Câu "lần này anh giảm, lần sau em đặt nhiều bù lại" đổi một nhượng bộ chắc chắn hôm nay lấy một lời hứa không chắc chắn ngày mai. Cách đáp không phải là từ chối, mà là đảo thứ tự: giữ giá đơn này, và hứa phần giảm cho đơn sau khi đơn sau đến, hoặc giảm ngay nhưng ghi rõ điều kiện để giảm giá đó tiếp tục.
Người nói câu này thường thật lòng tin rằng sẽ đặt nhiều. Nhưng nhu cầu đổi, người phụ trách đổi, và giá đã giảm thì rất khó tăng lại. Bài dưới đây có một thương vụ giả định, bảng so sánh ba cách đáp, câu nói mẫu và những chỗ người bán hay mắc.
Thương vụ giả định: nhà phân phối nước uống và quán mới mở
Anh Bảo làm nhà phân phối nước uống đóng chai cho các quán ăn. Một chuỗi ba quán nướng mới mở hỏi lấy hàng. Chủ quán nói: "Bọn em mới mở, tháng đầu lấy khoảng 200 thùng. Anh để giá như khách lấy 500 thùng đi, tháng sau quán đông bọn em lấy 500, 600 thùng bù cho anh."
Theo bảng giá giả định của anh Bảo, mức dưới 300 thùng là 100.000 đồng một thùng, từ 500 thùng là 94.000. Chênh 6.000 đồng một thùng, tức 1,2 triệu đồng cho đơn đầu. Con số không lớn, và quán có vẻ làm ăn được. Anh Bảo gần như đã gật.
Nhưng anh nhớ lại năm ngoái có hai quán khác nói y hệt. Một quán lấy đều nhưng không bao giờ vượt 250 thùng, vẫn hưởng giá 500 thùng suốt một năm vì "đã quen giá này rồi". Một quán đóng cửa sau bốn tháng. Tổng tiền anh đã giảm cho hai lời hứa đó lớn hơn nhiều so với 1,2 triệu của một đơn.
Ba cách đáp, tính trên giấy
Giả định quán lấy 200 thùng tháng đầu. Bảng so sánh ba cách đáp và chuyện gì xảy ra nếu tháng sau quán chỉ lấy 250 thùng.
| Cách đáp | Tháng đầu | Nếu tháng sau quán lấy 600 | Nếu tháng sau quán chỉ lấy 250 |
|---|---|---|---|
| Giảm ngay, tin lời hứa | 94.000, nhả 1,2 triệu | Đúng như hứa | Giá 94.000 thành mặc định, nhả 1,5 triệu mỗi tháng |
| Giữ giá, trả lại phần chênh khi đạt mức | 100.000 | Trả lại 1,2 triệu bằng hàng hoặc trừ vào đơn | Giữ 100.000, không mất gì |
| Giảm ngay có thời hạn | 94.000 trong hai tháng | Giữ 94.000 tiếp | Tháng thứ ba quay về 100.000 như đã ghi |
Cách thứ hai an toàn nhất cho người bán, cách thứ ba thân thiện hơn với khách mới. Cả hai đều có chung một điểm: phần giảm gắn với sản lượng thật, không gắn với lời hứa. Cách thứ nhất chỉ đúng khi bạn có lý do riêng để chấp nhận rủi ro, ví dụ muốn giành một khách có vị trí đặc biệt, và khi đó bạn chọn nó một cách tỉnh táo.
Vì sao "lần sau bù" hay thành lời hứa suông
Giá đã giảm thì thành mức neo. Khi quán đã quen 94.000, mọi lần quay về 100.000 đều trông như tăng giá, dù chỉ là về đúng bảng giá. Người mua sẽ thương lượng từ 94.000 chứ không từ 100.000.
Lời hứa không có số, không có hạn. "Lấy nhiều" là bao nhiêu? "Sau này" là khi nào? Không có hai con số đó thì không ai biết được lời hứa đã được giữ hay chưa.
Người hứa không chắc là người quyết. Chủ quán hôm nay nói, nhưng tháng sau có thể người quản lý mới phụ trách đặt hàng và không biết gì về lời hứa.
Hoàn cảnh đổi. Quán đông hay vắng, nhà cung cấp khác chào giá, thực đơn đổi. Lời hứa được nói trong một hoàn cảnh, thực hiện trong một hoàn cảnh khác.
Người bán ngại nhắc. Đến tháng thứ ba, nhắc lại lời hứa nghe như đòi nợ, nên phần lớn người bán im lặng và chấp nhận. Đó là lý do lời hứa cần được biến thành điều kiện ngay từ đầu, khi nhắc nó còn là chuyện bình thường.
Câu đáp mẫu: nhận thiện chí, đổi thứ tự
Mỗi câu ghi nhận lời hứa là thật lòng, rồi đặt giảm giá vào đúng chỗ của nó.
- Trả lại khi đạt mức: "Em tin quán sẽ đông. Tháng này anh lấy theo giá 200 thùng, tháng nào quán lấy đủ 500 thùng, em trả lại phần chênh của tháng đầu bằng hàng luôn."
- Giảm có thời hạn: "Em để anh giá 500 thùng trong hai tháng đầu để quán ổn định. Từ tháng thứ ba, giá theo số lượng thực tế mỗi tháng, em ghi rõ trong tin nhắn xác nhận."
- Gộp sản lượng theo quý: "Mình tính theo quý nhé anh. Ba tháng cộng lại đủ 1.500 thùng thì cả quý tính giá 500 thùng, phần chênh em trừ vào đơn đầu quý sau."
- Khi khách nói "anh không tin em à": "Em tin anh chứ, nên em mới ghi rõ để anh hưởng đủ khi quán đông. Ghi ra thì cả hai bên đều khỏi phải nhớ."
- Khi khách muốn cam kết bằng lời: "Anh nhắn giúp em một dòng là tháng sau dự kiến 500 thùng, em giữ giá đó cho anh từ bây giờ, tháng sau mình đối chiếu."
Câu thứ tư đáng nhớ nhất. Ghi lại không phải vì nghi ngờ, mà vì cả hai bên đều bận và dễ quên. Đặt việc ghi lại như một cách bảo vệ quyền lợi của khách thì khách ít khi phản đối.
Lượt đi lại và kết quả
Anh Bảo đáp chủ quán: "Em mừng là quán mới mở đã có kế hoạch rõ. Hai tháng đầu em để anh giá 500 thùng, 94.000, để quán đỡ chi phí lúc mới mở. Từ tháng thứ ba, tháng nào trên 500 thùng thì giữ 94.000, dưới 300 thùng thì về 100.000, ở giữa thì 97.000. Em ghi lại trong tin nhắn để hai anh em cùng theo."
Chủ quán đồng ý ngay, vì đề nghị này còn tốt hơn lời họ xin: được giá thấp hai tháng chắc chắn, và nếu quán đông như họ tin thì giá đó kéo dài mãi. Anh Bảo chấp nhận rủi ro 2,4 triệu giả định cho hai tháng, có giới hạn, có ghi. Sang tháng thứ ba, quán lấy 380 thùng, giá chuyển về 97.000 mà không ai phải cãi nhau, vì bậc giá đã được viết từ trước.
Điểm khác giữa cách này và việc giảm ngay theo lời hứa nằm ở dòng cuối: khi thực tế khác lời hứa, giá tự điều chỉnh theo điều kiện đã ghi, không cần một cuộc đàm phán mới với cảm giác bị phản bội ở phía người bán.
Khi nào chấp nhận "giảm trước, bù sau" mà không cần điều kiện
Khách có lịch sử giữ lời. Khách đã làm việc lâu, từng hứa và từng giữ. Lời hứa của họ có giá trị thật vì có dữ liệu chứng minh.
Phần giảm nhỏ so với giá trị chiến lược. Khách mở cho bạn một thị trường mới hoặc một kênh mới, phần giảm như một chi phí tiếp cận có chủ đích, bạn đã tính trước.
Bạn đang thừa hàng hoặc thừa công suất. Hàng sắp hết hạn bán, kho cần giải phóng. Giảm giá lúc này có lý do riêng của bạn, lời hứa của khách chỉ là phần thêm.
Ngay cả khi đó, vẫn nên nói rõ. "Lần này em giảm vì kho đang cần giải phóng, giá này không áp dụng cho đơn sau." Một câu ngắn ngăn việc mức giá đặc biệt trở thành mức giá thường.
Và vẫn ghi vào sổ. Ghi ngày, mức giảm, lý do, lời hứa của khách nếu có. Ba tháng sau nhìn lại, bạn biết khoản đầu tư đó có sinh lời hay không, và lần sau với khách này nên tin tới đâu.
Sổ theo dõi lời hứa: một bảng nhỏ cứu nhiều tiền
Anh Bảo lập một bảng đơn giản cho mọi khách được giá ưu đãi kèm lời hứa sản lượng. Mỗi tháng điền cột thực tế. Số liệu giả định.
| Khách | Giá ưu đãi | Lời hứa hoặc điều kiện | Tháng 1 | Tháng 2 | Tháng 3 | Hành động |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Chuỗi quán nướng | 94.000, hai tháng | Từ 500 thùng mỗi tháng | 200 | 420 | 380 | Tháng 3 về 97.000 theo bậc |
| Quán lẩu mới | Giữ 100.000, trả lại khi đạt | Đạt 500 thùng thì hoàn chênh tháng đầu | 180 | 520 | 540 | Hoàn chênh tháng đầu bằng hàng |
| Nhà hàng tiệc cưới | 94.000, theo quý | Đủ 1.500 thùng mỗi quý | 600 | 300 | 500 | Đạt 1.400, nói chuyện trước quý sau |
Bảng này làm hai việc. Thứ nhất, nó biến lời hứa thành dữ liệu: không còn chuyện "hình như quán đó lấy nhiều" mà là con số từng tháng. Thứ hai, nó báo trước thời điểm cần nói chuyện, khi khách còn thiếu một chút như dòng thứ ba, để cuộc trao đổi diễn ra nhẹ nhàng trước khi kỳ kết thúc, thay vì một cú điều chỉnh giá bất ngờ.
Với nhân viên bán hàng, bảng này cũng là chỗ dựa: họ không phải tự nhớ ai được hứa gì, và không phải tự đứng ra đòi. Mỗi tháng chỉ cần gửi khách một tin ngắn: "Tháng này quán lấy 380 thùng, theo bậc đã thống nhất thì giá tháng sau là 97.000 anh nhé."
Những cái sai hay gặp với lời hứa đơn sau
Giảm mà không ghi thời hạn. Không có ngày kết thúc thì giá ưu đãi tự kéo dài mãi, và người bán là người phải mở lời để chấm dứt.
Ghi điều kiện mà không ai theo dõi. Điều kiện chỉ có tác dụng khi có người đối chiếu sản lượng mỗi kỳ. Không theo dõi thì cũng như không ghi.
Ngại nhắc vì sợ mất khách. Nhắc đúng như đã thống nhất, đúng thời điểm, kèm số liệu, là việc bình thường giữa hai bên kinh doanh. Khách nghiêm túc tôn trọng người bán làm đúng điều đã nói.
Đòi khách cam kết vượt sức. Ép khách hứa con số quá cao để được giá rồi phạt khi không đạt làm hỏng quan hệ. Mức đặt ra nên là mức khách tự tin đạt, có thể tăng dần theo quý.
Giữ lời hứa của mình lỏng hơn của khách. Hứa hoàn chênh khi khách đạt mức mà tới lúc đạt lại chậm trả, hoặc trả thiếu. Muốn khách giữ điều kiện thì người bán phải giữ trước, đúng hạn, đúng số, không chờ khách nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Khách nói nếu không giảm thì lấy nơi khác thì sao?
Hỏi nơi khác có giữ được điều kiện tương tự không, như lịch giao, đổi trả. Nếu vẫn muốn giữ khách, đưa phương án giảm có thời hạn hoặc trả lại khi đạt mức; đó đã là một nhượng bộ thật mà vẫn có giới hạn.
Trả lại phần chênh bằng hàng hay bằng tiền tốt hơn?
Trả bằng hàng hoặc trừ vào đơn sau thường hợp lý hơn, vì nó khuyến khích khách tiếp tục đặt và không làm rối dòng tiền. Cách hạch toán và chứng từ cụ thể thì hỏi kế toán, tra văn bản hiện hành.
Có nên ghi điều kiện này trong hợp đồng không?
Với khách lấy đều và giá trị lớn, nên đưa bậc giá và điều kiện vào hợp đồng hoặc phụ lục. Với khách nhỏ, một tin nhắn xác nhận rõ ràng thường đủ cho việc thực hiện hằng ngày.
Khách đã hưởng giá thấp lâu rồi mà sản lượng không đạt thì xử lý sao?
Nói chuyện thẳng, kèm số liệu sản lượng thực tế, đề nghị chuyển sang bậc giá theo số lượng từ một ngày cụ thể. Báo trước một khoảng thời gian hợp lý để khách chuẩn bị.
Mình là bên mua thì nên hứa thế nào để người bán tin?
Đưa con số cụ thể, thời hạn cụ thể, và tự đề nghị cách tính lại nếu không đạt. Người mua chủ động gắn lời hứa với điều kiện thường được giá tốt hơn và nhanh hơn.
Có cách nào nói "không" mà không làm khách mới mất hứng?
Đừng nói không, hãy nói "có, theo cách này". Đề nghị giảm có thời hạn hoặc trả lại khi đạt mức cho khách thấy bạn sẵn lòng đi cùng họ, chỉ là đi theo số liệu thật.