Khi khách đặt đồng phục đã gật giá rồi lại xin thêm mẫu, thêm cỡ ngoài bảng, thêm thêu tên và rút hạn giao, xưởng may giữ được giá bằng cách tách từng yêu cầu thành một dòng có giá riêng, rồi cho khách chọn: giữ giá cũ với phạm vi cũ, hoặc nhận phần thêm với giá thêm, hoặc đổi một yêu cầu lấy một nhượng bộ khác. Gộp tất cả vào một câu "thôi được, em làm luôn" là cách nhanh nhất để một đơn bốn trăm bộ hoà vốn.
Bài này đi theo một thương vụ giả định giữa chị Thu, chủ một xưởng may hai mươi máy, và phòng hành chính của một công ty phân phối thiết bị. Có bảng tính chi phí phát sinh, lượt đi lại khi khách đòi thêm, câu nói mẫu, cách giữ lịch sản xuất và lúc nên nói không. Mọi con số đều là giả định, số tròn.
Thương vụ giả định: bốn trăm bộ và một danh sách yêu cầu dài dần
Chị Thu nhận yêu cầu báo giá bốn trăm bộ đồng phục gồm áo sơ mi và quần tây cho nhân viên văn phòng và kho của một công ty phân phối thiết bị. Chị gửi báo giá giả định 300 nghìn mỗi bộ, gồm vải loại đã chọn, năm cỡ tiêu chuẩn, logo in một vị trí, giao sau ba mươi ngày kể từ khi chốt mẫu và nhận tạm ứng. Chị Duyên, trưởng phòng hành chính bên khách, đồng ý giá sau một vòng xin bớt nhỏ.
Một tuần sau, khi chị Thu đã đặt vải, chị Duyên gửi tin nhắn dài: bộ phận kho muốn áo thun cổ bẻ thay sơ mi, ban giám đốc muốn thêu tên từng người, có hai mươi người cần cỡ ngoài bảng, và công ty có sự kiện nên cần giao trước hai mươi ngày thay vì ba mươi. Cuối tin nhắn là câu quen thuộc: "Giá giữ như cũ nha chị, công ty duyệt ngân sách rồi."
Đây không phải chiêu ép giá có chủ ý. Phòng hành chính thường gom yêu cầu từ nhiều bộ phận và không biết mỗi yêu cầu tốn thêm bao nhiêu. Chính vì vậy việc của chị Thu là cho khách thấy cái giá của từng dòng, bằng ngôn ngữ của khách, chứ không phải than "làm vậy lỗ em".
Bóc từng yêu cầu thêm ra chi phí thật
Chị Thu ngồi với tổ trưởng cắt và tổ trưởng may, tính từng dòng. Các con số là giả định cho một xưởng nhỏ, chỉ để minh hoạ cách bóc.
| Yêu cầu thêm | Chi phí phát sinh cho xưởng | Ảnh hưởng lịch |
|---|---|---|
| Đổi 120 sơ mi kho sang áo thun cổ bẻ | đổi vải, làm lại rập mẫu, khoảng 3 triệu tiền rập và mẫu thử | thêm 3 ngày làm mẫu |
| Thêu tên 400 người | khoảng 15 nghìn mỗi áo tiền thêu gia công, cộng công ghép danh sách | thêm 4 ngày vì thêu xong mới đóng gói |
| 20 cỡ ngoài bảng | rập riêng từng người, cắt lẻ, khoảng 60 nghìn mỗi bộ | cắt lẻ chen giữa lô, chậm cả chuyền |
| Rút hạn từ 30 xuống 20 ngày | tăng ca, đẩy lùi đơn khác, khoảng 8 triệu | phải dời đơn của một khách khác |
| Tổng phát sinh nếu nhận hết | khoảng 18 triệu | rủi ro trễ cao |
Mười tám triệu trên một đơn một trăm hai mươi triệu là khoảng mười lăm phần trăm giá trị đơn. Nếu chị Thu gật đầu với câu "giá giữ như cũ", phần lời dự tính của đơn này coi như hết, chưa kể rủi ro trễ hạn vì vừa đổi mẫu vừa rút lịch.
Bảng bóc chi phí không đưa nguyên cho khách xem, vì khách không cần biết tiền thêu gia công là bao nhiêu. Nó là bảng của xưởng, để biết dòng nào nhượng được, dòng nào không.
Bốn yêu cầu, bốn cách trả lời khác nhau
Đổi sơ mi sang áo thun: nhận, tính giá theo mẫu mới. Đây là đổi sản phẩm chứ không phải phát sinh nhỏ. Chị Thu báo giá áo thun riêng, và vì áo thun rẻ hơn sơ mi về vải, giá mới của một trăm hai mươi bộ đó có thể gần bằng giá cũ. Khách thấy xưởng không lợi dụng, xưởng không mất tiền rập vì đã cộng vào.
Thêu tên: tách thành dòng riêng, cho khách chọn. Thêu tên là thứ ban giám đốc muốn, nên phòng hành chính sẽ tìm ngân sách. Xưởng báo giá thêu theo áo, kèm một phương án rẻ hơn: chỉ thêu cho khối văn phòng, khối kho để trơn. Cho khách hai lựa chọn có giá luôn dễ hơn một câu "phải tính thêm".
Cỡ ngoài bảng: nhận, nhưng giao sau. Hai mươi bộ cắt lẻ chen giữa chuyền làm chậm cả lô. Chị Thu đề nghị giao ba trăm tám mươi bộ đúng hạn, hai mươi bộ cỡ riêng giao sau năm ngày, với một khoản thêm nhỏ cho mỗi bộ. Khách thường chấp nhận vì người cần cỡ riêng ít, và họ hiểu cắt riêng là thật.
Rút hạn: không nhận miễn phí, đổi bằng thứ khác. Đây là dòng đắt nhất. Chị Thu không từ chối thẳng mà hỏi: sự kiện cần đủ bốn trăm bộ hay chỉ cần nhóm người lên sân khấu? Nếu chỉ cần năm mươi bộ trước, xưởng giao trước năm mươi bộ ở ngày hai mươi, phần còn lại giữ hạn ba mươi. Câu hỏi đúng thường biến một yêu cầu đắt thành một yêu cầu rẻ.
Lượt đi lại với chị Duyên
Chị Thu gọi điện thay vì nhắn, vì tin nhắn dài dễ thành cãi nhau từng dòng. Chị mở đầu: "Em đọc hết rồi chị. Mấy yêu cầu này làm được hết, nhưng mỗi cái có cái giá riêng, em gửi chị bảng hai phương án để chị trình sếp cho dễ." Chị Duyên đáp đúng như dự đoán: "Ngân sách duyệt rồi, chị không xin thêm được đâu em."
Chị Thu không cãi chuyện ngân sách. Chị đáp: "Vậy mình giữ đúng con số ngân sách, em chỉ đổi phạm vi cho vừa. Phương án một: giữ 300 nghìn mỗi bộ, đổi áo thun cho kho, thêu tên khối văn phòng một trăm người, cỡ riêng giao sau năm ngày, giao năm mươi bộ trước ngày sự kiện. Phương án hai: thêu đủ bốn trăm, giao đủ trong hai mươi ngày, giá cộng thêm khoảng 50 nghìn mỗi bộ." Chị Duyên im một lúc rồi xin bảng để trình.
Ba ngày sau, khách chọn phương án một, xin thêm thêu tên cho hai mươi trưởng ca ở kho. Chị Thu đồng ý, đổi lại khách tạm ứng thêm một phần để xưởng mua chỉ thêu ngay. Nhượng một chút, đổi lấy một điều có giá trị với xưởng, và ghi cả hai vào tin nhắn xác nhận.
Câu nói mẫu khi khách đòi thêm mà giữ giá
Mấy câu dưới đây chị Thu hay dùng, chỉnh lại theo từng khách. Điểm chung là không than lỗ, không kể khổ, mà đưa lựa chọn.
- "Làm được chị. Em tách phần này thành một dòng riêng để chị thấy rõ, chị chọn giữ hay bỏ."
- "Với giá này em giữ đúng phạm vi đã chốt. Nếu chị cần thêm, mình bớt một phần khác cho vừa, chị muốn bớt phần nào?"
- "Rút hạn thì em phải dời đơn khác, nên em không làm miễn phí được. Nhưng chị cần đủ bao nhiêu bộ vào ngày đó? Có khi mình chỉ cần giao trước một phần."
- "Em giữ giá cũ cho phần đã chốt. Phần mới em báo giá mới, có cả phương án rẻ hơn để chị dễ trình."
- "Cái này em nhận, đổi lại chị giúp em tạm ứng sớm hơn một tuần để em kịp mua vật tư."
Những câu này giữ được không khí hợp tác vì chúng không nói "không" trước. Chúng nói "được, với điều kiện", và điều kiện luôn là thứ khách làm được: chọn phạm vi, trả sớm, chia lô. Khách đồng phục là khách năm nào cũng đặt lại, nên giữ thể diện cho phòng hành chính cũng là giữ đơn năm sau.
Giữ lịch sản xuất khi phạm vi còn đổi
Thương lượng xong mà lịch vỡ thì phần lời vẫn mất. Chị Thu đặt mấy mốc để đơn không trôi.
- Chốt mẫu bằng một bộ thật có chữ ký người duyệt, không chốt qua ảnh. Mọi đổi sau mốc này đều là phát sinh.
- Ngày khoá danh sách cỡ và tên thêu ghi rõ trong tin nhắn xác nhận. Sau ngày đó, người thêm vào nhận ở đợt bổ sung.
- Đếm hạn giao từ ngày nhận đủ ba thứ: mẫu đã duyệt, danh sách đã khoá, tạm ứng đã về. Thiếu một thứ thì hạn lùi theo.
- Báo tiến độ hai lần giữa chừng, kèm ảnh chuyền may, để khách không hoảng và không đòi đổi thêm.
- Ghi lại mọi thay đổi trong một tin nhắn tổng hợp sau mỗi cuộc gọi, để lúc giao không ai nhớ khác ai.
Phần lớn tranh cãi ở đơn đồng phục không nằm ở giá mà nằm ở câu "đâu, bên chị nói rồi mà". Ngày khoá danh sách và tin nhắn tổng hợp là hai thứ rẻ nhất mà cứu được nhiều nhất.
Khi nào nên nói không với một đơn đồng phục
Có những trường hợp chị Thu từ chối dù đơn lớn. Thứ nhất là khi khách đòi rút hạn mà không chịu chia lô, không chịu thêm chi phí, và hạn mới buộc xưởng dời đơn của một khách đã đặt trước. Giữ lời với khách cũ quan trọng hơn ăn thêm một đơn, vì tiếng "xưởng đó hay trễ" lan nhanh hơn tiếng "xưởng đó rẻ".
Thứ hai là khi giá sau mọi nhượng bộ đã xuống dưới giá sàn của xưởng: tiền vải, chỉ, phụ liệu, công may, khấu hao máy và một phần chi phí cố định. Chị Thu tính giá sàn trước khi báo giá, ghi trong sổ riêng. Khi phương án khách chọn chạm giá sàn, chị nói thẳng: "Ở mức này em không làm đúng chất lượng được, em không muốn giao chị hàng kém rồi năm sau chị không đặt nữa."
Thứ ba là khi phạm vi cứ đổi mãi, mỗi tuần một yêu cầu mới, không có người chốt cuối. Lúc đó xưởng nên xin một buổi gặp có người quyết định, hoặc tạm dừng sản xuất phần chưa chốt. Từ chối đúng lúc và tử tế, có lý do bằng con số, thường làm khách tôn trọng xưởng hơn chứ không mất khách.
Câu hỏi thường gặp
Khách đã đồng ý giá rồi mới đòi thêm thì có nên tính tiền thêm không?
Nên, nhưng tách thành dòng riêng và cho khách lựa chọn. Giá đã chốt là cho phạm vi đã chốt. Phần thêm có giá thêm, hoặc khách bớt một phần khác để giữ tổng ngân sách. Điều quan trọng là nói rõ ngay khi khách đề nghị, không đợi tới lúc giao hàng.
Thêu tên từng người nên báo giá thế nào cho khách dễ chấp nhận?
Báo theo áo, kèm một phương án rẻ hơn như chỉ thêu cho một nhóm người hoặc chỉ thêu chữ cái đầu. Hai lựa chọn có giá rõ ràng giúp phòng hành chính dễ trình cấp trên hơn một câu chung chung rằng thêu sẽ tốn thêm.
Khách đòi rút hạn giao gấp vì có sự kiện thì làm sao?
Hỏi lại xem sự kiện cần bao nhiêu bộ. Thường chỉ một phần nhỏ người cần mặc ngày đó, nên xưởng giao trước một lô nhỏ và giữ hạn cũ cho phần còn lại. Nếu khách cần đủ hết, rút hạn phải có chi phí tăng ca và cần nói rõ.
Có nên đưa bảng bóc chi phí chi tiết cho khách xem không?
Không cần đưa nguyên bảng nội bộ. Khách chỉ cần thấy giá từng phần thêm và lý do ngắn gọn. Bảng bóc chi phí là để xưởng biết dòng nào nhượng được, dòng nào phải giữ, chứ không phải để khách mặc cả từng đồng tiền thêu.
Tạm ứng bao nhiêu thì hợp lý cho đơn đồng phục?
Không có mức chung cho mọi xưởng. Nguyên tắc là tạm ứng đủ để mua vải và phụ liệu cho đơn đó, vì xưởng nhỏ không nên ứng vốn dài cho khách. Khi khách xin thêm phạm vi, đề nghị tạm ứng thêm là một nhượng bộ đổi lại rất tự nhiên.
Đồng phục năm sau khách đặt lại thì có giữ giá năm nay không?
Có thể hứa giữ giá nếu vải và công không đổi, nhưng nên ghi điều kiện: giữ giá cho cùng mẫu, cùng loại vải, số lượng tương đương. Mẫu mới hay số lượng ít hơn nhiều thì báo giá lại. Giữ giá có điều kiện là món quà tốt cho khách quen.