Trước khi gật đầu với lời xin thêm 2% chiết khấu, hãy quy nó ra tiền lãi gộp chứ đừng so với giá bán: nếu biên lãi gộp của bạn là 20%, thì 2% giá bán là một phần mười số lãi, và bạn phải bán thêm khoảng 11% sản lượng mới giữ được số tiền lãi cũ. Phép tính này mất năm phút, nhưng nó biến câu hỏi "có nên chiều khách không" thành câu hỏi "khách đổi lại cho mình được gì".
Bài dưới đây đi qua một thương vụ giả định của một xưởng hộp giấy, có bảng quy đổi theo nhiều mức biên lãi, bảng sản lượng cần bán thêm, lượt đi lại trên bàn, những câu nói mẫu và các sai lầm hay gặp khi người bán chỉ nhìn con số phần trăm. Mọi con số đều là giả định, số tròn, để minh hoạ cách tính.
Tình huống: chị Hà nhận cuộc gọi xin thêm hai phần trăm
Chị Hà làm chủ một xưởng hộp giấy nhỏ, khách lớn nhất là một nhà phân phối đồ khô lấy hộp đều mỗi tháng. Theo giả định, mỗi năm khách này đặt khoảng hai tỷ đồng tiền hàng, chiết khấu đang hưởng là 3% trên giá niêm yết. Một buổi chiều, anh phụ trách mua hàng bên đó gọi: "Năm nay bên em mở thêm hai điểm bán, chị nâng chiết khấu lên 5% nhé, hai phần trăm thôi mà".
Chị Hà định đồng ý ngay vì khách lâu năm và "hai phần trăm thôi" nghe rất nhẹ. Nhưng hai phần trăm của hai tỷ là bốn mươi triệu đồng mỗi năm, và con số đó không trừ vào doanh thu mà trừ thẳng vào tiền lãi. Với biên lãi gộp giả định 20%, xưởng đang lãi khoảng bốn trăm triệu từ khách này; mất bốn mươi triệu là mất một phần mười. Nếu năm nay giá giấy lên, phần mất còn nặng hơn.
Điều chị Hà cần không phải là từ chối ngay, mà là trả lời bằng một câu khác: "Để em tính, mai em gọi lại anh với hai phương án". Một đêm là đủ để làm bốn phép tính dưới đây.
Quy phần trăm chiết khấu ra phần lãi gộp bị mất
Cách quy rất đơn giản: lấy mức chiết khấu thêm chia cho biên lãi gộp hiện tại. Kết quả cho biết bạn đang nhường bao nhiêu phần lãi, không phải bao nhiêu phần doanh thu. Số liệu giả định.
| Biên lãi gộp hiện tại | Thêm 1% | Thêm 2% | Thêm 3% | Thêm 5% |
|---|---|---|---|---|
| 10% | mất 10% lãi | mất 20% lãi | mất 30% lãi | mất 50% lãi |
| 20% | mất 5% lãi | mất 10% lãi | mất 15% lãi | mất 25% lãi |
| 30% | mất 3,3% lãi | mất 6,7% lãi | mất 10% lãi | mất 16,7% lãi |
| 40% | mất 2,5% lãi | mất 5% lãi | mất 7,5% lãi | mất 12,5% lãi |
Bảng cho thấy một điều người bán sỉ hay quên: biên lãi càng mỏng thì mỗi phần trăm chiết khấu càng đắt. Nhà phân phối lãi gộp 10% mà nhường thêm 2% là bỏ đi một phần năm tiền lãi, trong khi xưởng lãi 40% nhường cùng mức đó chỉ mất một phần hai mươi. Vì vậy câu "bên kia cho 5% được mà" không nói lên điều gì, nếu bạn không biết biên lãi của bên kia.
Lưu ý tính trên biên lãi gộp thật của đúng mặt hàng khách mua, sau khi trừ nguyên liệu, nhân công trực tiếp và chi phí chở hàng tới khách. Lấy biên lãi bình quân cả xưởng thường làm đẹp con số.
Phải bán thêm bao nhiêu hàng để giữ nguyên tiền lãi
Khách hay đi kèm lời hứa "bên em lấy nhiều hơn". Phép thử là hỏi: nhiều hơn bao nhiêu thì mình hoà? Công thức: sản lượng cần tăng bằng biên lãi cũ chia cho biên lãi mới, trừ một. Số giả định.
| Biên lãi gộp hiện tại | Thêm 1% | Thêm 2% | Thêm 3% | Thêm 5% |
|---|---|---|---|---|
| 10% | tăng 11% | tăng 25% | tăng 43% | tăng 100% |
| 20% | tăng 5,3% | tăng 11,1% | tăng 17,6% | tăng 33,3% |
| 30% | tăng 3,4% | tăng 7,1% | tăng 11,1% | tăng 20% |
| 40% | tăng 2,6% | tăng 5,3% | tăng 8,1% | tăng 14,3% |
Với xưởng của chị Hà, thêm 2% nghĩa là khách phải lấy thêm khoảng 11% hàng, tức từ hai tỷ lên khoảng hai tỷ hai trăm hai mươi triệu theo giá niêm yết, chỉ để xưởng lãi bằng năm cũ. Nếu khách mở thêm hai điểm bán và dự kiến tăng 30% sản lượng, phần tăng đó đủ bù và còn dư. Nếu khách chỉ tăng 5%, xưởng lỗ so với năm ngoái dù doanh thu cao hơn.
Bảng này cũng giả định máy và người của bạn còn công suất trống. Nếu phải tăng ca hay thuê thêm người để làm phần hàng tăng thêm, biên lãi của phần đó thấp hơn và cần sản lượng cao hơn nữa.
Ba câu hỏi nên hỏi khách trước khi trả lời
Tăng bao nhiêu, bắt đầu từ khi nào? Lời hứa "lấy nhiều hơn" chỉ có giá khi có con số và mốc thời gian. Hỏi thẳng: "Hai điểm mới mỗi tháng anh dự kiến lấy thêm bao nhiêu thùng hộp, từ tháng nào?". Nếu khách chưa trả lời được, mức chiết khấu mới cũng chưa nên bắt đầu.
Chiết khấu tính trên đơn nào? Hai phần trăm áp cho toàn bộ hàng từ hôm nay, hay chỉ cho phần vượt mốc cũ? Hai cách này chênh nhau rất nhiều. Áp cho phần vượt mốc thì bạn chỉ nhường trên hàng mới, còn áp cho toàn bộ thì bạn nhường cả trên phần khách vốn đã mua.
Thanh toán có đổi không? Khách mở rộng thường kéo theo công nợ dài ra. Nếu chiết khấu tăng mà hạn nợ cũng tăng, bạn mất hai lần. Hỏi trước để đưa hạn nợ vào cùng một gói, đừng để nó thành cuộc nói chuyện riêng sau khi đã nhường giá.
Lượt đi lại trên bàn: từ "hai phần trăm thôi" tới một gói có điều kiện
Sáng hôm sau chị Hà gọi lại. Chị không nói "không", cũng không nói "được", mà mở bằng con số: "Em tính rồi anh, hai phần trăm trên cả năm là khoảng bốn mươi triệu tiền lãi của xưởng, một khoản không nhỏ với xưởng em. Em muốn giúp anh mở điểm mới, nên em đề xuất thế này: giữ 3% cho phần hàng như năm ngoái, phần vượt hai tỷ thì bên em cho 5%".
Anh mua hàng đáp: "Tính kiểu đó lằng nhằng lắm chị, bên em muốn một mức cho dễ làm sổ". Chị Hà đưa phương án hai: "Vậy một mức 4% cho cả năm, với điều kiện anh cam kết tối thiểu hai tỷ bốn và thanh toán giữ ba mươi ngày như cũ. Cuối năm không đủ hai tỷ bốn thì quay về 3% cho kỳ sau".
Cuộc nói chuyện kết thúc ở mức 4% kèm mốc sản lượng và hạn nợ giữ nguyên. Khách được thêm một phần trăm và một con số dễ ghi sổ; xưởng nhường hai mươi triệu nhưng đổi được cam kết tăng 20% sản lượng, theo bảng trên là đủ để lãi hơn năm cũ. Cả hai bên đều nói được với cấp trên của mình vì sao chọn mức đó.
Những câu nói mẫu dùng được ngay
Mấy câu dưới đây giữ được không khí tử tế mà vẫn kéo cuộc nói chuyện về con số:
- "Hai phần trăm với anh là một con số nhỏ, với xưởng em là một phần mười tiền lãi. Em muốn tìm cách để cả hai cùng có lợi từ việc anh mở rộng."
- "Em không giảm chung chung được, nhưng nếu anh lấy thêm từ mức này trở lên thì phần đó em cho mức cao hơn."
- "Anh cho em xin con số dự kiến từng tháng, em làm hai phương án để anh chọn."
- "Nếu cuối kỳ không đạt mốc thì mình quay về mức cũ, anh thấy vậy có công bằng cho hai bên không?"
- "Em giữ chiết khấu này được khi hạn thanh toán vẫn ba mươi ngày như hiện tại."
Điểm chung của các câu này là không phán khách đòi vô lý và không bịa ra chuyện "khách khác chỉ được 3%". Bạn chỉ nói điều mình biết chắc: tiền lãi của xưởng, và điều kiện để mình nhường được.
Sai lầm hay gặp khi bàn chuyện phần trăm
Nhìn phần trăm trên doanh thu thay vì trên tiền lãi. Hai phần trăm doanh thu nghe nhỏ vì người ta so nó với một trăm. Phải so nó với biên lãi, vì chiết khấu không lấy từ giá vốn mà lấy từ phần lãi. Đây là gốc của đa số lần nhường hớ.
Áp mức mới cho cả phần hàng cũ. Khách đã mua hai tỷ mỗi năm với 3%. Nhường 5% cho toàn bộ nghĩa là trả tiền cho thứ khách vốn đã cho bạn. Chỉ phần tăng thêm mới là thứ bạn đang mua bằng chiết khấu.
Nhường mà không có đường lui. Mức chiết khấu đã cho rất khó lấy lại. Ghi rõ điều kiện giữ mức, kỳ xét lại, và điều gì xảy ra khi không đạt mốc ngay từ đầu, đừng đợi tới lúc khách đã quen.
Trả lời ngay trong cuộc gọi. Đồng ý trong lúc đang bị hỏi dồn là cách chắc nhất để quên mất hạn nợ, sản lượng và chi phí chở hàng. Xin một đêm để tính không làm mất khách tử tế nào.
Khi nào nên nói không, kể cả với khách lớn
Có những lúc phép tính cho ra kết quả rõ: mức khách xin vượt quá phần mà sản lượng tăng có thể bù, và khách không có thứ gì khác để đổi. Ví dụ biên lãi gộp của mặt hàng chỉ còn 10%, khách xin thêm 3% mà chỉ hứa tăng 10% sản lượng; theo bảng, cần tăng 43% mới hoà. Nhận đơn kiểu đó là chạy nhiều hơn để lãi ít hơn.
Trước buổi nói chuyện, hãy viết ra một mức sàn: chiết khấu cao nhất mà bạn còn nhận, kèm điều kiện tối thiểu đi theo nó. Khi khách vượt mức sàn, câu trả lời có thể là: "Mức này xưởng em không làm được mà vẫn giữ chất lượng như anh đang nhận. Em giữ 3% như cũ, khi nào sản lượng lên em mời anh ngồi lại". Nói không với một mức giá không có nghĩa là nói không với khách; đa số khách sỉ tử tế quay lại khi thấy bạn từ chối bằng con số chứ không bằng cảm xúc.
Cũng nên tính trước điều gì xảy ra nếu khách thật sự rời đi. Nếu khách chiếm phần lớn sản lượng của xưởng, mất khách có thể làm máy chạy không tải, và lúc đó một mức chiết khấu thấp hơn sàn một chút vẫn có thể là lựa chọn ít tệ hơn. Điều quan trọng là bạn quyết điều đó bằng con số đã tính từ trước, chứ không phải trong lúc đang lo mất khách.
Câu hỏi thường gặp
Biên lãi gộp nên tính trên đơn của khách đó hay trên cả xưởng?
Nên tính trên đúng mặt hàng và đúng cách giao cho khách đó. Mỗi khách có quy cách, chi phí chở hàng và tỷ lệ hàng lỗi khác nhau, nên biên lãi bình quân cả xưởng thường cao hơn thực tế và làm bạn nhường quá tay.
Khách nói nơi khác cho 5% thì trả lời thế nào?
Không cần tranh cãi điều đó đúng hay sai. Hỏi lại điều kiện đi kèm mức 5% ấy, rồi nói rõ điều kiện để bên mình làm được mức tương tự. Nếu không làm được, nói thẳng là không làm được và giữ quan hệ.
Có nên làm chiết khấu bậc thay vì một mức chung?
Bậc giúp bạn chỉ nhường trên phần hàng tăng thêm, công bằng hơn với cả hai bên. Nếu khách thấy rắc rối khi ghi sổ, có thể quy về một mức chung kèm mốc sản lượng tối thiểu và điều kiện quay về mức cũ.
Chiết khấu hai phần trăm và giảm giá hai phần trăm có khác nhau không?
Về tiền lãi thì như nhau, đều trừ vào phần lãi. Khác ở cách ghi chứng từ và cách khách hiểu. Cách ghi trên hoá đơn và sổ sách nên hỏi kế toán, tra văn bản hiện hành, đừng tự suy.
Đã lỡ đồng ý mức cao trong cuộc gọi thì sửa thế nào?
Gọi lại sớm, thừa nhận mình chưa tính phần hạn nợ hoặc sản lượng, và đề xuất gắn mức đó với điều kiện cụ thể. Sửa trong ngày dễ hơn nhiều so với sau khi khách đã báo lên cấp trên của họ.
Bao lâu nên xét lại mức chiết khấu đã cho một lần?
Thường gắn với kỳ đặt hàng chính, như mỗi năm hoặc mỗi mùa. Quan trọng là kỳ xét lại được ghi từ đầu, để việc điều chỉnh là chuyện đã hẹn trước, không thành chuyện bên nào đòi hỏi.