Bảng giá trị nhượng bộ hai phía là một bảng liệt kê mọi thứ bạn có thể đổi trong thương vụ, và với mỗi thứ ghi hai cột: nó tốn của mình bao nhiêu, nó đáng bao nhiêu với bên kia. Những dòng tốn ít với mình mà quý với khách là thứ nên đưa ra trước giá; những dòng tốn nhiều với mình thì giữ lại, chỉ đổi khi được một thứ tương xứng.
Bài này dựng bảng đó cho một thương vụ giả định giữa một xưởng nhựa gia dụng và một đại lý cấp một: liệt kê, chấm giá trị, cách hỏi để biết khách coi trọng gì, dùng bảng trên bàn ra sao và những chỗ hay chấm sai. Mọi con số là giả định.
Thương vụ giả định: đại lý đòi giảm 8%, xưởng chỉ còn chỗ 3%
Anh Dũng có một xưởng làm đồ nhựa gia dụng: rổ, thau, hộp đựng thực phẩm. Một đại lý cấp một lấy hàng của anh khoảng 300 triệu đồng mỗi quý (giả định) và sắp vào mùa bán Tết. Chủ đại lý gọi lên, nói thẳng: mùa này anh giảm 8% thì bên em đẩy mạnh hàng của anh, không thì em lấy thêm hàng xưởng khác.
Anh Dũng tính lại giá vốn: nguyên liệu nhựa đang cao, mức giảm anh chịu được chỉ chừng 3%. Nếu chỉ ngồi mặc cả giá, hai bên sẽ kẹt ở khoảng 3% đến 8%, và rất có thể kết thúc bằng một con số khiến cả hai không vui. Thay vào đó, anh ngồi lập một bảng: ngoài giá, xưởng còn có thể đưa ra những gì, và mỗi thứ đáng bao nhiêu với đại lý.
Ý tưởng không mới, nhưng điều làm nên khác biệt là anh viết nó ra thành bảng với con số giả định cho từng dòng, thay vì nghĩ chung chung rằng "mình còn nhiều thứ để cho".
Anh cũng không coi câu "em lấy thêm hàng xưởng khác" là lời đe doạ cần đáp trả. Đại lý nào cũng có quyền giữ hai ba nguồn, và anh không biết họ đã hỏi ai, hỏi giá nào. Thay vì đoán, anh tập trung vào việc làm cho đề nghị của mình đáng chọn hơn bằng những thứ đại lý thật sự cần trong mùa Tết, thứ mà một báo giá rẻ hơn vài phần trăm chưa chắc có.
Bảng giá trị hai phía của anh Dũng (giả định)
Cột "tốn của xưởng" là ước tính chi phí thật. Cột "giá trị với đại lý" là ước đoán, sẽ được sửa sau khi hỏi chuyện khách.
| Biến số | Tốn của xưởng mỗi quý | Giá trị với đại lý | Nhận xét |
|---|---|---|---|
| Giảm giá 1% | 3.000.000 | 3.000.000 | Ngang nhau, không tạo thêm giá trị |
| Đóng thùng hỗn hợp nhiều mã | khoảng 800.000 công đóng gói | Cao: đại lý bớt tồn mã chậm bán | Nên đưa ra sớm |
| Hàng mẫu trưng bày cho cửa hàng con | khoảng 1.500.000 | Cao mùa Tết: giúp bán ra | Đổi được |
| Ưu tiên giao trong ba tuần cao điểm | Gần như không tốn nếu lên lịch sớm | Rất cao: mùa Tết thiếu hàng là mất bán | Quân bài mạnh nhất |
| Giữ giá hết quý dù nhựa tăng | Rủi ro, có thể vài triệu | Trung bình | Chỉ đổi khi được số lượng |
| Nhận trả hàng chậm bán sau Tết | Cao: hàng trả về khó bán lại | Cao | Giữ lại, chỉ đổi có giới hạn |
| Thêm 15 ngày công nợ | Tiền vốn nằm lâu, khoảng 1.500.000 | Trung bình | Tránh nếu đang thiếu vốn |
Nhìn bảng, ba dòng nổi lên: đóng thùng hỗn hợp, hàng mẫu và ưu tiên giao cao điểm. Cả ba tốn của xưởng ít hơn nhiều so với giá trị chúng mang lại cho đại lý. Đây là những thứ anh Dũng sẽ đưa ra trước khi chạm tới giá. Dòng trả hàng chậm bán thì ngược lại: quý với khách nhưng cũng đắt với xưởng, nên chỉ đem ra khi đổi được một thứ lớn.
Hỏi để biết khách thật sự coi trọng gì
Cột giá trị với khách chỉ là đoán cho tới khi bạn hỏi. Anh Dũng gọi cho chủ đại lý trước buổi gặp, hỏi những câu mở như sau:
- "Mùa Tết năm ngoái bên chị kẹt ở đâu nhất: thiếu hàng, tồn hàng hay vốn?"
- "Mã nào của bên em chị bán chậm, mã nào chị hay hết sớm?"
- "Các cửa hàng con của chị có cần hàng trưng bày không, hay họ tự lo được?"
- "Nếu được chọn giữa giá thấp hơn chút và có hàng chắc chắn tuần cao điểm, chị nghiêng bên nào?"
- "Sau Tết chị thường xử lý hàng tồn thế nào?"
Câu trả lời thay đổi bảng. Chủ đại lý kể năm ngoái hết hàng hộp đựng thực phẩm đúng tuần trước Tết, mất bán nhiều; còn thau cỡ lớn thì tồn tới tháng Ba. Vậy ưu tiên giao cao điểm đáng hơn anh nghĩ, và đóng thùng hỗn hợp, cho phép lấy ít thau to, nhiều hộp, cũng giải đúng chỗ đau của khách. Hỏi như vậy không phải để moi thông tin rồi dùng lại khách, mà để đưa ra đề nghị trúng nhu cầu, đỡ phải giảm giá vô ích.
Dùng bảng trên bàn: lượt đi lại
Ở buổi gặp, chủ đại lý mở bằng con số 8%. Anh Dũng không mặc cả ngay. Anh nói: "Giá nhựa đang cao, em giảm được 3% là hết sức. Nhưng em nghe chị nói mùa trước hết hộp đựng đúng tuần cao điểm, em đề nghị thế này: em giảm 3%, giữ riêng cho chị một lượng hộp giao trong ba tuần trước Tết, và đóng thùng hỗn hợp để chị lấy ít thau to."
Chủ đại lý hỏi thêm hàng mẫu trưng bày cho tám cửa hàng con. Anh Dũng nhận, nhưng xin lại một điều: đại lý chốt đơn mùa Tết trước một ngày cố định để xưởng lên lịch sản xuất. Chủ đại lý xin thêm điều khoản trả hàng chậm bán. Anh đáp: "Trả hàng thì em khó, vì hàng về rồi em không bán lại được. Em nhận đổi mã trong giới hạn hai phần trăm giá trị đơn, đổi sang mã khác bán được."
Kết quả: giá giảm 3% như anh tính từ đầu, cộng ba thứ tốn ít với xưởng, cộng một cửa đổi mã có giới hạn. Đại lý không được 8% nhưng được những thứ giúp họ bán được nhiều hơn mùa Tết. Và mọi thứ anh nhả đều đi kèm một điều kiện: chốt đơn sớm, lấy đủ số lượng.
Những chỗ hay chấm sai
Chấm giá trị với khách theo suy nghĩ của mình. Người bán thường nghĩ khách chỉ quan tâm giá. Thực tế nhiều khách sỉ sợ thiếu hàng, sợ tồn hơn là sợ giá cao vài phần trăm. Chỉ hỏi mới biết.
Coi thứ không tốn tiền là không tốn gì. Ưu tiên giao không tốn tiền nếu lên lịch sớm, nhưng nếu hứa ưu tiên cho ba khách cùng lúc thì nó trở thành rất đắt. Ghi rõ giới hạn của mỗi thứ mình đưa ra.
Bày hết bảng ra một lúc. Đưa cả bảy thứ trong lượt đầu thì không còn gì để đổi lấy điều kiện của mình. Đưa hai ba thứ trúng nhất, giữ phần còn lại.
Không cập nhật bảng sau thương vụ. Mỗi lần bàn với một khách là một lần biết thêm khách coi trọng gì. Sửa bảng ngay sau buổi gặp, lần sau đỡ phải đoán.
Dùng một bảng cho mọi khách. Đại lý ở chợ đầu mối coi trọng giá và tốc độ giao, cửa hàng ở khu dân cư coi trọng đóng thùng nhỏ và hàng trưng bày. Giữ cột chi phí chung, nhưng cột giá trị phải chấm lại cho từng khách.
Chiều ngược lại: bảng giá trị của bên mua
Người mua cũng có nhiều thứ để cho. Bên mua hay nghĩ mình chỉ có tiền để trả, nên chỉ biết xin giảm giá. Thực ra người mua hàng nắm nhiều biến số quý với nhà cung cấp: đặt hàng sớm, gom đơn, chấp nhận quy cách tiêu chuẩn, nhận hàng vào ngày xưởng rảnh.
Ví dụ giả định. Chị Loan phụ trách mua hàng cho một chuỗi cửa hàng đồ gia dụng nhỏ. Thay vì xin anh Dũng giảm 5%, chị đề nghị chốt đơn mùa Tết sớm hơn một tháng, nhận hàng một đợt, thanh toán nửa đơn khi đặt, rồi hỏi các điều kiện này đáng bao nhiêu với xưởng. Anh Dũng tính ra được chừng 2% mà không lỗ, và đồng ý ngay vì chị đã cho anh thứ anh cần nhất là lịch sản xuất chắc chắn.
Cột chi phí của bên mua là công sức và rủi ro. Đặt hàng sớm nghĩa là chị Loan phải dự báo bán hàng sớm hơn, chịu rủi ro tồn kho nếu đoán sai. Đó là chi phí thật, và chị chỉ nên đổi nó lấy một mức giảm tương xứng.
Khi nào bảng không cứu được giá
Có những khách thật sự chỉ quan tâm giá: họ bán theo đơn đặt trước, không tồn kho, không cần trưng bày, không cần ưu tiên giao. Với khách như vậy, bảng giá trị hai phía gần như chỉ còn một dòng, và cuộc bàn quay về giá thuần. Nếu mức khách đòi dưới giá sàn của bạn, bảng không giúp được gì; câu trả lời là không, nói rõ lý do và để cửa mở.
Cũng có lúc khách dùng các thứ ngoài giá để xin thêm, sau khi đã được giảm đủ. Đó là lúc nhắc lại tổng những gì đã đưa: "Chị đã có giá giảm, hàng mẫu, ưu tiên giao. Thêm trả hàng thì em phải lấy lại một trong các thứ trên." Bảng giá trị không chỉ để tìm thứ cho đi, nó còn giúp bạn nhìn thấy mình đã cho đi bao nhiêu.
Sau mỗi thương vụ, anh Dũng cộng cột "tốn của xưởng" của những dòng đã nhả. Nếu tổng lớn hơn mức giảm giá anh từng định chịu, nghĩa là anh đã nhả bằng đường vòng nhiều hơn nhả bằng giá. Con số đó giúp anh chuẩn bị tốt hơn cho mùa sau với cùng khách.
Câu hỏi thường gặp
Bảng giá trị nhượng bộ nên có bao nhiêu dòng?
Đủ để thấy các lựa chọn, thường từ năm đến mười dòng. Quan trọng là mỗi dòng có ước tính chi phí thật với bên mình, chứ không phải danh sách dài mà không biết thứ nào đắt thứ nào rẻ.
Không biết khách coi trọng gì thì chấm cột giá trị thế nào?
Chấm tạm theo kinh nghiệm, rồi hỏi khách vài câu mở trước buổi gặp về chỗ họ hay kẹt: thiếu hàng, tồn hàng, vốn, nhân lực. Câu trả lời thường làm thay đổi bảng nhiều hơn bạn nghĩ.
Có nên cho khách xem bảng giá trị không?
Không nên đưa nguyên bảng, vì cột chi phí là thông tin nội bộ. Nhưng nên nói rõ nguồn gốc từng thứ mình đưa ra, như ưu tiên giao vì đã lên lịch sớm, để khách hiểu đề nghị là có tính toán.
Thứ không tốn tiền có nên cho miễn phí không?
Không nên cho không. Thứ tốn ít với mình mà quý với khách là quân bài tốt nhất, hãy đổi nó lấy một điều kiện như chốt đơn sớm hay lấy đủ số lượng. Cho không thì khách coi đó là đương nhiên.
Bên mua có dùng được bảng này không?
Được, theo chiều ngược lại. Người mua liệt kê những gì mình có thể cho nhà cung cấp mà tốn ít, như đặt hàng sớm, nhận lô lớn, chấp nhận mẫu tiêu chuẩn, rồi đổi lấy giá hoặc điều kiện tốt hơn.