người quan sát. Vai này thường gộp vào người tính và ghi. Để ý phản ứng bên kia: lúc nào họ hào hứng, lúc nào ngập ngừng, ai trong số họ là người thực sự quyết. Ghi chú bằng ký hiệu riêng.
Chia vai theo phần, không chia theo người. Không nhất thiết một người nói suốt buổi. Tuấn nói phần sản phẩm vì hiểu kỹ thuật may và in. Chị Ngọc nói phần tiền. Khi chuyển phần, người nói trước giới thiệu người nói sau, để bên kia biết ai phụ trách phần nào.
Thẩm quyền: nói thật về ai quyết, ở mức nào
Chị Ngọc và Tuấn thống nhất trước: Tuấn được quyết về quy cách, màu, lịch giao trong một khoảng; chị quyết mọi thứ dính tới giá và hạn trả tiền. Khi khách hỏi Tuấn về giá, Tuấn nói thật: "Phần giá chị Ngọc quyết, em xin để chị trao đổi." Đó không phải chiêu, mà là sự thật về phân công.
Cần phân biệt điều này với chiêu "sếp không duyệt", khi người đàm phán bịa ra một người vắng mặt có quyền cao hơn để có cớ từ chối hoặc ép thêm. Chiêu ấy là lừa, bên kia sớm muộn cũng nhận ra, và mất lòng tin. Ở đây người quyết có mặt trong phòng. Nếu một quyết định thật sự vượt quyền của cả hai người, ví dụ đơn lớn tới mức cần hỏi người góp vốn, thì nói thẳng như vậy và hẹn thời gian trả lời.
Khi bên kia là hai ba người, cũng nên hỏi khéo ai là người quyết ở mức nào. Câu mẫu: "Để em biết gửi báo giá cho đúng người, phần giá và hợp đồng bên anh chị ai duyệt cuối ạ?" Biết người quyết thì không phí thời gian nhượng với người không có quyền chốt.
Bảng phân việc trước, trong và sau buổi họp
Chị Ngọc ghi bảng này vào sổ, mỗi người giữ một bản. Bảng ngắn để cả hai nhớ được mà không cần nhìn lại trong buổi họp.
| Giai đoạn | Chị Ngọc (chủ xưởng) | Tuấn (bán hàng) |
|---|---|---|
| Trước buổi họp | Tính giá sàn, ba con số, quyết các biến số được nhượng | Chuẩn bị mẫu túi, ảnh xưởng, câu hỏi về yêu cầu |
| Mở đầu | Giới thiệu hai người và phân công | Hỏi yêu cầu: số lượng, kiểu túi, in mấy màu, hạn giao |
| Phần sản phẩm | Nghe, quan sát người bên kia | Nói chính, cho xem mẫu, trả lời kỹ thuật |
| Phần giá và điều kiện | Nói chính, đưa đề nghị, đổi điều kiện | Ghi mọi con số, nhẩm so với giá sàn, im lặng |
| Tóm tắt cuối buổi | Xác nhận điều đã thống nhất | Đọc lại từ sổ ghi |
| Sau buổi họp | Quyết điều còn mở | Gửi tin nhắn xác nhận trong ngày |
Dòng phần giá có chữ "im lặng" cho Tuấn là cố ý. Trong phần này, người tính và ghi không nói gì về giá, kể cả khi thấy một con số rất tốt hay rất tệ. Nét mặt cũng giữ như thường.
Tín hiệu xin nghỉ và câu nói mẫu
Có lúc người tính và ghi thấy điều người nói chính không thấy: một con số khách đưa ra đã chạm giá sàn, một yêu cầu mới làm đội chi phí, một câu khách vừa nói mâu thuẫn với điều họ nói trước đó. Không thể chen ngang để nói ra trước mặt khách. Hai người thống nhất trước một tín hiệu.
Chị Ngọc và Tuấn chọn cách đơn giản: Tuấn đẩy nhẹ cuốn sổ về phía chị và lật sang trang mới. Thấy vậy, chị Ngọc tìm điểm dừng tự nhiên và nói: "Anh chị cho bên em năm phút trao đổi nhanh để báo lại chính xác." Hai người ra ngoài, Tuấn nói điều cần nói, chị quyết, rồi quay lại. Xin nghỉ ngắn trong đàm phán thương mại là chuyện bình thường, bên kia không coi là yếu.
Cũng nên thống nhất điều ngược lại: nếu chị Ngọc muốn Tuấn nói thêm về kỹ thuật để chị có thời gian nghĩ, chị hỏi: "Tuấn nói anh chị nghe thêm về đường may quai túi nhé." Một câu như vậy chuyển lượt nói một cách tự nhiên, cho người quyết vài phút tính toán mà không cần im lặng khó xử.
Lỗi hay gặp khi đi hai người
Hai người nói ngược nhau về con số. Lỗi lớn nhất. Cách tránh: chỉ một người được nói con số trong phần giá, người kia chỉ ghi. Nếu khách hỏi thẳng người ghi, câu đáp là "phần đó chị Ngọc trả lời ạ".
Người có quyền nhảy vào nhượng khi người kia đang giữ. Ngược với trường hợp của Tuấn: nhân viên đang giữ giá thì chủ xưởng sốt ruột chen vào "thôi bớt cho anh". Nhân viên mất uy tín ngay lập tức, lần sau khách chỉ muốn nói chuyện với chủ.
Tranh luận nội bộ trước mặt khách. Dù không đồng ý, không sửa lời nhau trên bàn. Xin nghỉ ra ngoài rồi bàn. Khách chứng kiến hai người cãi nhau thì biết ngay chỗ để chen vào.
Người ghi chép không ghi. Mải nghe, mải quan sát, cuối buổi sổ ghi được ba dòng. Ghi bằng ký hiệu ngắn, không cần câu đủ. Điều quan trọng là mọi con số và mọi lời hứa của hai bên.
Không bàn lại sau buổi họp. Ra về mỗi người một ý, hôm sau gửi xác nhận sai. Dành mười phút ngay sau buổi họp, trên xe hay quán nước gần đó, để thống nhất điều đã nghe và việc tiếp theo.
Tập dượt hai mươi phút trước khi đi
Đêm trước buổi gặp, chị Ngọc và Tuấn ngồi với nhau hai mươi phút. Không cần tập cả buổi, chỉ cần tập những chỗ dễ vấp nhất.
- Đọc lại ba con số và các biến số. Tuấn biết mức mở và giá mục tiêu; điểm rời bàn chỉ chị Ngọc giữ.
- Tập câu mở của từng phần. Ai giới thiệu, ai chuyển sang phần giá, chuyển bằng câu nào.
- Đóng vai khách ép giá. Chị Ngọc đóng vai khách, hỏi thẳng Tuấn "em bớt được bao nhiêu". Tuấn tập trả lời chuyển lượt cho đến khi nói tự nhiên.
- Thử tín hiệu. Đẩy sổ, lật trang, câu xin nghỉ. Tập một lần cho quen tay.
- Thống nhất điều không được nói. Không nhắc chuyện xưởng đang ít đơn, không nói con số giá sàn, không hứa lịch giao ngoài khoảng đã bàn.
Hai mươi phút này làm Tuấn tự tin hơn hẳn trong buổi họp, vì em biết rõ việc của mình và biết lúc nào nên im lặng.
Phân vai khi đi mua hàng thay vì đi bán
Cách phân vai trên không chỉ dùng cho bên bán. Khi chị Ngọc đi mua vải với một xưởng dệt, chị dẫn theo chú Bảy, thợ cắt lâu năm của xưởng. Lúc này vai đổi chỗ: chú Bảy nói chính phần chất lượng, vì chú biết sờ mặt vải là đoán được độ co rút, biết hỏi về độ bền màu và khổ vải; chị Ngọc nói chính phần giá, số lượng và hạn trả tiền.
Phía người mua có một cái bẫy riêng: người kỹ thuật khen hàng quá sớm. Chú Bảy cầm cuộn vải mẫu và buột miệng "vải này đẹp đấy". Người bán nghe rõ, và từ đó biết bên mua đã ưng. Vì vậy trước buổi gặp, chị dặn chú: nhận xét về hàng thì nói với chị sau, trên bàn chỉ hỏi những câu kỹ thuật cần hỏi, giữ nét mặt bình thường dù thấy vải tốt hay xấu.
Ngược lại, nếu chú Bảy thấy vải có lỗi, chú không nói ngay để ép giá, mà dùng tín hiệu đã thống nhất. Chị Ngọc xin vài phút ra ngoài, nghe chú nói, rồi quay vào hỏi người bán một cách rõ ràng về lỗi đó. Lỗi thật thì nêu thật, có căn cứ, để thương lượng điều kiện đổi hàng hoặc giá cho đúng; không phóng đại lỗi để kéo giá xuống vô lý.
Câu hỏi thường gặp
Đi ba người thì phân vai thế nào?
Vẫn giữ một người nói chính phần giá, một người ghi và tính. Người thứ ba thường là người kỹ thuật, chỉ nói trong phần sản phẩm. Càng đông càng cần thống nhất kỹ, vì càng nhiều người càng nhiều chỗ để bên kia đọc.
Nhân viên mới có nên đi cùng để học không?
Nên, nhưng giao vai ghi chép rõ ràng và dặn trước không nói về giá. Đi cùng ở vai ghi là cách học nhanh nhất, vì nhân viên nghe được toàn bộ lượt đi lại mà không phải chịu sức ép trả lời.
Có nên để nhân viên nói chính phần giá còn chủ đứng sau không?
Có thể, nếu nhân viên đã quen và được giao rõ quyền đến mức nào. Khi đó chủ không được chen vào nhượng. Nếu khách đòi vượt quyền nhân viên, nhân viên nói thật là cần trao đổi với chủ và xin nghỉ.
Bên kia đi ba bốn người còn mình đi một người thì sao?
Xin phép ghi chép, nói chậm, và đề nghị dừng lại sau mỗi phần để tóm tắt. Không cần đối đầu bằng số đông. Nếu thấy quá tải, hẹn buổi sau đi hai người.
Khách hỏi riêng người ghi chép trong lúc người nói chính ra ngoài nghe điện thoại thì làm sao?
Người ghi chép trả lời các câu về sản phẩm, còn câu về giá thì nói thật là chờ người phụ trách quay lại. Đây là lý do người nói chính nên hạn chế ra ngoài trong phần giá, hoặc tắt chuông trước buổi họp.
Tín hiệu xin nghỉ có bị bên kia nhận ra không?
Có thể, nhưng không sao. Xin nghỉ trao đổi nội bộ là việc bình thường trong đàm phán thương mại. Điều cần tránh là trao đổi bằng mắt, bằng lời ngay trên bàn, vì khi đó bên kia biết luôn nội dung.