Trước khi nhận bán chịu 45 ngày cho một khách lớn, hãy tính khoản nợ bình quân luôn nằm ở khách, nhân với chi phí vốn mỗi tháng, rồi so với lãi gộp của đơn: với hàng biên lãi mỏng, chi phí vốn này có thể ăn mất một phần năm tiền lãi. Khi đã thấy con số, bạn có căn cứ để đưa ra hai mức giá theo hạn trả, thay vì nhận hạn dài với cùng giá trả ngay.
Bài này dùng một thương vụ giả định của một nhà phân phối gạo nhận khách là một bếp ăn công nghiệp, có bảng tính theo nhiều hạn nợ, cách kiểm khi khách trả trễ hơn hạn, lượt đi lại, câu nói mẫu và lỗi hay gặp. Mọi con số, kể cả chi phí vốn, là giả định để minh hoạ.
Tình huống: khách lớn chịu giá nhưng đòi 45 ngày
Anh Bảo có một cơ sở phân phối gạo, đang cung cấp cho vài quán ăn và hai bếp ăn nhỏ, phần lớn trả tiền trong tuần. Một bếp ăn công nghiệp phục vụ nhiều nhà máy liên hệ, muốn lấy khoảng ba trăm triệu đồng gạo mỗi tháng theo giả định. Sau hai vòng báo giá, khách chịu mức giá anh đưa, nhưng thêm một dòng: thanh toán bốn mươi lăm ngày sau mỗi lần giao.
Anh Bảo rất muốn có khách này, vì đơn đều và lớn hơn tổng các khách hiện có. Biên lãi gộp của gạo giả định chỉ khoảng 8%, tức hai mươi bốn triệu mỗi tháng trên đơn của khách mới. Anh định gật đầu, rồi chợt nghĩ tới câu hỏi đơn giản: bốn mươi lăm ngày đó, tiền mua gạo của anh lấy từ đâu ra?
Bán chịu không làm mất tiền lãi trên giấy, nhưng nó làm một khoản vốn lớn nằm im ở phía khách. Khoản vốn đó có giá, dù anh vay ngân hàng hay dùng tiền của mình. Và giá đó cần được tính trước khi chốt.
Anh Bảo cũng nhận ra mình đã mắc một lỗi nhỏ từ vòng báo giá đầu: anh chỉ ghi đơn giá, không ghi hạn thanh toán, vì khách cũ của anh xưa nay đều trả trong tuần. Chính chỗ thiếu này khiến dòng bốn mươi lăm ngày xuất hiện như một chi tiết phụ, trong khi nó đáng tiền hơn mọi vòng mặc cả giá trước đó.
Khoản nợ bình quân và chi phí vốn theo hạn nợ
Giả định doanh số với khách ba trăm triệu mỗi tháng, giao đều, chi phí vốn 1% mỗi tháng, biên lãi gộp 8% tức hai mươi bốn triệu mỗi tháng. Khoản nợ bình quân bằng doanh số mỗi ngày nhân số ngày nợ.
| Hạn nợ | Nợ bình quân luôn nằm ở khách | Chi phí vốn mỗi tháng | Phần lãi gộp bị ăn |
|---|---|---|---|
| 15 ngày | khoảng 150 triệu | khoảng 1,5 triệu | khoảng 6% |
| 30 ngày | khoảng 300 triệu | khoảng 3 triệu | khoảng 12,5% |
| 45 ngày | khoảng 450 triệu | khoảng 4,5 triệu | khoảng 19% |
| 60 ngày | khoảng 600 triệu | khoảng 6 triệu | khoảng 25% |
| 90 ngày | khoảng 900 triệu | khoảng 9 triệu | khoảng 37,5% |
Ở hạn bốn mươi lăm ngày, anh Bảo luôn có khoảng bốn trăm năm mươi triệu nằm ở khách, gần một tháng rưỡi doanh số. Chi phí vốn khoảng bốn triệu rưỡi mỗi tháng, gần một phần năm tiền lãi gộp từ khách này.
Điều đáng chú ý hơn là cột thứ hai. Anh Bảo có sẵn bốn trăm năm mươi triệu vốn lưu động rảnh không? Nếu không, anh phải vay thêm, hoặc phải siết hạn nợ với khách cũ, hoặc nhập ít gạo hơn cho các khách khác. Đó là những chi phí không nằm trong bảng.
Khách trả trễ hơn hạn: phép thử độ nhạy
Trễ mười lăm ngày. Hạn bốn mươi lăm ngày thành sáu mươi ngày trong thực tế. Theo bảng, chi phí vốn lên khoảng sáu triệu mỗi tháng, ăn một phần tư lãi gộp. Với nhiều khách lớn, thủ tục duyệt chi nhiều tầng làm việc trễ vài tuần là chuyện thường.
Trễ một tháng. Thực tế thành bảy mươi lăm ngày, nợ bình quân khoảng bảy trăm năm mươi triệu. Lúc này anh Bảo gần như đang cho khách vay hai tháng rưỡi tiền gạo, và tiền lãi gộp còn lại chỉ khoảng hai phần ba.
Đổi sang chu kỳ đối chiếu tháng. Có khách chỉ đối chiếu và trả một lần mỗi tháng. Hàng giao đầu tháng nằm thêm gần một tháng nữa trước khi vào kỳ đối chiếu. Hỏi rõ cách khách đếm ngày, vì "bốn mươi lăm ngày" của mỗi bên có thể khác nhau.
Giá gạo đầu vào tăng trong lúc khách còn nợ. Khi giá nhập lên, anh Bảo phải bỏ nhiều tiền hơn để mua cùng lượng gạo, trong khi tiền của khách vẫn chưa về. Hạn nợ dài làm áp lực vốn nặng gấp đôi đúng lúc thị trường khó.
Đưa hai mức giá theo hạn trả lên bàn
Thay vì gật đầu hoặc từ chối hạn bốn mươi lăm ngày, anh Bảo chuẩn bị một bảng giá theo hạn trả, theo năm bước:
- Chốt giá trả trong tuần là giá gốc. Đây là giá khách đã chịu sau hai vòng báo giá.
- Tính chi phí vốn thêm cho mỗi mốc hạn. Theo bảng, từ trả trong tuần lên ba mươi ngày thêm khoảng 1% doanh số, lên bốn mươi lăm ngày thêm khoảng 1,5%.
- Cộng thêm một phần nhỏ cho rủi ro trễ. Không phải vì nghi ngờ khách, mà vì kinh nghiệm cho thấy hạn thật thường dài hơn hạn ghi. Ví dụ giả định thêm nửa phần trăm.
- Làm tròn thành hai hoặc ba mức giá. Giá trả trong tuần, giá ba mươi ngày, giá bốn mươi lăm ngày. Số tròn để khách dễ so.
- Ghi rõ cách tính ngày. Từ ngày giao có biên bản nhận hàng, không từ ngày đối chiếu hay ngày nhận hoá đơn.
Bảng giá theo hạn trả biến chuyện hạn nợ thành một lựa chọn của khách, có giá rõ ràng, thay vì một điều kiện mà bên bán phải chịu. Khách lớn thường quen với cách làm này, vì chính họ cũng mua hàng với nhiều mức giá theo hạn trả.
Lượt đi lại với bếp ăn công nghiệp
Anh Bảo gửi bảng ba mức. Chị phụ trách mua hàng bên bếp ăn trả lời: "Giá bên anh đã chốt rồi, giờ thêm mức mới là tăng giá". Anh Bảo đáp: "Giá đã chốt là giá trả trong tuần chị ạ, em chưa ghi rõ hạn trả ở vòng trước, đó là thiếu sót của em. Nếu chị trả trong tuần, giá giữ nguyên. Bốn mươi lăm ngày thì có thêm phần vốn, em tính chi tiết đây".
Chị mua hàng xin thời gian, rồi quay lại với đề nghị: ba mươi ngày, giá giữ như mức đã chốt, đổi lại bếp ăn cam kết lượng tối thiểu ba trăm triệu mỗi tháng trong sáu tháng và nhận hàng hai lần mỗi tuần theo lịch cố định để anh Bảo đỡ chi phí chở.
Anh Bảo tính lại: chi phí vốn ba mươi ngày khoảng ba triệu, lịch giao cố định giúp anh tiết kiệm khoảng một triệu tiền xe, lượng tối thiểu giúp anh nhập gạo được giá tốt hơn từ nhà máy xay. Anh đồng ý. Một yêu cầu "45 ngày cùng giá" đã trở thành một gói ba mươi ngày có cam kết, mà cả hai bên đều nói được với cấp trên của mình.
Câu nói mẫu khi bàn hạn nợ với khách lớn
Đặt hạn nợ lên bàn như một biến số có giá, không như một ân huệ hay một sự nghi ngờ:
- "Giá em báo là giá trả trong tuần. Hạn dài hơn thì em có thêm phần vốn, em làm bảng để chị chọn."
- "Bốn mươi lăm ngày tính từ ngày giao có biên bản nhận hàng, chị xác nhận giúp em cách tính bên chị nhé."
- "Nếu bên chị cam kết lượng đều sáu tháng, em giữ giá này với ba mươi ngày được."
- "Bên em là đơn vị nhỏ, vốn nằm ở công nợ nhiều thì em khó giữ hàng ổn định cho chị lúc giá gạo lên. Hạn ngắn hơn một chút giúp em giữ hàng cho chị tốt hơn."
Câu cuối nói thật về giới hạn của mình mà không than vãn. Bên mua chuyên nghiệp hiểu rằng nhà cung cấp kẹt vốn là rủi ro cho chính họ khi cần hàng gấp.
Khi nào nên nói không với hạn dài
Có lúc phép tính cho thấy không có mức giá nào đủ bù. Đó là khi khoản nợ bình quân vượt quá phần vốn lưu động anh Bảo có thể dành ra mà không ảnh hưởng tới các khách hiện có, và vay thêm thì không được hoặc quá đắt. Lúc đó, câu hỏi không còn là lãi ít hay nhiều, mà là có giữ được nhịp giao hàng cho mọi khách hay không.
Một cách nói không mà giữ cửa: "Với quy mô hiện tại, bên em chỉ giữ được ba mươi ngày cho đơn lớn như của chị. Nếu chị cần bốn mươi lăm ngày, em xin bắt đầu với một nửa lượng hàng, sau sáu tháng nếu mọi thứ ổn thì mình mở rộng". Đề nghị bắt đầu nhỏ giúp bạn có khách mà vẫn kiểm soát vốn, và cho cả hai bên thời gian để biết nhau. Nhiều mối hàng lớn và bền bắt đầu đúng theo cách đó, thay vì một cú gật đầu vượt sức.
Lỗi hay gặp khi nhận bán chịu cho khách lớn
Báo giá không ghi hạn trả. Khách hiểu giá đã gồm mọi điều kiện, đến khi bàn hạn nợ thì mọi thay đổi giá đều thành "tăng giá". Luôn ghi hạn trả ngay trên báo giá đầu tiên.
Tính chi phí vốn mà quên giới hạn vốn. Chi phí vốn mỗi tháng có thể nhỏ, nhưng tổng số tiền phải có thì lớn. Không đủ vốn thì không phải chuyện lãi ít hơn, mà là không giao được hàng cho người khác.
Cho khách lớn hạn dài rồi siết khách nhỏ để bù vốn. Khách nhỏ trả nhanh là nguồn vốn ổn định của bạn. Siết họ để nuôi công nợ khách lớn là đổi khách tốt lấy khách khó.
Không có kỳ xét lại. Hạn nợ đã cho thì khó rút lại. Ghi kỳ xét lại sau ba hoặc sáu tháng, dựa trên việc khách trả đúng hạn hay không, để có dịp điều chỉnh mà không thành đòi hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí vốn 1% mỗi tháng lấy ở đâu?
Đó chỉ là số giả định trong bài. Bạn nên dùng chi phí thật của mình: lãi vay vốn lưu động đang trả, hoặc lợi nhuận mà khoản tiền đó tạo ra nếu quay vòng nhập hàng bán cho khách khác.
Có nên nhận khách lớn dù chi phí vốn ăn mất nhiều lãi?
Có thể, nếu khách mang lại thứ khác như sản lượng ổn định giúp nhập hàng giá tốt hơn hay lịch giao cố định. Điều quan trọng là quyết khi đã thấy đủ con số, không phải vì ngại từ chối khách lớn.
Bảng giá theo hạn trả có làm khách khó chịu không?
Khách mua hàng chuyên nghiệp thường quen với cách này. Điều làm khách khó chịu là giá đổi sau khi đã chốt. Vì vậy ghi hạn trả ngay từ báo giá đầu và giải thích bằng con số.
Khách trả trễ liên tục thì làm gì?
Dùng kỳ xét lại để chuyển về mức giá theo hạn trả thực tế hoặc rút ngắn hạn. Việc đòi nợ và các bước pháp lý khi khách không trả là chuyện riêng, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Hạn nợ tính từ ngày giao hay ngày nhận hoá đơn?
Hai bên tự thỏa thuận, nhưng phải ghi rõ. Với bên bán, tính từ ngày giao có biên bản nhận hàng là rõ nhất. Tính từ ngày nhận hoá đơn hoặc ngày đối chiếu có thể làm hạn thật dài thêm vài tuần.