Giảm giá để đổi lấy số lượng chỉ có lý khi phần lãi của đơn lớn hơn vẫn cao hơn đơn cũ, và số lượng đó là đơn đặt thật chứ không phải lời hứa. Mức giảm tối đa không đoán bằng cảm giác: nó nằm ở chỗ chi phí cố định của mỗi đơn (lên khuôn, chỉnh máy, chở hàng) được chia cho nhiều sản phẩm hơn. Phần tiết kiệm đó là cái bạn có thể chia bớt cho khách, phần còn lại là của bạn.
Bài này đi qua một thương vụ giả định của một xưởng bao bì giấy: tính bảng lãi ở từng mức giảm, chọn mức mở và mức dừng, gắn giá vào số lượng đã đặt, rồi ghi lại từng lượt đi lại trên bàn. Mọi con số đều là giả định, số tròn, để bạn thay bằng số của xưởng mình.
Thương vụ giả định: khách hứa lấy gấp đôi để xin bớt
Chị Hà có một xưởng in bao bì giấy nhỏ, đang cung cấp ly giấy in hình cho một chuỗi bốn quán cà phê. Mỗi tháng chuỗi đặt 10.000 cái, giá giả định 1.000 đồng một cái. Anh phụ trách mua hàng của chuỗi gọi hẹn gặp, nói chuỗi sắp mở thêm quán, tháng tới có thể lấy 20.000 cái, và hỏi thẳng: lấy gấp đôi thì chị bớt bao nhiêu?
Câu hỏi nghe hợp lý, và chị Hà muốn giữ khách. Nhưng có ba chỗ chưa rõ. Thứ nhất, "có thể lấy" chưa phải đơn đặt. Thứ hai, 20.000 cái giao một lần hay chia làm nhiều đợt, mỗi đợt có phải chỉnh máy lại không. Thứ ba, nếu chị giảm giá cho 20.000 cái mà tháng sau chuỗi chỉ lấy 12.000, giá nào sẽ áp. Phần lớn những vụ giảm giá đổi số lượng bị lỗ không phải vì tính sai mức giảm, mà vì không trả lời ba câu này trước khi gật đầu.
Vì thế trước buổi gặp, chị Hà làm hai việc: tính xem đơn gấp đôi thật sự tiết kiệm được bao nhiêu cho xưởng, và viết sẵn điều kiện để giá giảm chỉ áp khi số lượng có thật.
Bảng tính giả định: mức giảm nào đơn gấp đôi vẫn đáng làm
Giả định giá vốn biến đổi (giấy, mực, keo, công đóng gói) là 700 đồng một cái. Mỗi đơn tốn một khoản cố định 1.000.000 đồng cho chỉnh khuôn in, chạy thử và một chuyến xe giao. Đơn 20.000 cái nếu in một lần, giao một lần thì khoản cố định vẫn chỉ là 1.000.000 đồng.
| Phương án (giả định) | Giá mỗi cái | Doanh thu | Chi phí biến đổi | Chi phí cố định | Lãi gộp |
|---|---|---|---|---|---|
| Đơn cũ 10.000 cái | 1.000 | 10.000.000 | 7.000.000 | 1.000.000 | 2.000.000 |
| 20.000 cái, giảm 5% | 950 | 19.000.000 | 14.000.000 | 1.000.000 | 4.000.000 |
| 20.000 cái, giảm 10% | 900 | 18.000.000 | 14.000.000 | 1.000.000 | 3.000.000 |
| 20.000 cái, giảm 15% | 850 | 17.000.000 | 14.000.000 | 1.000.000 | 2.000.000 |
| 20.000 cái, giảm 10%, chia hai đợt in | 900 | 18.000.000 | 14.000.000 | 2.000.000 | 2.000.000 |
Đọc bảng sẽ thấy: giảm 15% thì xưởng làm gấp đôi việc, ứng gấp đôi tiền giấy, mà lãi bằng đúng đơn cũ. Đó là mức không nên chạm. Giảm 10% vẫn có lãi hơn, nhưng chỉ khi in một lần; nếu khách đòi chia hai đợt in thì lãi lại tụt về như cũ. Vậy với chị Hà, mức giảm có ý nghĩa nằm khoảng 5% đến dưới 10%, và chỉ dành cho đơn in một lần. Đơn chia đợt phải có giá riêng.
Một chi tiết hay bị bỏ: đơn gấp đôi cũng làm tiền giấy nằm trong kho lâu hơn và nợ phải thu lớn hơn. Nếu khách vẫn trả sau 30 ngày như cũ, bạn đang ứng gấp đôi vốn cho cùng một khách. Khoản này nên tính vào trước khi chốt mức giảm.
Số lượng nào mới đáng đổi giá: đơn đặt, không phải lời hứa
Đơn đặt có số lượng và ngày giao. Giá giảm áp cho đơn đã đặt bằng văn bản hoặc tin nhắn xác nhận, có số lượng và ngày giao cụ thể. "Tháng tới chắc lấy nhiều" không phải là thứ để đổi giá, vì nó không trói bên kia vào điều gì.
Số lượng mỗi lần sản xuất, không phải tổng cả năm. Với xưởng, cái tiết kiệm nằm ở số sản phẩm chạy trong một lần chỉnh máy. Khách hứa 120.000 cái một năm nhưng mỗi tháng chỉ đặt 10.000 thì chi phí cố định mỗi đơn không giảm chút nào. Giảm giá theo tổng năm trong trường hợp đó là cho không.
Lịch giao gom được. Nếu 20.000 cái phải giao về bốn quán ở bốn nơi, chi phí chở tăng lên. Hỏi rõ giao một điểm hay nhiều điểm trước khi tính.
Thời gian thanh toán không kéo dài theo. Đơn lớn hơn mà hạn nợ dài hơn là hai nhượng bộ chồng lên nhau. Giữ hạn nợ như cũ, hoặc nếu khách xin thêm hạn thì đó là một cuộc đổi khác, có giá khác.
Lượt đi lại trên bàn: từ "bớt bao nhiêu" đến giá có điều kiện
Buổi gặp diễn ra ở quán đầu tiên của chuỗi. Anh mua hàng mở lời: "Tháng tới bên em lấy gấp đôi, chị bớt cho 15% nhé, các chỗ khác họ cũng làm vậy." Chị Hà không cãi chuyện chỗ khác, cũng không nói ngay con số của mình. Chị hỏi: "Anh định đặt 20.000 cái một lần hay chia ra mỗi tuần? Giao về một quán hay bốn quán?"
Anh mua hàng nói muốn chia bốn đợt, mỗi tuần một đợt, giao về từng quán. Chị Hà đáp: "Nếu chia bốn đợt thì với xưởng em vẫn là bốn đơn nhỏ, giá giữ như cũ. Nếu anh đặt 20.000 cái in một lần, em giữ hàng trong kho và giao về một điểm mỗi tuần, em giảm được 5%." Anh mua hàng xin 10%. Chị Hà đưa thêm một điều kiện thay vì nhả thẳng: "10% thì em cần anh chuyển trước nửa tiền khi đặt, vì em phải ứng giấy cho cả lô."
Cuối cùng hai bên chốt 7% cho đơn 20.000 cái in một lần, giao về một điểm, thanh toán như cũ; và ghi rõ đơn nào dưới 15.000 cái thì áp giá cũ. Chị Hà nhả từ 5% lên 7%, nhưng mỗi bước nhả đều đi kèm một điều kiện, và không bước nào vượt mức 10% đã tính là giới hạn.
Câu nói mẫu để gắn giá với số lượng
Mục đích của những câu này là để giá giảm luôn đi cùng điều kiện trong cùng một câu, không tách rời:
- "Nếu anh đặt đủ 20.000 cái trong một đơn, em áp giá 930. Đơn dưới mức đó em giữ giá 1.000 như hiện tại."
- "Giá này em tính theo một lần in. Anh cần chia đợt in thì em gửi lại giá cho từng đợt."
- "Em giảm được vì xưởng tiết kiệm được công chỉnh máy. Phần tiết kiệm đó em chia với anh, nên nó chỉ có khi đơn gom lại."
- "Anh cho em xin xác nhận đơn bằng tin nhắn, ghi số lượng và ngày giao, để em giữ giá này cho anh."
- "Tháng nào anh lấy ít hơn, em áp lại giá bậc dưới. Anh thấy vậy có công bằng không?"
Câu cuối là câu quan trọng nhất và cũng là câu hay bị bỏ vì người bán ngại. Nói từ đầu thì bên kia nghe như một luật chơi rõ ràng; để tới khi họ lấy ít rồi mới nói thì nghe như đòi thêm tiền.
Cái sai hay gặp và vì sao nó làm lỗ
Giảm theo số lượng "dự kiến". Bên mua thường thật lòng tin là sẽ lấy nhiều, nhưng kế hoạch mở quán có thể chậm. Giá đã giảm thì rất khó đòi lại khi số lượng không về.
Lấy cùng một mức giảm cho mọi bậc số lượng. Đơn 15.000 cái và đơn 30.000 cái tiết kiệm cho xưởng khác nhau. Một mức giảm chung khiến đơn nhỏ được lợi quá, đơn lớn lại thiệt.
Chỉ nhìn doanh thu tăng. Doanh thu từ 10 triệu lên 17 triệu trông đẹp, nhưng lãi đứng yên ở 2 triệu. Luôn nhìn dòng lãi gộp, không nhìn dòng doanh thu.
Quên tiền vốn ứng thêm. Đơn gấp đôi nghĩa là giấy mua gấp đôi, nợ phải thu gấp đôi. Xưởng nhỏ nhiều khi có lãi trên giấy mà hụt tiền mặt ngay tháng đó.
Nhả hết trong lượt đầu. Khách hỏi bớt bao nhiêu, người bán nói ngay con số tối đa đã tính cho xong chuyện. Từ đó không còn gì để đổi lấy điều kiện giao hàng, thanh toán hay xác nhận đơn, và khách vẫn sẽ xin thêm vì tưởng còn chỗ.
Phép thử năm phút trước khi gật đầu
Trước khi trả lời một đề nghị giảm giá đổi số lượng, chị Hà đi qua năm câu hỏi, viết ra giấy chứ không tính nhẩm:
- Số lượng này chạy trong mấy lần chỉnh máy? Nếu vẫn là nhiều lần, chi phí cố định không giảm, mức giảm gần như bằng không.
- Lãi gộp của đơn mới ở mức giảm khách đòi là bao nhiêu, so với đơn cũ? Nếu chỉ bằng hoặc thấp hơn, dừng ở đó.
- Tiền vốn phải ứng thêm là bao nhiêu và nằm bao lâu? Xưởng có đủ tiền mặt cho tháng đó không, nếu khách trả đúng hạn cũ?
- Nếu số lượng thực tế chỉ bằng một nửa lời hứa, giá áp thế nào? Câu trả lời phải viết được thành một dòng trong tin nhắn xác nhận.
- Có điều kiện nào khác thay đổi theo không: quy cách, số điểm giao, hạn nợ? Mỗi thay đổi phải được tính lại riêng.
Năm câu này không làm buổi gặp chậm đi. Ngược lại, khi đã có câu trả lời, bạn nói được ngay "em giảm được chừng này, với điều kiện này", thay vì xin khất về tính lại rồi để khách có thêm thời gian đi hỏi chỗ khác. Bên mua làm lâu năm thường quý người bán trả lời rõ ràng hơn người bán trả lời rẻ.
Khi nào nên giữ nguyên giá dù đơn lớn hơn
Có những lúc đơn lớn hơn mà xưởng không tiết kiệm được gì, thậm chí tốn hơn. Ví dụ máy đang chạy kín lịch, nhận thêm 10.000 cái phải tăng ca, trả công ngoài giờ; hoặc giấy đang khan, mua thêm phải chịu giá cao hơn. Lúc đó giảm giá cho đơn lớn là ngược đời. Câu trả lời thẳng: "Tháng này máy em kín, đơn thêm em làm được nhưng phải tăng ca, nên em giữ giá. Tháng sau lịch thưa hơn, anh đặt sớm em tính lại."
Cũng nên giữ giá khi khách xin giảm cho số lượng tăng nhưng đổi luôn quy cách: thêm màu in, đổi cỡ ly, đòi đóng gói riêng từng quán. Mỗi thay đổi đó ăn vào phần tiết kiệm. Giảm giá đổi số lượng chỉ đúng khi số lượng là thứ duy nhất thay đổi; nếu nhiều thứ đổi cùng lúc, hãy báo giá lại từ đầu thay vì giảm trên giá cũ.
Và nếu sau khi tính, mức giảm khách đòi nằm ngoài vùng bạn có lãi, đừng ngại nói không. Một khách lấy gấp đôi với lãi bằng không chỉ làm xưởng mệt hơn, không làm xưởng mạnh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Giảm giá đổi số lượng nên tính theo phần trăm hay theo số tiền mỗi sản phẩm?
Nên tính ra số tiền mỗi sản phẩm rồi mới quy ra phần trăm để nói với khách. Số tiền mỗi sản phẩm cho bạn so thẳng với giá vốn biến đổi, còn phần trăm dễ làm bạn quên rằng giá vốn không giảm theo.
Khách hứa lấy nhiều nhưng không chịu đặt trước thì làm sao?
Đưa giá theo bậc và nói rõ giá giảm áp cho đơn đạt bậc. Khách cứ đặt như thường, đơn nào đủ số lượng thì hưởng giá thấp hơn. Như vậy bạn không từ chối, mà cũng không cho trước thứ chưa có.
Có nên hoàn lại phần giảm cuối kỳ thay vì giảm ngay trên đơn?
Cách đó an toàn hơn cho bên bán vì chỉ trả khi số lượng đã về thật. Nhưng nó phải được ghi rõ từ đầu: tính theo kỳ nào, mốc số lượng bao nhiêu, trả bằng tiền hay trừ vào đơn sau. Mơ hồ ở đây dễ thành tranh cãi.
Đơn gấp đôi mà khách đòi giảm hơn mức lãi cho phép thì có nên nhận để giữ khách?
Chỉ nên nhận khi bạn có lý do khác rõ ràng, như máy đang rảnh cả tháng và nhận đơn chỉ để giữ thợ. Còn nếu nhận vì sợ mất khách thì khách sẽ quen với giá đó và lần sau bạn không quay lại được.
Làm sao để khách không thấy bị làm khó khi thêm điều kiện?
Giải thích nguồn gốc của mức giảm: xưởng giảm được vì tiết kiệm công chỉnh máy và chuyến xe. Khi khách hiểu tiền giảm đến từ đâu, điều kiện đi kèm trở nên hợp lý chứ không phải làm khó.