Một câu từ chối giảm giá giữ được đơn khi có đủ ba phần: ghi nhận yêu cầu của khách, nêu lý do ngắn gắn với thứ khách nhận được, và mở ra một lối đi khác ngoài giá. Câu "không" thiếu lối ra là đóng cửa; câu "không" có lối ra là chuyển cuộc nói chuyện sang chỗ hai bên cùng làm được.
Bài này đi theo anh Bình, chủ một xưởng làm túi vải không dệt in sẵn cho cửa hàng, khi một nhà phân phối thực phẩm có nhiều điểm bán yêu cầu giảm mười phần trăm cho đơn quý. Anh không giảm, và vẫn giữ được đơn. Bạn sẽ có cấu trúc câu từ chối, bốn kiểu "không" cho bốn tình huống, lượt đi lại, câu mẫu và cách nhận ra lúc nên chấp nhận mất đơn. Mọi con số là ví dụ giả định.
Ba phần của một câu từ chối giữ được đơn
Ghi nhận. Khách doanh nghiệp xin giảm vì họ có việc phải làm: tiết kiệm ngân sách, đạt chỉ tiêu mua hàng, chứng minh với cấp trên. Một câu ghi nhận ngắn cho thấy bạn hiểu điều đó, không coi yêu cầu của họ là vô lý. "Em hiểu bên anh đang phải cắt chi phí quý này." Câu này không hứa gì, nhưng làm phần sau dễ nghe hơn hẳn.
Lý do ngắn, gắn với thứ khách nhận. Lý do không phải là nỗi khổ của người bán, mà là thứ khách sẽ mất nếu giá giảm. "Ở mức giảm đó, em phải đổi sang loại vải mỏng hơn, túi đựng hàng nặng sẽ dễ rách quai." Một câu, tối đa hai câu. Lý do dài nghe như đang biện hộ.
Lối ra. Đây là phần quyết định có giữ được đơn hay không. Lối ra là một thứ khác ngoài giá mà bạn đổi được: giảm số màu in, đổi kích thước, gom đơn hai quý, thanh toán sớm, lịch giao linh hoạt hơn. "Nếu bên anh đổi in hai màu thay vì bốn, tổng tiền giảm gần bằng mức anh cần, chất lượng túi giữ nguyên." Khách có thể không chọn lối ra đó, nhưng biết rằng bạn đang tìm cách cùng họ.
Thứ tự không được đảo. Nói lối ra trước khi nói "không" làm khách nghĩ bạn đang mặc cả và sẽ còn nhượng nữa. Nói "không" mà không có ghi nhận nghe như cộc lốc. Ba phần, đúng thứ tự, gọn trong khoảng ba mươi giây.
Bốn kiểu "không" cho bốn tình huống
Không phải lời từ chối nào cũng giống nhau. Anh Bình phân biệt bốn kiểu và dùng tùy tình huống.
| Kiểu | Khi nào dùng | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Không có điều kiện | Khách có lý do thật, bạn có thứ đổi được | "Giảm thì em không giảm được, nhưng nếu gom hai quý một đơn, em có mức khác cho anh." |
| Không với phạm vi này | Khách có ngân sách cố định | "Với số tiền đó, em làm được túi hai màu thay cho bốn màu, giữ chất vải." |
| Không bây giờ | Yêu cầu hợp lý nhưng chưa phải lúc, như giữa kỳ hợp đồng | "Giá này em giữ đến hết quý như đã chốt. Cuối quý mình ngồi lại xem sản lượng rồi tính." |
| Không dứt khoát | Yêu cầu dưới giá sàn, hoặc đòi bỏ thứ ảnh hưởng chất lượng an toàn | "Ở mức đó em không làm được mà vẫn giữ chất lượng. Em không muốn giao cho anh hàng mà em không dám bảo hành." |
Phần lớn tình huống thuộc ba kiểu đầu, và cả ba đều có lối ra. Kiểu thứ tư hiếm hơn, dùng khi mọi lối ra đều đã thử hoặc yêu cầu vượt quá giới hạn mà bạn đã đặt từ trước buổi gặp. Ngay cả "không dứt khoát" cũng nên có một câu giữ cửa ở cuối, như "khi bên anh cần phương án khác, em luôn sẵn sàng".
Một điều hay bị bỏ quên: trước buổi gặp, viết sẵn giá sàn của đơn này lên giấy nháp. Có con số sàn trong tay, bạn biết mình đang ở kiểu "không" nào, thay vì quyết theo cảm giác giữa lúc khách đang ép.
Chuẩn bị sẵn danh sách lối ra trước buổi gặp
Lối ra nghĩ ra giữa lúc bị ép thường là lối ra lỗ. Anh Bình chuẩn bị sẵn trước mỗi buổi gặp khách lớn, mỗi lối ra có con số về phía mình. Ví dụ giả định cho đơn quý hai vạn túi.
| Lối ra | Khách được gì | Xưởng tiết kiệm hoặc nhận được gì | Mức giảm tương ứng có thể đưa ra |
|---|---|---|---|
| In hai màu thay bốn màu | Tổng tiền thấp hơn, túi vẫn chắc | Bớt hai lần lên khuôn và mực | Khoảng chín phần trăm |
| Gom hai quý in một lần | Giá tốt hơn, có hàng sẵn ở kho xưởng | Bớt một lần lên khuôn, thay mực, chạy máy thử | Khoảng bảy phần trăm |
| Thanh toán ngay khi nhận | Giá tốt hơn một chút | Tiền về sớm, đỡ vay vốn mua vải | Khoảng hai phần trăm |
| Lịch giao cố định đầu tháng | Không phải gọi đặt từng lần | Xếp máy và xe chủ động | Khoảng một phần trăm |
| Giảm kích thước túi một cỡ | Tổng tiền thấp hơn | Bớt vải mỗi túi | Khoảng năm phần trăm |
Bảng này không đưa cho khách xem cả, mà để anh Bình biết mình có những quân bài nào và mỗi quân bài đáng bao nhiêu. Khi khách xin mười phần trăm, anh biết ngay một lối ra đơn lẻ gần đủ, hoặc hai lối ra nhỏ cộng lại. Anh cũng biết không có lối ra nào cho phép giảm mười phần trăm mà giữ nguyên mọi thứ, nên câu "không" của anh có căn cứ.
Các mức giảm trong bảng tính từ chi phí thật anh tiết kiệm được, không phải con số tùy hứng. Nhờ vậy, dù khách chọn lối ra nào, biên lời của xưởng gần như không đổi.
Lượt đi lại với nhà phân phối thực phẩm
Người phụ trách mua của nhà phân phối nói: "Quý này công ty bắt mọi nhà cung cấp giảm mười phần trăm, anh Bình giảm giúp em." Anh Bình đáp đủ ba phần: "Em hiểu bên mình đang có chỉ tiêu cắt chi phí. Giảm mười phần trăm trên túi bốn màu này thì em phải đổi vải mỏng hơn, mà túi bên mình đựng rau củ, nặng, quai rách là khách hàng của anh bực. Em đề xuất hai cách: in hai màu thay bốn màu, hoặc gom đơn hai quý một lần, cả hai đều giảm tổng tiền gần mười phần trăm mà túi vẫn chắc."
Người phụ trách: "In hai màu thì bên marketing không chịu." Anh Bình: "Vậy gom hai quý thì sao anh? Em in một lần, đỡ công lên khuôn, đỡ thay mực, em giảm được bảy phần trăm. Bên anh nhận một nửa ngay, nửa còn lại em giữ ở kho em, giao khi anh gọi." Người phụ trách cần về hỏi kế toán vì phải ứng tiền hai quý. Hôm sau họ đồng ý gom đơn nhưng xin thanh toán làm hai lần, mỗi lần khi nhận hàng.
Anh Bình đồng ý thanh toán hai lần nhưng giữ mức giảm bảy phần trăm thay vì xin thêm. Người phụ trách báo lên cấp trên là đã giảm được bảy phần trăm, gần chỉ tiêu, còn anh Bình giảm bằng đúng phần chi phí anh tiết kiệm được từ việc in một lần. Không ai phải nói dối, không ai phải thua.
Giọng nói và cách nói quan trọng không kém lời
Cùng một câu từ chối, nói sai cách vẫn làm hỏng quan hệ. Mấy điều anh Bình giữ:
- Nói trực tiếp hoặc qua cuộc gọi, không từ chối qua tin nhắn ngắn. Tin nhắn "không giảm được anh ạ" đọc lên lạnh hơn nhiều so với khi nói.
- Không xin lỗi rối rít. "Em xin lỗi anh, em thật sự không thể" nghe như bạn đang làm sai và khách có quyền ép thêm. Một câu ghi nhận là đủ.
- Không đổ cho người vắng mặt nếu không đúng. Nói "sếp em không duyệt" khi chính bạn là người quyết là mở ra một vòng mặc cả mới với người không có mặt.
- Dừng lại sau khi nói. Đừng lấp khoảng lặng bằng lời giải thích thêm hay một nhượng bộ nhỏ. Để khách nghĩ.
- Giữ giọng bình thường, như đang bàn một chi tiết kỹ thuật, không như đang đối đầu.
Điểm thứ tư khó nhất với người bán. Khoảng lặng sau câu từ chối thường chỉ vài giây, nhưng người bán hay thấy nó dài và vội nói thêm "hay là em bớt chút". Chính câu nói thêm đó làm hỏng cả câu từ chối trước. Tập im lặng đếm thầm tới năm, rồi để khách là người nói tiếp.
Khách thử giới hạn: nhận ra và đáp
Có những khách nghe "không" rồi thử lại theo cách khác: hỏi một người khác trong công ty bạn, chờ vài ngày rồi hỏi lại như chưa từng hỏi, hay đồng ý giá nhưng xin thêm từng thứ nhỏ khi sắp chốt. Đây không hẳn là chiêu xấu, nhiều khi chỉ là cách người mua làm việc, xem giới hạn của người bán có thật không.
Cách đáp là nhất quán. Mọi người trong công ty bạn có thể báo giá cần biết cùng một mức sàn và cùng một danh sách lối ra. Khi khách hỏi lại sau vài ngày, câu trả lời giống hệt lần trước, kèm lời nhắc nhẹ: "Như em nói hôm thứ ba, mức này em giữ, lối gom đơn vẫn còn đó." Khi khách xin thêm từng thứ nhỏ lúc sắp chốt, mỗi thứ xin thêm cũng là một yêu cầu cần đổi: "Thêm quai gia cố thì được anh, em tính thêm hai trăm đồng một túi."
Một khi khách thấy giới hạn của bạn là thật và nhất quán, họ thôi thử. Ngược lại, nếu một lần thử lại mà bạn nhả thêm, khách học được rằng câu "không" của bạn chỉ là bước đầu, và mọi lần sau đều sẽ có vòng thử thứ hai.
Khi nào chấp nhận mất đơn
Câu "không" có lối ra giữ được phần lớn đơn, nhưng không phải tất cả. Có những khách chỉ cần đúng một mức giá, và mức đó dưới giá sàn của bạn. Giữ đơn ở mức đó là bán lỗ, hoặc phải bớt xén chất lượng, và cả hai đều tệ hơn mất đơn.
Trước khi để đơn đi, tự hỏi ba câu. Đơn này dưới giá sàn thật, hay chỉ dưới mức mình mong? Mình đã đưa ra hết các lối ra có thể chưa? Nếu nhận ở mức này, mình có sẵn lòng nhận mức đó cho các khách khác cùng loại không? Nếu đơn dưới giá sàn thật, đã thử hết lối ra, và câu trả lời thứ ba là không, thì để đơn đi là quyết định đúng.
Khi để đơn đi, kết thúc bằng một câu giữ cửa và một lời cảm ơn thật lòng. Ghi lại lý do mất đơn vào sổ. Sau vài tháng, xem lại các đơn đã mất: nếu chúng cùng một kiểu khách, một loại hàng, có thể giá của bạn ở mảng đó cần xem lại; nếu chúng rải rác, đó là cái giá bình thường của việc giữ giá. Không ít khách quay lại sau khi đơn với bên rẻ hơn gặp trục trặc, và lúc đó họ nhớ người đã nói thật với mình.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao từ chối giảm giá mà không làm khách doanh nghiệp phật lòng?
Nói đủ ba phần theo thứ tự: ghi nhận lý do khách xin giảm, nêu một lý do ngắn gắn với thứ khách sẽ mất nếu giảm, rồi mở một lối ra khác ngoài giá như gom đơn, đổi phạm vi hay thanh toán sớm. Nói trực tiếp, giọng bình thường.
Có nên nói "sếp không duyệt" để từ chối cho nhẹ không?
Chỉ nói khi đúng là vậy. Nếu bạn là người quyết mà đẩy cho người vắng mặt, khách sẽ đòi gặp người đó hoặc chờ một vòng mặc cả mới. Nói rõ phạm vi quyền của mình từ đầu thì khách đỡ thử.
Từ chối qua tin nhắn có được không?
Nên tránh với đơn quan trọng. Tin nhắn ngắn đọc lên lạnh và dễ hiểu lầm. Nếu buộc phải nhắn, vẫn giữ đủ ba phần ghi nhận, lý do, lối ra, rồi đề nghị một cuộc gọi ngắn để bàn lối ra.
Khách hỏi lại nhiều lần sau khi đã bị từ chối thì làm sao?
Trả lời nhất quán y như lần trước, nhắc lại lối ra vẫn còn. Đảm bảo mọi người trong công ty bạn có cùng một mức sàn. Nhả thêm ở lần hỏi lại sẽ dạy khách rằng lần sau cứ hỏi lại là được.
Khi nào nên chấp nhận mất đơn thay vì giảm giá?
Khi yêu cầu dưới giá sàn thật của bạn, đã thử hết các lối ra, và bạn không sẵn lòng áp mức đó cho các khách cùng loại. Giữ đơn trong trường hợp đó là bán lỗ hoặc bớt xén chất lượng, hại hơn mất một đơn.
Sau câu từ chối có nên nói thêm để khách bớt khó chịu không?
Không nên lấp khoảng lặng bằng lời giải thích dài hay một nhượng bộ nhỏ. Nói xong ba phần thì dừng, để khách nghĩ và nói tiếp. Câu nói thêm vội vàng thường làm hỏng cả câu từ chối trước đó.