LapTruong.comLập Trường
Chốt, ghi nhận và đàm phán lại

Đàm phán lại giá giữa kỳ hợp đồng khi nguyên liệu tăng: mở lời và chia phần chênh

Hợp đồng đã ký giá cố định mà nguyên liệu tăng giữa kỳ: đọc lại điều khoản, tính phần chênh, ba cách chia với bên mua, lượt đi lại và khi nào nên chịu lỗ đến hết kỳ.

A Vietnamese workshop owner and a client walking side by side along a wood furniture workshop floor, stacks of timber in soft focus, shot from behind at eye level, warm daylight

Khi nguyên liệu tăng giữa kỳ một hợp đồng giá cố định, bên bán chỉ nên xin đàm phán lại khi đã đọc kỹ điều khoản, tính được phần chênh bằng số và chuẩn bị sẵn vài cách chia; bên mua không có nghĩa vụ đồng ý, nên đề nghị phải cho họ một lý do để thấy giữ được nhà cung cấp ổn định là đáng. Mở lời bằng "em lỗ quá" mà không có số thì gần như chắc bị từ chối.

Bài này theo một xưởng gỗ giả định đang giao bàn ghế theo đơn dự án cho một chuỗi quán cà phê, nhìn từ cả hai phía bàn. Chuyện báo tăng giá với khách sỉ quen trong lúc chưa có hợp đồng, hay chuyện đổi nhà cung cấp khi chi phí tăng, thuộc về những chủ đề khác. Phần pháp lý chỉ nêu nguyên lý.

Tình huống: còn bốn đợt giao, gỗ lên giá

Anh Toàn có xưởng gỗ nhỏ, giả định ký hợp đồng giao sáu đợt bàn ghế cho một chuỗi quán đang mở chi nhánh mới, giá cố định cho cả hợp đồng. Giao xong hai đợt thì giá gỗ đầu vào tăng mạnh. Với bốn đợt còn lại, anh tính ra mỗi bộ bàn ghế lãi chỉ còn một phần rất mỏng, có mẫu gần như hoà vốn.

Anh có ba lựa chọn: lặng lẽ làm tiếp và chịu; dùng gỗ rẻ hơn mà không nói; hoặc ngồi lại với chị Thư, người phụ trách mua sắm của chuỗi, để bàn lại. Lựa chọn thứ hai bị loại ngay: đổi vật liệu mà không báo là lừa khách, và sớm muộn cũng lộ. Lựa chọn thứ nhất đôi khi là đúng, như sẽ bàn ở cuối bài. Lựa chọn thứ ba cần chuẩn bị.

Điều anh Toàn cần nhớ: với chị Thư, hợp đồng giá cố định là một lời hứa đã giúp chị lập ngân sách mở quán. Anh xin bàn lại tức là xin chị chia một phần rủi ro mà ban đầu anh đã nhận. Anh cần cho chị lý do để thấy việc đó hợp lý, chứ không chỉ để thấy anh đáng thương.

Đọc lại hợp đồng trước khi mở lời

Có điều khoản điều chỉnh giá không? Một số hợp đồng ghi rõ giá được xem lại khi nguyên liệu biến động quá một ngưỡng, hoặc theo một chỉ số nào đó. Có thì việc đàm phán là thực hiện đúng điều khoản; không có thì đó là xin thêm, và thế của mình yếu hơn nhiều.

Có điều khoản về hoàn cảnh thay đổi không? Về nguyên lý, pháp luật có quy định về việc đề nghị đàm phán lại khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản, nhưng điều kiện áp dụng khá chặt và không phải biến động giá nào cũng đủ. Đừng tự kết luận; hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi viện dẫn.

Giá đã gồm những gì? Nếu hợp đồng tách riêng tiền vật liệu và tiền công, việc bàn lại dễ hơn vì chỉ chạm phần vật liệu. Nếu chỉ có một con số trọn gói, mình phải tự chứng minh phần vật liệu chiếm bao nhiêu.

Còn bao nhiêu đợt, bao nhiêu thời gian? Đàm phán lại khi còn nhiều đợt thì có nhiều thứ để đổi; khi chỉ còn một đợt cuối, thường khó xin hơn và có khi không đáng.

Tính phần chênh bằng số: bảng giả định

Anh Toàn tính cho bốn đợt còn lại. Mọi con số là giả định, làm tròn, chỉ để minh hoạ cách tính.

KhoảnTheo giá lúc kýTheo giá hiện tạiChênh
Gỗ cho một bộ bàn ghế100 đơn vị130 đơn vị+30
Phụ liệu, sơn30 đơn vị32 đơn vị+2
Công thợ50 đơn vị50 đơn vị0
Tổng chi phí một bộ180 đơn vị212 đơn vị+32
Giá bán theo hợp đồng220 đơn vị220 đơn vị—
Lãi một bộ40 đơn vị8 đơn vị−32

Bảng cho thấy hai điều. Một: phần chênh nằm gần hết ở gỗ, không phải ở công thợ hay chi phí chung, nên chỉ nên xin bàn phần gỗ. Hai: anh Toàn vẫn còn lãi mỏng chứ chưa lỗ. Nói "em lỗ" là sai sự thật; nói "lãi gần như không còn" mới đúng. Một con số bị phóng đại sẽ làm mất uy tín của cả bảng.

Nên chuẩn bị chứng từ cho dòng gỗ: hoá đơn nhập lúc ký và hoá đơn nhập gần đây, che bớt tên nhà cung cấp nếu cần. Bên mua sẽ hỏi, và việc đưa ra được ngay tạo khác biệt lớn.

Ba cách chia phần chênh để đưa ra bàn

Thay vì xin một con số, đưa ra vài cách để bên mua chọn. Mỗi cách có cái giá riêng với họ.

CáchNội dungBên mua được gì
Chia phần chênhMỗi bên chịu một nửa phần tăng của gỗ cho bốn đợt còn lạiGiữ được nhà cung cấp, giá tăng ít hơn mức chênh thật
Áp từ đợt sau nữaGiữ nguyên giá cho đợt kế tiếp, điều chỉnh từ hai đợt cuốiCó thời gian xin thêm ngân sách, không bị bất ngờ
Đổi quy cách có báo trướcDùng loại gỗ khác cho phần khung khuất, giữ gỗ cũ cho mặt bàn; giá giữ nguyênKhông tăng ngân sách; được xem mẫu và duyệt trước
Đổi lịch hoặc khối lượngGom bốn đợt thành hai đợt lớn để xưởng mua gỗ một lần, giảm chi phíGiá tăng ít hoặc không tăng, đổi lại phải nhận hàng dồn

Cách thứ ba chỉ hợp lệ khi được nói rõ và bên mua duyệt mẫu; làm lặng lẽ là gian. Còn cách thứ tư thường bị bỏ quên, trong khi nó giúp cả hai: xưởng đỡ chi phí, bên mua đỡ phải chi thêm. Trước khi ngồi bàn, tính sẵn mỗi cách bên mình còn lãi bao nhiêu, để biết cách nào nhận được và cách nào không.

Lượt đi lại trên bàn

Anh Toàn mở lời bằng sự việc, không bằng than thở: "Chị Thư, em xin chị ba mươi phút để bàn chuyện gỗ. Hai đợt đầu xong đúng hẹn. Từ tháng trước giá gỗ đầu vào tăng, em có mang hoá đơn. Hợp đồng là giá cố định, em biết, nên em không đòi; em xin chị cùng xem có cách nào hai bên cùng chịu được không."

Chị Thư đáp đúng như dự đoán: "Giá cố định là để bên chị khỏi lo chuyện này. Ngân sách mở quán đã chốt." Anh Toàn không cãi điểm đó: "Đúng chị. Nên em có mấy cách không làm tăng ngân sách của chị, và một cách tăng ít. Chị xem cách nào hợp." Rồi anh đưa bảng ba cách.

Chị Thư quan tâm cách gom đợt, vì hai chi nhánh mới có thể nhận hàng cùng lúc. Chị hỏi: "Gom hai đợt thì bên em giữ giá được không?" Anh Toàn đã tính sẵn: "Gom thì em giữ được giá cho một đợt, đợt còn lại em xin chia đôi phần chênh của gỗ." Hai bên chốt như vậy, anh Toàn gửi phụ lục ghi rõ thay đổi lịch giao và giá cho đợt cuối.

Điểm mấu chốt: anh Toàn không bao giờ doạ dừng giao. Doạ ngừng giao giữa kỳ một hợp đồng đã ký vừa có thể vi phạm hợp đồng, vừa đốt luôn mối quan hệ.

Nếu bạn là bên mua nhận đề nghị này

Từ phía chị Thư, đề nghị đàm phán lại không phải là chuyện bị ép. Chị có quyền giữ giá đã ký. Câu hỏi thật là: giữ giá rồi nhà cung cấp làm ẩu, giao trễ hoặc bỏ ngang thì mình thiệt bao nhiêu? Một nhà cung cấp lãi bằng không trong bốn đợt liền sẽ có động cơ dồn sức cho khách khác.

Những câu nên hỏi: phần chênh nằm ở khoản nào, có chứng từ không; nhà cung cấp tự chịu được bao nhiêu; nếu mình đồng ý thì mình được gì đổi lại (giữ lịch, ưu tiên sản xuất, bảo hành dài hơn); và lần sau có nên ghi điều khoản điều chỉnh giá theo ngưỡng để không phải bàn kiểu này nữa.

Đồng ý một phần có điều kiện thường tốt hơn từ chối thẳng hoặc gật hết. Nếu thấy bảng chi phí có vẻ phóng đại, cứ hỏi lại từng dòng. Người bán làm ăn đàng hoàng sẽ trả lời được; người không trả lời được là đã cho mình biết thêm một điều về họ.

Những câu nên tránh khi xin bàn lại giữa kỳ

Cách nói quyết định nhiều hơn nội dung. Những câu dưới đây hay bật ra khi đang lo lỗ, và đều làm đề nghị yếu đi:

  • "Giá gỗ tăng thì bên chị cũng phải chịu chứ." Hợp đồng giá cố định nói điều ngược lại. Câu này biến lời xin thành lời đòi không có cơ sở.
  • "Không tăng thì em không làm được." Nếu không thật sự định dừng, đây là lời doạ suông; nếu thật sự dừng, có thể là vi phạm hợp đồng. Cả hai đều không nên nói.
  • "Bên khác cũng đang tăng hết rồi." Bên mua không ký hợp đồng với bên khác. Nói về chi phí của chính mình, có chứng từ, thay vì viện dẫn người khác.
  • "Chị thông cảm cho em lần này." Một lần thì được, nhưng chỉ xin thông cảm mà không đưa phương án là đẩy hết việc nghĩ cho bên kia.

Thay vào đó, ba câu dùng được: "Em biết hợp đồng là giá cố định." "Đây là số liệu của em." "Em có mấy cách, chị chọn cách hợp nhất với bên chị." Ba câu đó cho thấy mình tôn trọng điều đã ký, minh bạch về con số, và để bên kia giữ quyền quyết.

Khi nào nên chịu đến hết kỳ thay vì xin bàn lại

Không phải lúc nào xin đàm phán lại cũng là nước đi đúng. Cân nhắc chịu tới hết kỳ khi:

  • Phần còn lại của hợp đồng nhỏ, phần chênh chỉ ăn bớt lãi chứ chưa làm lỗ.
  • Khách hàng này là đầu mối mang lại nhiều đơn sau; giữ lời lần này là khoản đầu tư cho uy tín.
  • Chính mình đã nhận giá cố định mà không tính dự phòng, tức là rủi ro do mình chọn; xin bàn lại sẽ trông như đổ phần thiếu sót sang khách.
  • Biến động có vẻ tạm thời, có thể đảo chiều trước khi hết kỳ.

Nếu chọn chịu, vẫn nên nói với khách một câu: "Đợt này gỗ tăng, em vẫn giữ giá như đã ký. Hợp đồng lần sau em xin ghi thêm cách điều chỉnh khi nguyên liệu biến động." Câu đó vừa cho khách thấy mình giữ lời, vừa mở đường cho điều khoản hợp lý hơn ở lần đàm phán sau. Rút kinh nghiệm chính: lần tới hoặc tính dự phòng vào giá cố định, hoặc thương lượng điều khoản điều chỉnh theo ngưỡng.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng giá cố định thì có được xin đàm phán lại không?

Xin thì được, bên kia có đồng ý hay không là quyền của họ, trừ khi hợp đồng có điều khoản điều chỉnh hoặc rơi vào trường hợp pháp luật cho phép yêu cầu đàm phán lại. Trường hợp sau nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Có nên nói với khách là mình đang lỗ để họ thông cảm không?

Chỉ nói đúng sự thật bằng số. Nếu còn lãi mỏng thì nói lãi mỏng. Phóng đại thành lỗ dễ bị lộ khi khách hỏi chứng từ, và làm mất uy tín cho cả bảng tính.

Đổi sang vật liệu rẻ hơn mà vẫn đạt chất lượng thì có cần báo khách không?

Cần, và nên để khách duyệt mẫu trước. Vật liệu là một phần của điều đã thống nhất; tự ý đổi là đơn phương thay đổi thỏa thuận, kể cả khi bạn tin chất lượng không kém.

Khách từ chối mọi phương án thì làm gì?

Thực hiện hợp đồng như đã ký, giữ chất lượng như cũ, và ghi lại bài học cho lần sau. Doạ dừng giao vừa có thể vi phạm hợp đồng, vừa làm mất khách lâu dài.

Nên ghi điều khoản điều chỉnh giá theo nguyên liệu thế nào cho lần sau?

Nguyên lý thường là: nêu rõ nguyên liệu nào, ngưỡng biến động bao nhiêu thì mở lại, cách chứng minh, và cách chia. Cách soạn cụ thể thuộc phần soạn hợp đồng, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Bên mua có nên đòi lại phần giảm khi nguyên liệu hạ giá không?

Nếu hai bên đã thống nhất điều chỉnh theo nguyên liệu thì nên áp cả hai chiều. Điều khoản chỉ cho tăng mà không cho giảm sẽ khó được bên mua chấp nhận ở lần gia hạn sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138