Người mua hàng có nhiều thứ để nhượng ngoài việc trả tiền: đặt cọc, nhận hàng theo lô lớn hơn, chấp nhận quy cách và bao bì tiêu chuẩn, báo trước sản lượng, tự tới lấy hàng. Mỗi thứ tốn của bên mua một ít công sức hay rủi ro nhưng tiết kiệm thật cho nhà cung cấp; đem chúng ra đổi là cách xin giảm giá có căn cứ thay vì xin suông.
Bài này đi qua thương vụ giả định của một người phụ trách mua hàng cho chuỗi cơm văn phòng với một nhà máy xay xát nhỏ: liệt kê những gì bên mua có thể cho, ước giá trị với hai bên, lượt đi lại, câu nói mẫu của bên mua, những sai hay gặp và lúc bên mua không nên nhượng. Số liệu là giả định.
Thương vụ giả định: người mua hàng cần giảm giá gạo mà không ép vô lý
Anh Tín phụ trách mua hàng cho một chuỗi sáu bếp cơm văn phòng. Mỗi tháng chuỗi dùng khoảng 12 tấn gạo, lấy của một nhà máy xay xát nhỏ, giá giả định 16.000 đồng một ký, giao rải rác theo đơn của từng bếp, mỗi tuần vài lần, trả sau 30 ngày. Chủ chuỗi giao cho anh nhiệm vụ giảm chi phí nguyên liệu.
Cách dễ nhất là gọi cho nhà máy, xin giảm 5%, và nếu không được thì doạ đổi chỗ khác. Anh Tín không chọn cách đó. Anh biết nhà máy này giao hàng đều, gạo ổn, và đổi nguồn thì rủi ro chất lượng là thật. Hơn nữa, ép một nhà cung cấp nhỏ xuống dưới mức họ có lãi thì sớm muộn họ cũng sẽ cắt chỗ khác, như chất lượng hay độ đều của hàng.
Anh chọn hỏi một câu khác: bên mình có thể thay đổi gì trong cách mua để nhà máy tiết kiệm được, rồi xin họ chia lại phần đó. Trước khi gọi, anh liệt kê những thứ chuỗi có thể nhượng.
Những gì bên mua có thể nhượng (giả định)
Anh Tín ước cả hai cột: chuỗi tốn gì để làm, nhà máy được lợi gì. Cột nhà máy là ước đoán, sẽ được kiểm khi nói chuyện.
| Nhượng bộ của bên mua | Bên mua tốn gì | Nhà cung cấp được gì |
|---|---|---|
| Gom đơn sáu bếp, nhận hai lần mỗi tháng tại một kho | Thuê một góc kho, tự chia về các bếp | Bớt nhiều chuyến xe nhỏ, ước khoảng 2.000.000 mỗi tháng |
| Đặt cọc 30% khi đặt mỗi lô | Tiền ra sớm hơn khoảng 29 triệu mỗi lô | Có vốn mua thóc, bớt vay |
| Chấp nhận bao 50 ký tiêu chuẩn, không đóng túi nhỏ | Bếp tự chia, tốn chút công | Bớt công và vật tư đóng gói |
| Báo trước sản lượng ba tháng, cập nhật hằng tháng | Phải dự báo, chịu sai số | Lên kế hoạch mua thóc, xay đều |
| Trả đúng hạn, không kéo dài | Không tốn gì nếu vốn đủ | Dòng tiền chắc chắn |
Trong năm dòng, dòng gom đơn và dòng bao tiêu chuẩn là hai thứ tiết kiệm rõ nhất cho nhà máy. Đặt cọc thì tốn của chuỗi nhiều nhất, nên anh Tín giữ lại, chỉ đem ra khi cần đổi một mức giảm lớn hơn. Dòng cuối, trả đúng hạn, nghe như điều đương nhiên, nhưng với một nhà máy nhỏ từng bị khách kéo nợ, đó là thứ có giá trị thật; anh dùng nó như lời cam kết chứ không như món đổi chính.
Trước khi gọi, anh Tín cũng hỏi qua sáu bếp trưởng: nhận gạo hai lần một tháng có đủ chỗ chứa không, bao 50 ký có ai bê nổi không. Hai bếp nhỏ không có chỗ, nên anh tính phương án kho chung. Một nhượng bộ của bên mua mà bếp không làm được thì hứa ra chỉ để sau này thất hứa.
Lượt đi lại trên bàn
Anh Tín tới nhà máy, mở lời: "Chủ chuỗi giao em giảm chi phí gạo. Em không muốn xin giảm suông, nên em nghĩ cách bên em có thể làm cho anh đỡ tốn. Nếu sáu bếp gom lại, anh giao hai lần một tháng vào một kho, đóng bao 50 ký, thì anh tiết kiệm được bao nhiêu?"
Chủ nhà máy tính một lúc và nói được khoảng 300 đồng một ký. Anh Tín hỏi xin 500. Chủ nhà máy nói 300 là hết phần tiết kiệm rồi. Lúc này anh mới đưa thêm: "Nếu bên em đặt cọc 30% mỗi lô và báo trước sản lượng ba tháng, anh có thêm được không?" Chủ nhà máy nhận thêm 150 đồng, vì có cọc thì không phải vay mua thóc.
Chốt 15.550 đồng một ký, giảm chừng 2,8%. Không bằng 5% chủ chuỗi mong, nhưng anh Tín có lý do cho từng đồng: phần giảm đến từ những thay đổi có thật trong cách mua. Khi báo cáo, anh trình bày cả phần chuỗi phải làm thêm, như thuê góc kho và tự chia gạo, để chủ chuỗi thấy bức tranh đầy đủ thay vì chỉ một con số.
Câu nói mẫu cho người mua hàng
Những câu này đặt việc xin giảm giá lên nền một thay đổi cụ thể, không phải một lời than:
- "Bên em có thể đổi cách đặt hàng để anh đỡ tốn. Anh nói giúp em chỗ nào làm anh tốn nhất."
- "Nếu bên em gom đơn, nhận lô lớn ít lần hơn, phần anh tiết kiệm được anh chia lại cho bên em một phần được không?"
- "Bên em đặt cọc được khi đặt, đổi lại em xin mức giá tốt hơn cho lô đó."
- "Em không xin giảm suông. Em đưa thứ bên em làm được, anh tính xem đáng bao nhiêu."
- "Nếu tháng nào bên em không giữ được cam kết, anh áp giá cũ cho tháng đó, em thấy công bằng."
Câu cuối thường làm nhà cung cấp yên tâm nhất. Nó cho thấy bên mua hiểu rằng giá tốt đi kèm điều kiện, và sẵn sàng nhận lại giá cũ khi không giữ điều kiện. Người bán sẽ đồng ý dễ hơn khi họ biết mình không bị trói vào giá thấp trong khi bên mua thôi làm phần của mình.
Những sai hay gặp của bên mua
Hứa điều không giữ được. Hứa báo trước sản lượng ba tháng nhưng chuỗi chưa từng dự báo bao giờ. Hai tháng sau sai lệch lớn, nhà cung cấp mất tin, lần bàn tới khó hơn nhiều.
Cho trước rồi mới xin. Đổi sang nhận hàng theo lô và đặt cọc trước, rồi mới hỏi giá. Lúc đó nhà cung cấp đã có những thứ đó, không còn lý do để đổi.
Coi nhượng bộ của mình là miễn phí. Thuê góc kho, tự chia gạo về sáu bếp là chi phí thật của chuỗi. Nếu không tính vào, phần giảm 2,8% có khi bị ăn gần hết bởi chi phí mới.
Dùng lời đe doạ đổi nguồn làm quân bài chính. Nếu không có ý định đổi thật, đe doạ chỉ làm hỏng quan hệ. Còn nếu có báo giá chỗ khác thật, đem ra trung thực và đừng phóng đại.
Đưa hết nhượng bộ một lượt. Đưa cả gom đơn, bao chuẩn, cọc và báo trước sản lượng ngay câu đầu thì không còn gì để đổi khi nhà cung cấp dừng ở mức giảm thấp. Giữ lại thứ tốn nhất của mình, như đặt cọc, cho lượt sau.
Báo cáo lên trên: trình bày phần giảm cùng phần bên mình làm thêm
Người mua hàng thường bị đo bằng một con số: giảm được bao nhiêu phần trăm. Con số 2,8% của anh Tín, nếu đưa một mình, trông kém hơn mức 5% chủ chuỗi mong. Nhưng nếu trình bày đầy đủ, bức tranh khác hẳn. Anh Tín làm một trang báo cáo ngắn gồm ba phần.
Phần thứ nhất là số tiền giảm mỗi tháng: 12 tấn nhân 450 đồng, khoảng 5,4 triệu (giả định). Phần thứ hai là chi phí chuỗi phải gánh thêm: thuê góc kho, công chia gạo về sáu bếp, tiền cọc nằm ở nhà cung cấp, ước tổng khoảng 2 triệu mỗi tháng. Phần thứ ba là thứ không quy ra tiền: giữ được nhà cung cấp quen, gạo đều, không phải thử nguồn mới.
Với trang báo cáo đó, chủ chuỗi thấy phần lợi ròng chừng 3,4 triệu mỗi tháng, thấy luôn những việc bếp phải làm thêm, và quyết định có nên giữ hay đổi cách. Báo cáo trung thực cũng bảo vệ người mua hàng: lần sau có ai hỏi sao không ép thêm, đã có sẵn câu trả lời bằng con số.
Khi nào bên mua không nên nhượng
Đặt cọc là nhượng bộ tốn kém nhất với bên mua và cũng rủi ro nhất. Với một nhà cung cấp mới, chưa từng giao hàng, đặt cọc lớn để lấy giá là đem tiền đi đặt vào một thứ chưa kiểm chứng. Với nhà cung cấp mới, nên bắt đầu bằng đơn nhỏ, trả đúng hạn, rồi mới đem cọc ra đổi khi đã tin nhau.
Cam kết sản lượng cũng vậy: nếu chuỗi đang biến động, sắp đóng hay mở bếp, cam kết ba tháng có thể không giữ được. Lúc đó hãy cam kết khoảng, ví dụ từ 10 đến 12 tấn mỗi tháng, chứ không phải một con số cứng.
Và không nên nhượng những thứ ảnh hưởng tới chất lượng bữa ăn để lấy giá, như chấp nhận gạo loại thấp hơn mà không báo cho bếp. Đó không còn là nhượng bộ thương mại, mà là chuyển chi phí sang người ăn. Nếu muốn dùng loại gạo rẻ hơn, đó là một quyết định của chuỗi, phải nói rõ và thử trước. Các điều khoản về cọc, hoàn cọc khi bên bán không giao được thì nên ghi rõ; tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn nếu số tiền lớn.
Câu hỏi thường gặp
Người mua hàng có thể nhượng những gì ngoài giá?
Đặt cọc, gom đơn nhận theo lô lớn, chấp nhận quy cách và bao bì tiêu chuẩn, báo trước sản lượng, tự tới lấy hàng, nhận hàng vào ngày nhà cung cấp rảnh, và cam kết trả đúng hạn. Mỗi thứ đều tiết kiệm thật cho bên bán.
Làm sao biết nhượng bộ của bên mua đáng bao nhiêu với nhà cung cấp?
Hỏi thẳng họ chỗ nào đang tốn nhất trong cách bạn mua hàng hiện tại. Nhà cung cấp thường sẵn lòng nói, vì họ cũng muốn bớt chi phí. Câu trả lời giúp bạn ước phần có thể xin chia lại.
Bên mua có nên đặt cọc để lấy giá tốt không?
Nên cân nhắc kỹ. Đặt cọc với nhà cung cấp đã làm ăn lâu, giao hàng đều thì rủi ro thấp và đổi được giá tốt. Với nhà cung cấp mới, nên giữ cọc lại cho tới khi đã kiểm chứng qua vài đơn.
Xin giảm giá mà không ép vô lý thì nói thế nào?
Đặt lời xin trên một thay đổi cụ thể của bên mình: gom đơn, nhận lô lớn, cọc trước. Hỏi nhà cung cấp tiết kiệm được bao nhiêu từ thay đổi đó, rồi xin chia lại một phần. Đó là xin có căn cứ, không phải ép.
Nếu bên mua không giữ được cam kết thì sao?
Nói trước với nhà cung cấp và chấp nhận quay về giá cũ cho kỳ đó. Ghi rõ điều này khi chốt sẽ giúp hai bên không phải tranh cãi, và lần sau nhà cung cấp vẫn sẵn lòng bàn với bạn.