Khi khách gửi một danh sách nhiều yêu cầu, đừng trả lời từng dòng một; hãy ghép giá, hạn nợ, lịch giao và các thứ khác thành hai ba gói trọn vẹn, mỗi gói đều nằm trong vùng có lãi của bạn, rồi để khách chọn gói hợp với họ nhất. Nhả từng dòng thì dòng nào cũng nhỏ, cộng lại thành một khoản lớn mà bạn không kịp thấy.
Bài này đi qua một thương vụ giả định giữa một doanh nghiệp nhỏ bán hoá chất tẩy rửa và một công ty quản lý ba khách sạn: vì sao nhả từng dòng là bẫy, cách dựng ba gói ngang giá trị, đưa gói ra bàn thế nào, xử lý khi khách đòi ghép gói, và lúc nào không cần dùng gói. Số liệu đều là giả định.
Thương vụ giả định: một email năm yêu cầu
Chị Vy có một doanh nghiệp nhỏ phân phối hoá chất tẩy rửa và bột giặt cho tiệm giặt là, khách sạn nhỏ. Một công ty quản lý ba khách sạn đang lấy hàng của chị, mỗi tháng khoảng 60 triệu đồng (giả định), trả sau 30 ngày, giao hai tuần một lần. Trước kỳ gia hạn, người phụ trách mua hàng gửi email liệt kê năm yêu cầu: giảm giá 7%, công nợ 45 ngày, giao mỗi tuần, cho mượn miễn phí máy pha định lượng ở cả ba khách sạn, và giữ giá sáu tháng.
Phản xạ đầu tiên của nhiều người bán là trả lời theo đúng thứ tự: giảm được 3%, công nợ thì 40 ngày, giao mỗi tuần thì được, máy thì cho hai cái, giữ giá thì ba tháng. Mỗi câu trả lời nghe như một nửa, và khách sẽ quay lại đòi phần còn lại của từng dòng. Sau hai vòng như vậy, chị Vy đã nhả gần hết mà vẫn bị coi là khó tính.
Lần này chị làm khác. Chị không trả lời email ngay, mà ngồi tính tổng giá trị của năm yêu cầu, rồi dựng các gói.
Năm yêu cầu đáng bao nhiêu với bên bán (giả định)
Trước khi ghép gói, chị Vy quy từng yêu cầu ra chi phí mỗi tháng với doanh nghiệp mình. Các con số là ước tính giả định.
| Yêu cầu của khách | Chi phí với bên bán mỗi tháng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giảm giá 7% | 4.200.000 | Lãi gộp hiện tại chỉ khoảng 9 triệu |
| Công nợ 45 ngày thay vì 30 | khoảng 300.000 tiền vốn | Ước theo chi phí vốn tự tính |
| Giao mỗi tuần thay vì hai tuần | khoảng 1.000.000 tiền xe | Ba điểm giao mỗi lần |
| Cho mượn ba máy pha định lượng | khoảng 900.000 khấu hao | Máy tiết kiệm hoá chất cho khách |
| Giữ giá sáu tháng | rủi ro, ước 500.000 | Nguyên liệu hay biến động |
| Tổng nếu nhận hết | khoảng 6.900.000 | Gần hết lãi gộp |
Nhận hết năm yêu cầu, chị Vy gần như bán không lãi. Nhưng chị cũng thấy: mức chị chịu được mỗi tháng chừng 2,5 triệu, và có những yêu cầu rẻ hơn hẳn giảm giá. Máy pha định lượng, chẳng hạn, giúp khách tiết kiệm hoá chất, thứ họ quý, mà chi phí với chị chỉ là khấu hao. Bảng này là nền để dựng các gói: mỗi gói có tổng chi phí không quá 2,5 triệu, nhưng ghép theo cách khác nhau.
Ba gói ngang giá trị với bên bán
Chị Vy dựng ba gói, mỗi gói nghiêng về một thứ khách có thể coi trọng: giá, dòng tiền hoặc vận hành.
| Gói A: nghiêng về giá | Gói B: nghiêng về dòng tiền | Gói C: nghiêng về vận hành | |
|---|---|---|---|
| Giảm giá | 3,5% | 2% | Không giảm |
| Công nợ | 30 ngày | 45 ngày | 30 ngày |
| Lịch giao | Hai tuần một lần | Hai tuần một lần | Mỗi tuần |
| Máy pha định lượng | Không | Hai máy | Ba máy |
| Giữ giá | Ba tháng | Ba tháng | Sáu tháng |
| Chi phí ước tính với bên bán | khoảng 2.350.000 | khoảng 2.350.000 | khoảng 2.400.000 |
Ba gói tốn của chị Vy gần như nhau, nhưng với khách thì khác hẳn. Một khách sạn đang thiếu tiền mặt sẽ thích gói B. Một khách sạn bị phàn nàn về đồ giặt không sạch đều, hoặc hao hoá chất, sẽ thích gói C. Người mua hàng bị sếp đo bằng giá nhập sẽ thích gói A. Chị không cần đoán khách thuộc loại nào; cứ đưa cả ba và để họ chọn.
Đưa gói ra bàn: lượt đi lại
Chị Vy hẹn gặp thay vì trả lời email. Chị mở: "Em đọc kỹ năm yêu cầu của anh. Nhận hết thì bên em không còn lãi, nên em không làm được. Nhưng em dựng ba phương án, mỗi cái ưu tiên một thứ, anh xem cái nào hợp với ba khách sạn nhất."
Người mua hàng xem và nói: "Gói C hay đấy, nhưng chị cho giảm 3,5% như gói A nữa thì được." Đây là lúc dễ trượt nhất. Chị Vy đáp: "Gói C em tính cho ba máy và giao mỗi tuần. Nếu anh cần giảm giá, mình lấy gói A; muốn thêm một máy vào gói A thì giảm giá còn 3%. Mỗi gói em giữ tổng như nhau, anh muốn đổi thứ gì trong gói thì mình đổi qua lại trong gói đó."
Người mua hàng hỏi giữ cả ba máy và giao mỗi tuần nhưng công nợ 45 ngày. Chị tính lại tại chỗ: thêm 15 ngày công nợ thì phần giữ giá trong gói C rút từ sáu tháng còn ba tháng. Khách chọn phương án đó. Tổng chi phí với chị Vy vẫn khoảng 2,4 triệu mỗi tháng, đúng mức chị đã định, dù khách đã đổi qua đổi lại ba lần.
Câu nói mẫu khi dùng gói
Mấy câu sau giữ được ranh giới giữa các gói mà không làm khách thấy bị dồn:
- "Em đưa anh ba phương án tương đương nhau với bên em, khác nhau ở chỗ anh được nhiều nhất cái gì."
- "Anh muốn thêm một thứ vào gói này thì mình bớt một thứ khác trong cùng gói, để tổng giữ nguyên."
- "Em không tách gói ra từng phần được, vì mỗi phần em tính trong tương quan với phần khác."
- "Nếu cả ba gói đều chưa hợp, anh cho em biết anh coi trọng nhất cái gì, em dựng gói thứ tư."
- "Anh cứ mang về bàn với các khách sạn, em giữ ba phương án này tới cuối tháng."
Câu thứ tư quan trọng: gói không phải là tối hậu thư. Nếu khách không chọn được, họ đang cho bạn biết bạn đoán sai thứ họ coi trọng. Hỏi lại và dựng gói mới vẫn trong cùng tổng.
Những cái sai khi dùng gói
Các gói không ngang nhau. Một gói rõ ràng tốt hơn hai gói kia thì khách chọn gói đó, rồi còn đòi thêm. Ba gói phải tốn của bạn gần bằng nhau, chỉ khác ở chỗ ai được gì.
Đưa gói rồi để khách lấy phần tốt nhất của mỗi gói. Khách nói "lấy giảm giá của A, máy của C, công nợ của B". Nếu gật, bạn vừa nhận tổng ba gói. Luôn tính lại tổng khi khách đổi bất kỳ thứ gì.
Đưa quá nhiều gói. Năm sáu phương án làm khách rối và thường dẫn tới "để em suy nghĩ" kéo dài. Hai ba gói là vừa.
Gói nào cũng có giảm giá lớn. Nếu gói nào cũng nghiêng về giá, bạn chỉ đang đưa một đề nghị dưới ba dạng. Phải có ít nhất một gói mà giảm giá rất nhỏ, đổi bằng thứ khác.
Dựng gói mà không hỏi khách trước. Ba gói dựng theo suy đoán có thể trượt cả ba. Một cuộc gọi ngắn hỏi khách đang kẹt ở đâu, tiền mặt, nhân sự hay chất lượng, giúp ít nhất một gói trúng nhu cầu thật.
Dựng gói trong ba bước, một buổi tối là xong
Chị Vy không cần công cụ gì đặc biệt, chỉ một tờ giấy và các con số đã có. Thứ tự làm:
- Liệt kê mọi yêu cầu của khách và mọi thứ bên mình có thể đưa thêm, mỗi thứ một dòng, kèm chi phí ước tính mỗi tháng với bên mình.
- Đặt một tổng chi phí tối đa mình chịu được cho cả thương vụ, dựa trên lãi gộp hiện tại và mức lãi tối thiểu muốn giữ.
- Ghép các dòng thành hai ba gói có tổng gần bằng mức tối đa đó, mỗi gói dồn phần lớn vào một thứ: giá, dòng tiền hoặc vận hành. Kiểm lại để không gói nào vượt tổng.
Khi đã có tờ giấy này, việc tính lại tại chỗ lúc khách đổi qua đổi lại trở nên đơn giản: bỏ thứ gì ra thì cộng lại vào thứ khác, tổng giữ nguyên. Chị Vy mang theo tờ giấy vào buổi gặp, không đưa cho khách xem, nhưng nhìn vào đó mỗi khi khách đề nghị đổi. Người bán không có tờ giấy thường tính nhẩm, và tính nhẩm dưới áp lực là chỗ sinh ra những nhượng bộ không ai định trước.
Khi nào không cần dùng gói
Gói đề nghị hợp với thương vụ có nhiều biến số và khách có nhiều nhu cầu khác nhau. Với một đơn đơn giản, chỉ có một mặt hàng, giao một lần, trả ngay, dựng ba gói là làm rối vấn đề. Lúc đó nói chuyện thẳng về giá và số lượng là đủ.
Gói cũng không có tác dụng khi khách chỉ có một mối quan tâm duy nhất và nói rõ điều đó, ví dụ "bên mình chỉ cần giá nhập thấp nhất, mọi thứ khác bên mình tự lo". Thay vì ép họ chọn gói, hãy hỏi họ có thể nhường thứ gì để đổi lấy giá, như nhận hàng tại kho của bạn hay lấy lô lớn hơn.
Và gói không thay thế được giá sàn. Nếu sau khi ghép đủ kiểu, không gói nào nằm trong vùng khách chấp nhận, đó là dấu hiệu hai bên không có vùng chung. Nói rõ điều đó, cảm ơn và để cửa mở cho lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Nên đưa bao nhiêu gói đề nghị cùng lúc?
Hai hoặc ba gói là vừa. Một gói thì khách chỉ có thể nhận hoặc mặc cả từng dòng. Quá ba gói thì khách rối, dễ kéo dài thời gian quyết định mà không chọn cái nào.
Làm sao để các gói ngang giá trị với bên mình?
Quy từng biến số ra chi phí mỗi tháng hoặc mỗi đơn, rồi ghép sao cho tổng mỗi gói xấp xỉ nhau. Con số không cần chính xác tuyệt đối, chỉ cần đủ để không có gói nào lỗ hơn hẳn.
Khách muốn ghép phần tốt nhất của mỗi gói thì đáp thế nào?
Nói rõ mỗi gói giữ một tổng, muốn thêm thứ gì thì phải bớt thứ khác trong cùng gói. Rồi tính lại ngay tại chỗ để khách thấy cái giá của mỗi lần đổi.
Có nên đưa gói bằng văn bản trước buổi gặp không?
Thường nên đưa trực tiếp để giải thích lý do của từng gói và nghe phản ứng. Sau buổi gặp, gửi lại bằng văn bản các gói đã bàn để hai bên có cùng một bản tham chiếu.
Bên mua có dùng được cách đưa gói không?
Được. Người mua có thể đưa hai ba phương án cho nhà cung cấp, ví dụ giá thấp hơn kèm đặt cọc, hoặc giá giữ nguyên kèm hạn nợ dài hơn. Nhà cung cấp chọn cái hợp với họ, và cả hai cùng tránh mặc cả từng dòng.