Muốn khách doanh nghiệp chấp nhận một mức giá, hãy nói lý do trước rồi mới đọc con số: ba lý do mà khách tự kiểm được, gắn với chi phí, rủi ro và kết quả của chính họ. Con số đứng một mình chỉ là thứ để mặc cả; con số đi sau lý do là thứ để cân nhắc.
Bài này đi qua một thương vụ giả định: chị Hà chủ xưởng bao bì giấy chào hộp đựng bánh cho một chuỗi bếp bánh mười cửa hàng. Mọi con số đều là ví dụ giả định, số tròn, chỉ để thấy cách dựng lời trình bày. Bạn sẽ có bảng xếp lý do, câu mở đầu, lượt đi lại trên bàn và mấy cái sai khiến lý do hay đến mấy cũng thành lời bào chữa.
Vì sao con số đọc trần dễ bị ép ngay câu đầu
Khi người bán mở miệng bằng "hộp này bên em để 6.000 đồng một cái", người mua chỉ còn một việc để làm: so con số đó với một con số khác trong đầu họ. Con số kia có thể là giá năm ngoái, giá một xưởng nhỏ chào qua tin nhắn, hay đơn giản là mức họ mong. Bất kể nguồn nào, cuộc nói chuyện đã bị kéo về đúng một trục là cao hay thấp, và trên trục đó bên bán gần như luôn phải lùi.
Đổi thứ tự đi thì khác. Nếu chị Hà nói trước rằng hộp dùng giấy dày hơn một bậc vì bánh kem nặng, rằng xưởng giữ khuôn riêng cho chuỗi để mẫu không lệch giữa các đợt, rằng mỗi lô giao kèm phiếu kiểm độ cứng, thì khi con số 6.000 đồng xuất hiện, người mua đang so nó với ba thứ cụ thể chứ không so với một mức giá mơ hồ. Họ vẫn có quyền mặc cả, nhưng phải mặc cả từng lý do, và lý do nào đứng được thì giá phần đó đứng được.
Điều này không phải mẹo tâm lý. Nó đơn giản là cách người mua hàng ở doanh nghiệp làm việc: họ phải giải trình với cấp trên vì sao chọn bên này, và lý do bạn đưa ra chính là thứ họ chép vào tờ trình. Người bán không đưa lý do thì người mua chỉ còn một câu để chép, là "bên này rẻ nhất", và nếu bạn không rẻ nhất thì bạn thua trước khi ngồi xuống.
Ba loại lý do khách doanh nghiệp nghe được
Lý do theo chi phí họ nhìn thấy. Đây là phần cấu thành giá mà khách hiểu ngay: vật liệu dày hơn, công đoạn thêm, đóng gói kỹ hơn. Không cần mở sổ giá vốn cho khách xem, chỉ cần nói thứ khách sờ được. Chị Hà đưa hai mẫu hộp, một giấy mỏng một giấy dày, mời người mua đặt cái bánh lên thử. Lý do kiểm được bằng tay mạnh hơn mọi lời giải thích.
Lý do theo rủi ro mình gánh hộ. Khách doanh nghiệp sợ nhất là trục trặc: thiếu hàng giữa mùa, mẫu lệch màu giữa hai lô, giao trễ làm cửa hàng không có hộp đóng bánh. Nếu giá của bạn bao gồm việc giữ sẵn tồn kho an toàn cho họ, giữ khuôn riêng, cam kết thời gian giao, thì đó là rủi ro bạn đang gánh thay họ, và rủi ro có giá. Nói rõ ra, vì người mua thường không tự tính phần này.
Lý do theo kết quả cho họ. Hộp chắc thì ít bánh hỏng khi giao; ít bánh hỏng thì ít đơn phải làm lại. Bạn không biết số hỏng của khách, nên đừng bịa; hãy hỏi. "Hiện mỗi tuần bên mình có bao nhiêu bánh phải làm lại vì hộp móp?" Khách tự nói ra con số, và con số đó do họ nói thì họ tin hơn bất kỳ con số nào bạn đưa.
Thứ tự nên đi. Rủi ro trước, kết quả sau, chi phí cuối. Chi phí là lý do yếu nhất vì khách nghĩ đó là việc của bạn; rủi ro và kết quả là việc của họ. Mỗi lý do một hai câu, không diễn thuyết. Ba lý do là đủ; năm lý do nghe như đang chống chế.
Bảng dựng lời trình bày cho một báo giá giả định
Dưới đây là cách chị Hà chuẩn bị trước buổi gặp, mỗi dòng giá đi kèm một lý do và một thứ khách tự kiểm được. Số liệu giả định.
| Phần trong giá | Phần giá giả định mỗi hộp | Lý do nói ra | Khách kiểm bằng cách nào |
|---|---|---|---|
| Giấy dày hơn một bậc | 1.200 đồng | Bánh kem nặng, hộp mỏng dễ móp khi xếp chồng | Đặt bánh mẫu, xếp ba hộp chồng lên nhau |
| Khuôn riêng cho chuỗi | 600 đồng | Mẫu giống hệt giữa các đợt, không lệch kích thước | So hai hộp từ hai lô giao khác nhau |
| Tồn kho an toàn hai tuần | 500 đồng | Cửa hàng không bao giờ hết hộp giữa mùa cao điểm | Hỏi lại số lần bị thiếu hộp năm trước |
| Phần hộp cơ bản | 3.700 đồng | Giấy, in, cắt, dán như mọi hộp cùng cỡ | Đây là phần khách sẽ đem so với bên khác |
Bảng này không đưa cho khách, nó là giấy nháp để chị Hà biết mình đang bảo vệ phần nào. Phần hộp cơ bản là phần dễ bị so nhất, nên chị nói nó sau cùng và nói gọn. Ba phần trên mới là chỗ chị giữ, vì đó là lý do chuỗi bếp bánh nên chọn xưởng của chị thay vì chọn bên rẻ hơn 1.000 đồng mà không có khuôn riêng, không giữ tồn.
Lợi thêm một điều: khi khách bắt đầu mặc cả, chị biết chính xác mình có thể bỏ dòng nào để giảm giá. Nếu khách thật sự không cần tồn kho an toàn, bỏ dòng đó là giảm 500 đồng mà không đụng vào giá sàn.
Lượt đi lại trên bàn: chị Hà và người mua của chuỗi bếp bánh
Người mua mở đầu: "Chị báo giá luôn cho em hộp mười hai cái bánh su nhé." Chị Hà không đọc số ngay: "Trước khi báo, em hỏi anh một chút. Mùa Trung thu năm ngoái bên mình có lúc nào cửa hàng hết hộp không?" Người mua thừa nhận có hai lần, phải đóng tạm bằng hộp trơn. Chị Hà gật: "Vậy giá em báo có phần giữ tồn hai tuần cho chuỗi, để không xảy ra chuyện đó. Thứ hai là khuôn riêng, mười cửa hàng hộp y hệt nhau. Thứ ba là giấy dày hơn một bậc, anh thử xếp chồng ba hộp này xem." Xong mới nói: "Với ba thứ đó, em để 6.000 đồng một hộp cho đơn tháng từ hai mươi nghìn hộp."
Người mua: "Có bên chào em 5.000." Chị Hà không cãi, cũng không hỏi tên bên đó: "Anh xem giúp em giá đó có giữ tồn không, có khuôn riêng không. Nếu bên mình chỉ cần hộp cơ bản, không giữ tồn, em cũng làm được loại đó, giá sẽ khác." Câu này đặt người mua trước một lựa chọn thật: giữ ba thứ và trả 6.000, hay bỏ bớt và trả ít hơn. Người mua không thể vừa giữ cả ba vừa đòi giá của bên không có gì.
Cuối buổi, người mua xin giữ tồn nhưng bỏ khuôn riêng cho hai cửa hàng nhỏ. Hai bên chốt hai mức giá cho hai loại cửa hàng. Giá của chị Hà không giảm đồng nào cho cùng một thứ; thứ giảm là phạm vi.
Câu mở đầu mẫu cho từng tình huống
Mỗi câu dưới đây đặt lý do lên trước, giữ con số ở cuối. Đổi chữ cho hợp giọng của bạn, giữ thứ tự.
- Khách hỏi giá ngay khi vừa ngồi: "Dạ em báo liền, nhưng cho em hỏi trước một câu để báo đúng loại anh cần: bên mình đang lo nhất là giá hay là chuyện hàng về không đều?"
- Khách đã có báo giá cũ của bạn và chê cao: "Giá này em giữ vì nó có ba thứ mà lần trước anh nói là quan trọng. Mình đi lại từng thứ, cái nào anh thấy không cần thì em bỏ ra."
- Khách là người mới, chưa biết bạn: "Em nói trước bên em làm khác ở đâu, rồi anh nghe giá sau sẽ dễ so hơn."
- Khách gửi tin nhắn hỏi giá, chưa gặp: "Em gửi anh giá kèm ba dòng giải thích bên dưới, anh đọc giúp em phần giải thích trước nhé."
- Khách đòi báo một con số duy nhất cho nhanh: "Dạ con số là 6.000 đồng một hộp, đã gồm giữ tồn và khuôn riêng. Nếu không cần hai thứ đó thì em có mức khác."
Câu cuối là trường hợp không tránh được việc đọc số trước. Khi đó, gắn lý do ngay vào cùng câu, đừng để con số đứng một mình dù chỉ nửa giây. Trong tin nhắn cũng vậy: dòng giá và dòng "đã gồm" nằm liền nhau, không để khách đọc dòng giá rồi bỏ qua phần còn lại.
Cái sai khiến lý do thành lời bào chữa
Đưa lý do sau khi khách đã chê đắt. Lý do nói trước là thông tin; lý do nói sau khi khách kêu đắt nghe như phân trần. Cùng một câu "giấy dày hơn", đặt sai chỗ là mất nửa sức nặng. Vì vậy phải chuẩn bị lời trình bày từ trước buổi gặp, không ứng biến.
Kể chi phí của mình như kể khổ. "Giấy lên giá, công thợ lên, bên em lời có chút xíu." Khách doanh nghiệp không trả tiền cho nỗi khổ của bạn, họ trả cho thứ họ nhận. Nói chi phí bằng thứ khách nhận được, không nói bằng biên lợi nhuận của mình.
Bịa con số kết quả. Nói "hộp bên em giảm một nửa bánh hỏng" khi bạn chưa từng đo là cách nhanh nhất để mất uy tín, vì người mua sẽ đo và sẽ nhớ. Không có số thì hỏi số của khách, hoặc nói điều bạn biết chắc.
Đem bên khác ra chê. Nói xấu đối thủ làm người mua phòng thủ, vì có khi họ đang mua của bên đó. Chỉ nói bên mình có gì; để khách tự đặt câu hỏi cho bên kia.
Khi lý do không đủ: giữ giá, đổi phạm vi hay rời bàn
Có những khách nghe hết ba lý do rồi vẫn chỉ cần một thứ là giá thấp nhất. Đó không phải lỗi của lời trình bày; đó là thông tin quý. Khách này đang mua hộp cơ bản, và nếu bạn không phải bên làm hộp cơ bản rẻ nhất, cuộc chơi trên trục giá không dành cho bạn.
Lúc này có hai đường. Một là chào đúng thứ khách cần: bỏ khuôn riêng, bỏ giữ tồn, báo giá hộp cơ bản ở mức vẫn trên giá sàn của bạn. Hai là nói thẳng rằng ở mức khách mong, bên bạn không làm được mà vẫn giữ chất lượng, và để lại lời mời quay lại khi họ cần thứ khác ngoài giá. Đường thứ hai nghe như mất đơn, nhưng thực tế khách doanh nghiệp hay quay lại sau một mùa thiếu hộp, và lần đó họ nghe lý do của bạn bằng tâm thế khác.
Điều không nên làm là giữ nguyên ba thứ rồi hạ giá xuống ngang bên không có gì. Làm vậy là tự nói với khách rằng ba lý do vừa nãy không đáng đồng nào, và lần sau mọi lý do của bạn sẽ bị nghe như lời rao. Một phép thử nhỏ trước khi nhượng: nếu giảm giá mà không bỏ bớt thứ gì, mình có dám nói lại ba lý do kia với khách khác vào tuần sau không? Câu trả lời là không thì đừng giảm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi bảng chi phí chi tiết cho khách doanh nghiệp xem để chứng minh giá?
Không cần và thường không nên. Bảng chi phí mở ra cho khách cái cớ để mặc cả từng dòng giá vốn, và nó lộ biên lợi nhuận của bạn. Chỉ cần nói thứ khách nhận được và thứ khách kiểm được, giữ sổ giá vốn cho riêng mình.
Khách chỉ muốn nghe con số, không muốn nghe giải thích thì làm sao?
Đọc con số kèm ngay chữ "đã gồm" và ba thứ trong cùng một câu, gọn trong mười giây. Khách bận vẫn nghe được một câu. Nếu họ hỏi thêm thì giải thích, không hỏi thì ba thứ đó đã nằm trong đầu họ khi so giá.
Lý do nào yếu nhất khi trình bày giá với khách sỉ?
Lý do theo chi phí của chính bạn, như giá nguyên liệu tăng hay công thợ đắt. Khách coi đó là việc của bên bán. Lý do mạnh nhất là rủi ro bạn gánh thay khách và kết quả khách nhận được, vì đó là thứ họ phải giải trình với cấp trên.
Nếu khách nói bên khác cũng có đủ ba thứ đó mà rẻ hơn thì đáp thế nào?
Đừng cãi và đừng đòi xem báo giá bên kia. Hỏi khách đã kiểm ba thứ đó ở bên kia bằng cách nào, rồi mời khách kiểm bên mình bằng đúng cách đó. Nếu bên kia thật sự có đủ mà rẻ hơn, đó là thông tin để bạn xem lại giá của mình, không phải lúc để giảm vội trên bàn.
Trình bày giá qua tin nhắn khác gì gặp trực tiếp?
Tin nhắn dễ bị đọc lướt, nên dòng giá và dòng giải thích phải nằm liền nhau, giải thích ngắn hơn khi nói. Không gửi một con số trơ trọi rồi chờ khách hỏi. Nếu đơn lớn, xin một cuộc gọi ngắn để nói lý do bằng lời trước khi gửi số.
Có nên nói giá cao hơn mức mong muốn để chừa chỗ cho khách mặc cả không?
Chừa một khoảng nhỏ là bình thường, nhưng lý do bạn đưa ra phải khớp với con số. Đẩy giá lên quá xa rồi giảm mạnh ngay khi khách kêu sẽ làm ba lý do mất hết sức nặng. Mức mở nên là mức bạn bảo vệ được bằng lý do.